Full text of "Academiae Caesareo-Leopoldinae Naturae Curiosorum Ephemerides."

IHH 



1« 



wm 

H 

1 HH 

»H 

Wm 




HHI 

mk M 
hhhhhi 

HHHi 

In Hp 

j^HEHl 




ijiimi 



S> \%o\ & 




i| 


^wH 


1 

y 


;(■ 



IB^ESI 



-^mm 



%, 



:::::;:;:::;;:: '^, ■ >|l||l' - >::• 



7^5 



>u; 



«6 






lf Siii 






ACADEMIAE 

CAESAREAE-LEOPOLDINO 

GAROLINAE 

NATVRAE CVRIOSORVM 

EPHEMERIDES 

SIVE 

OBSERVATIONVM 

MEDICO-PHYSICARVM 

CELEBERRIMIS VIRIS 
Tum Medicis, tum aliis Ertiditis in Gerrnania 

et cxtra cam communicatarum 

CENTVRIA IX. et X. 

Cum 

APPENDICE 

et 
Privilegio Sacr. Caef. Adajefiatls. 

AVGVSTAE VINDELICORVM, 

Apud Viduam PAVLI KuHTZIL 

Litteris PETRl DETLEFFSEN. 

ANNO M DCC XXII. 



CAROLO 

A DEO DATO 

IMPERATORVM CAESARVM 

MAXIMO 

PIO FELICI SEMPER AVGVSTO 

GERMANIAE HISPANIAE 

INDIARVM HVNGARIAE BOHEMIAE 

CASTILIAE LEGIONIS ARAGONIAE 

SICILIAE VTRIVSQJfE HIEROSOLYMORVM 

NAVARRAE DALMATIAE CROATIAE 

SCLAVONIAE BVLGARIAE BOSNIAE 
SERVIAE ET RASCIAE 

REGI 



ARCHIDVGI AVSTRIAE 

D VCI 

BVRGVNDIAE BRABANTIAE 

MEDIOLANI STIRIAE CARINTHIAE 
CARNIOLAE AC LVCEMBVRGI 

VIRTEMBERGAE ET VTRIVSQVE 
SILESIAE 

PRINCIPI SVEVIAE 

MARCHIONI BVRGOVIAE 

MORAVIAE ET LVSATIAE 

COMITI PRINCIPALI 

HABSPVRGI TIROLIS PFIRETARVM 
KYBVRGI ET GORITIAE 

PROVINCIALI ALSATIAE 

COMITI FLANDRIAE 

DOMINO MARCHIAE VENEDICAE 

PORTENAVIAE ET SALINARVM 
ET QFAE SFNT KELl&FA 



TOT CAESARVM REGVMQVE 

IMAGINIBVS GLORIOSISSIMO 

FACIS BELLIQVE TRIVMPHATORI MAXIMO 
ORBIS PACATI PATRIIS VIRTVTIBVS 

RECTORI INVICTISSIMO 

INTER IMPERII CVRAS GRAVISSIMAS 

MVSARVM STATORI BENIGNISSIMO 

COELI ASTRORVMQVE BENEFICVS 

1NFLVXVS 

SALVTIS INTEGRA CONSERVATIO 

FAVENTE LVCINA TORI PROGENIES 

• FAVSTA 

CARA DEVM SOLOLES 

MAGNVM IOVIS INCREMENTVM 

TRANQVILLA REGiNORVM POSSESSIO 

SVBDITORVM OBSEQVIVM TVTVM 

ET VERI SI QVID MENS AVGVRAT OMNE 

OPTATVR 

ATQVE VOTIS QVANTVM FIERI POTEST 
ARDENTISSIME EXPETITVR 

AB 

ACADEMIAE NATVRAE 

CVRIOSORVM 

PRAESIDE, DIRECTORE,ADlVNCTIS ET 

COLLEGIS VNIVERSIS 





Vod ex efTato Ciceronis, facun- 
diae iJIius Latiarumque Mufa- 
rumparentis, novimus : Non 
minus bellandi virtutem in 
fiimmo ac perfecl:o Imperatore quaeren- 
dam eile , fed muJtas etiam artes eximias 
hujus adminiftras & comites virtutis, nam 
quanta innocentia,quanta deinde omnibus 
in rebus temperantia, fide, feJicitate, inge- 
nio & humanitate Imperatores efle debe- 
ant, id, IMPERATORVM SVMME, 
MAJESTAS VESTRA ExempJo Suo 
pleniflime comprobavit 6c confirmavit. 
Nam cum Regna Sua ab oriente & occi- 

dente 



- mA®)m 



dente holliles turmae temere invafiffent, 
fortitudine non minus ac conftantia & po- 
tente armorum robore easrepreflit,ficque 
reddere Orbi quietem, feculo pacemfuo, 
fiimma virtus fuit, poftquam perenni vi- 
ctaiarum tenore unus triumphus alteri 
novo matenam mbmimftravit, nec un- 
quam haefitante fortuna ingentes hoflium 
copiae proftratae,validifIimae urbes ac mu- 
nitiilimae arces aut vi expugnatae, aut ter- 
rore ad deditionem compulfae fiint. In eo 
tamen feliciftimo belli fiiccefTu MAJE- 
STAS VESTRA CJESAREA omnium 
commotionum moderatrici tranquillitati 
fingulare prorfus indixit temperamentum, 
& cum Iuftiniano Imperatore,nihil efle tam 
peculiare lmperiali Maieftati reputavit, 

quam humanitatem, per quam fblam DEI 
fervatur imitatio , ideoque in fecundis re- 
bus in adverfarios fuperbe,ac violenter nil 
confiilit, nec meliorem tutioremque cer- 
tam pacem,quam fperandam vid:oriam ab- 

)( )( nuit. 



mt®)m - 



nuit. Fidei delubrum Numam Pompilium 
Romaeolimdedica(Ie,ad quod flamines bi- 
gis & curru arcuali vedti, manuque ad di- 
gitos usque involuta rem divinam face- 
rent, & hac ip(a ceremonia fidem tutan- 
dam , fedemque ejus in dextris ferva- 
tam efle fignificarent , a Livio acce- 
pimus. Nos mMAIESTATIS CjESAREM 
animofidem tacitum velutiNumen recon- 
ditum colimus, haec fiquidem in 

Cordejuo delubra tenens , feque ommbmaBis 
Jnferit, baee nuUo docuit hvejcere fuco, 
Nunquam falfa loqui, nunquam promijfa morari t 
Jnvifos odtffe palam, non <virm m alto 
Candore, non taetam ffieciem praetendere fraudi» 
Sedcertum mentique parem componere vultum. 

Quodfi praterea juxta CPJinium luniorem 
vera felicitas eft, feiicitate dignum videri, 
quis AVGVSTISSIMO NOSIRO CJESARl 
feJiciorem ullum efle fibi perfaaderi patie- 
tur,quomagis SVA MAIESTAS &DEI& 
Sui meminit, uti olim (apientiflime Xeno- 
phon cen(uit,nec inquieta felicitas efle po- 

teit, 



99(«)M 



teft, quando inter obfequia fortunae cauta 
eftmortalitas. Humanitatem^KST^WCiE 
DOMVI propriam pleno ore eloquentur 
omnes & finguli, quicunque mite Caefare- 
um pedtus & mollem afFeaum ad omnium 
calamitatum confpectum viderunt,immar- 
cefcibilem gloriae adoream CJESARJS pru- 
dentia & confiliorum vis pene Divina jam 
dudum promerita eft , dum femper fagi 
togaeque officia divifit, & lub graviflimo 
imperialium occupationum pondere atque 
verendaRegibus Majeftate artes literasque 
curae accordi fibi efle voluit. Alexandro M. 
ideoMAJESrJS CjESAREAxquiparanda, 
quiin tanto expeditionum ac triumphorum 
numero literas quoque refpexit ac coluit. 
Caeterum faperat verborum noftrorum 
vim, facnndiamque exhaurit omnem inef- 
fabilis CMSAREA GRATIA, qna Acade- 
miam noftram curiofam hucusque clemen- 
tiflime dignata eft,haec fiquidem ficuti fub 
Divo Genitore LEOPOLDO natales fuos 

)( )( 2 nacta, 



m( ®±m 

na&a , flib gJoriofiflimae memorise Fratre 
IOSEPHO adolevit, ita fub MA^ESTaTS 
VESTRJE clypeo incrementum fumfit no- 
tabile, jamque audet induflriae fux maturas 
fruges ad aram Veftram humilJime depo- 
nere, fpe freta certiilima, ut quibus Augu- 
itae Benignitatis radiis priores excepit, prae- 
fentes etiam gratiofiilime fit animatura. ln- 
terim nos,umverfb orbe admirante, QJEJSA- 
RI NOSIkOintev victrices hederam ferpe- 
re laurus fubjectiflime f ufpiciemus, & quod 
fupereft, aDEO ter optimo maximo id fe- 
riis exorabimus precibus , ut mox feculi 
fpem celebrare , novum fidus caJiganti 
mundo exoriturum intueri, 

Dardanmm Divinae Stirpis Acejien : 

venerari,& votorumnoftrorum culmen af 
fequi DofHmus. Sit zdeofdixMAIESTAS 
VESfRA CjESAREA 

Nojirosque lcvet quoscttnque lalores. 



CATA- 



&<*> 



-**$$»• *&%& •*§* «s^gt* (t)-4^Se* # *3*B#- -4*?|**- 



CATALOGVS 

NOBILISSIMORVM DOMINORVM, 

Quorum Obfervationes Phyfico-Medicae 

in his duabus Centuriis leguntur. 

D. D. Chriflianus Michael Adolphi , Archiater Ducalis Saxo-Cizenfis, 

& MedicusLipfienfis, Acadcmicus Curiofus. pag. 1 71 
D. D. MkhdelAlbertus, Sacr. Reg Maj. Borusfiae Confiliarius Aulicus, 

Profeffor Medic. &Philofophi*Publicus ia Univ.Halenfi, 

Acad.Curios. 320 

D. D, SyhefterSamuelAnhorn de Hartwift y Senator & Poliater Satt 

Gallenfis,Acad.Cur. 28. z\y 

D. D. Gottlieb Ephraim Bernerus> Pro£ publ. in Acad. Duysburg. 129 
D. D. Onuphrius Bonfiglius, Poliater Cracovienfis, Acad. Cur. 9 

D.D.JohannesConradus Lik Baro de Brunn>Domitm$ in Hammer- 

ftein, Confiliarius intimus & Archiater primarius Seren. 

Ele&oris Palatini, Acad. Cur. x 

D.D.Rudolphus JacobusCamerarius^ Med. Profeflbr publ. inUnivcrf. 

Tubingenfi, hortique medici Infpe#or, Acad. Cur. 66. 

253. 384 
D.D.Elias Camerarius* Confiliarius & Archiater Wurtenberg. ia 

Univerf. Tubing. Med. Profeffor publ. Acad. Cuu 207 
D.D.Aiexander Camerarius^ Prof. publ. in Univerf. Tubing. Acad. 

Cur. 18*187. J5>4 

D.D.Ge&rgius Dethardmg y ia Dniver£ Roftochienfi Profeffor Medl 

publ. Acad. Cur. 396 

D. D.JohannesjfacobusDiUenwS) PoliaterCiHenfis, Acad.Cur. 1 14 
D.D. PhilippusEherbardusDiUenius^ Poliater Giflenfis. 115 

)(X 3 D.D.Or^ 



m(®>m 



D.D. ChriftianusHenrkusErndl, Sacr. Reg. Maj. Poloniae Medicus 

au!icus,Acad.Cur. 393 

D.D.Micbael Erneftus Ettmullerus y Med.Profeffor publ. inUniverf. 

r Lipfienfi, Acad. Nat # Cur. Adjun&us. ' 152 

D.D.Johannes Cajparus Fehrius, Senator &Phy(icus ordin. Suin- 

furtenfis Acad. Cur. 273 

D.D.DanielFifcherus y Phyficus in Kasmarck in Hungaria fuperiori, 

Acad.Cur. 134. 183 

D. D. GeorgiusFriderkus Francus de Franckenau, Profeffor pubL Re- 

gius Hafnicnfis, Acad. Cur. 1 5 4 

D.D. Johannes Adamus Goeritzius > Poliater Ratisbonenfis , Acad. 
. Cur, 266 

D. D. Johannes Cajparus Grimmius , Scr. Ducis Saxo-Ifenacenfis Ar- 
\ chiater, & Poliater Lipfienfis, Acad. Cur. 203. 383 

D. D. Beneditfus Gullmannus, Poliater Auguftanus, Acad. Cur. 29 2 
D.D.Chriftianus de Helwichy Scren. Princ. Elifabethze Confiliarius 

& Archiater, Poliater Vratislavienfis, Acad. Cur. 304 
D. D. jfohannes Fridericus Henckelius , Phyficus provincialis apud 

Freybergenfes in Hermunduris. 359 

Dn. Carolus Guftavus Heraeus, Sacr. Caef. Majeft. Confiliarius , & 

rei antiquae , nec non feriendis numismatibus Praefe&us. 

Acad. Cur. 231 

D.D. Johannes Chriftophorus Hertzius y .Confiliarius & Archiater 

Ele&oralis Moguntinus & Halfo-Darmftad. nec non Med. 

ProfefiTor P. Gilfenfis primarius. 285 

D.D.jfohannes Mauricius Hojffimnnus^S&cr.Cx&r.Mdjctt. Archia- 

ter & Comes Palat. Caefar. S. R. J. Nobilis, nec non Se- 

ren. Marchionis Onoldo-Brandenb. Confiliarius aulicus & 

Archiater primarius,Ephem.Acad.Nat. Cur.Dire&or. 209 
Dn Lic. Daniel Hoffmannusy Poliater Tubingenfis, Acad.Cur. 246 
D. D, Johannes Georgius Kisnerus y Poliater Francofurtenfis. 1 4 1 
D. D. Samuel Koleferus de Keres-Eer , Secretarius Gubernalis Tran- 

fylvaniae, Acad. Cur. 416 

D. D. Balthafar Krytimius. Poliater Lubecenfk 40 * 

D.D.&- 



mtmim 



D.D.Jofephus Lanzonus* Ptoto-Medicus & Profcflbr Ferrarienfls* 

Acad. Cur. n 

D. D. Hieronymus Laubius, Sacr. Reg. Majefh Dani* Medicus auli- 

cus&c. 16.262.407 

D. D. Johannes Georgius Liebknecht, Mathem. ProfefTor pubh in Uni- 

verfitatc Giffenf I> Acad. Cur. 282.34? 

D*D. Johannes Adamus Limprechty 5er. p. ra. Fratrum Wiirternb. & 

in Silefia tum CHsnenfi^tum Bernftad. Ducum olim Con- 

filiarius, Acad. Nat. Cur. & Collegij Medici Regii Beroli- 

nenfis Adjun&us. " 339. 43^ 

D.D.Johannes David Mauchartus > Phyficus Marbacenfis^ Acad. 

Cur. 75 

D.D. Johannes Burckardus Mogling, Confiliarius & Archiater Du- 

calts Wurtenbergicus & Durlac. prim. Acad. Cur. 3 29 
DD.fobmnesAdamusMorafcb>Ser.Elc&.BwmxCot\Ci\m^ 

Univerfitate IngolftadienfiMed. pra&. & Anatom. Profef- 

for P. primariusSc fenior, Academ. Cur. 350 

Dn. Lk. MatthiasMullerus.Phyficus Cuuzelfavienfis* Acad, Cur. 368 
D.D. Daniel Nebeh Mcdicus aulicus Ele&oralis Palatinus, inUni- 

verfitate Heidelbergenfi Medic. Prof. P. Acad. Cur. 141 
D D.TobiasFerdinandusPauli,Vo\MerVrmshvic^ 170 

D. D. Johannes Andreas Pizlerns^ Archiater Haffo- Homburgenfis 

& Medicus Ordinarius Fridbergenfis,Acad.Cur. 328 

J9.D. Maximilianus PreuJJius > Protophyficus Vrauslavienfis> Acad. 

Cur. 21 

D. D. Johannes Adamus Wimannus , Phyficus Eperienfis in Htfnga* 

ria fuper. Acad. Cut. 116. 173. 

D.D. Chrifiianus Gottlieb Reusnerus 5 Archiater 111. Com. a Schaf- 

goich, & Poliater Jauererifis, Acad. Cur. 432 

D.D. Vitus Riedlinusi Phy ficus primanus Ulmenfis 3 & GymnafiiScho- 

larcha, Acad. Nat. Cur. Adjun&us. 275. 355 

D.D. jfohannes Salzmannus, Anatom. Profeffor P. in Univerfitare 

Argentoratenfi, Acad. Cur. 26^ 

D. D. LucasSchrockius } Sacr. Csefar. Maj. Archiater, &ComesPalat. 

Cxfar. 



&£<•) 



Oefar. S. R. J. Nobilis, Rcipubl. Auguft.Phyficusprimarius, 
Acad. Nat. Cur. Praefes. 4^7 

D.D. Michael Bernhardus Valentiniy in Univerfitate GifTenfi Med. 
Prof. P. Acad. Nat. Cur. Adjun&us. 1 5 r. 42? 

D*D> AntoniusJ/allisnerius^ e Nobilib. de Valfisneria, pdbficus \w 
Univerfitate Patavina primanus theor. med. ProfeflTor, 
Acad.Nat.Cur.&SocictatisRcg..Londin.Collega. 161.34* 

D. D. Johannes Andreas Vfenbenzius y Poliater Ul menfis. 5 7 

D.D. Wtlhehnus Huld&kus Waldfchmidtius y Med. & Philofoph. ex- 
periment. in Univerfitate Kilonienfi Profeflbr P. Acad. Cur. 

158 

D.D. Georgius Wolffgangus Wedelius* Haercdit. in Schwarza D Com. 
PaL Carf. Sacr. CaeC Majeft. ac Seren. Saxonia? Ducum 
ConftIiarius,Vinarienfisaulicus &Archiater,prax.& chim. 
in Univerfitate Jenenfi Prof. P. totius Academix & Facult. 
Med. Senior, Acad. Nat. Cur. Adjun&us. 406 

D. D. Johwtmes Baptifta de Wenckh, Nobilis & Lib. Franco>Com. PaL 
Caefar. inclyt. Statuum Ducatus Styriae Protomedicus , & 
Collegii Medici Senior, Acad. Cur. 4 1 o 

D.D, Hermannus Wernerus Engelbertus de Wefthofen, S. R. J. No- 
bilis & Eques, Com. Pal. & P. Laur. C«f. Conful & Mc- 
dicus Hammenfis, Acad. Cur. 23 

Dn. fyc. Chriftianus Gottbardus Wilifchiusy Phyficus provincialis & 
Poliater Pirnenfis, Acad. Cur. 2 5 

D.D. Jobatmes Vavid Wogau^ Phyficus Mcmmingenfis. 1 9 1 




»@I#Co) #§$» 




OBSERVATIONVM 

PHYSICO - MEDICARVM 

ACADEMIAE 

CJES. LEOP. GAROLIN.E 

NATVRAE CVRIOSORVM 

CENTVRIA IX. 

OBSERVATIO l 

Dn. Joannis Conradi Lib. Baronis & Brunn* . 

Mira Metqflafis. 

Erfona qusedam illuftris, LV. annorum,pro- 

cerae ftatur^ & biliofe naturse, capillis flavis, 

curfu & faltu pernix, nervofa, acris judicii; 

morbos infantiles perpefia , vcneris utrum 

effugerit &hinc Chirurgorum manus, ego 

quidem nefcio. Defluxiones varias exper- 

ta 5 rheumatifmos , dolores ifchiadicos , catarrhosque alios 

graves, pertinaces. Aliquot abhinc annos vertiginem fenfit 

cum tinnitu auris finiftrae: fecuta eft paralyfis mufculorum fa- 

Obferv.Acad.N.CCentJX. A ciei 




Obfirvatio L 



ciei cum oris tortura, & oculi dextri, ut claudere illum non 
potuerit. Varia adhibita fucrunt remedia 5 thermae quoque 
& acidulae 3 quas amavit : recurrit tamen usque affe&us 
tempore praefertim hiemali 5 circa initium Januarii. Altius 
rem penfitans medicus de lymphae errantis, hinc inde vitiose 
quin periculose ftagnantis puritate dubitare coepit : fuafit 
loco acidularum, thermarum & fimilium fpecifica deco&a : 
quae profuerunt prae aliis. Anno fequenti medio Januarii 
rediit catarrhus cum dolore capitis 3 oculi dextri infiamma- 
tione 5 coryza atquetusfi pertinaci, citra paralyfin mufculo- 
rum faciei 3 manente tamen tenfione quadam eorum. Suafit 
medicus idem remedium cum manifefta euphoria. Anno 
fubiequenti, cum tempore pacis mcditandum fit bellum, de 
annuo cogitans & venturo malo , ad illud praeveniendum 
fuafit decoftiim Salfae parillas methodice ufurpandum , id 
quod ante finem Novembris per negotia non licuit. Die 
quarto ab ejus ufu fenfit acrimoniam in reddenda uri- 
na> in qua corpufcula oblonga 5 ceu cx proftatis apparuerunt. 
Die XIV. puftulae in labio iuperiori efrloruerunt, ceu folent 
in febribus, id quod animum addidit, quia tenfio mufculo- 
rum faciei infigniter remiffa fuit. Continuavit usque ad finem 
anni, per XXXII. dies. Vim materiac albicantis 3 acris, turbi- 
dse cum multo muco per urinam reddidit,cum nixu, ftran- 
guria & tenesmo ceu a calculo. Die XIV. Januarii 
M DCC XIX. fitiit infolito, aures ftillarunt fanguine* fuccef- 
iit coryza cum tuiTi & jamjam anniverfaria imminere opi- 
natusseger dolorem fenfit ex tarfo pedis dextri,qui lnceflitra- 
dicem pollicis 5 totumque hinc tarfum cum tumore> rubore 
occupavit : Doluit abhmc quoque ex manu fimftra, citra tu- 
morem. Saeviit dolor praefertim circiter fecundam matuti- 
nam. Qux dum fiebant in pedes, ccflavit ftatim coryza cum 
tulTi & ftranguria ; tenfio muiculorum faciei, ceu detra&a 
larva abiit : verbo: caftramovit morbus>& capite reli£to 3 fa- 
£ta metaftafi tranfnt faufte in pcdes. 

SCHO. 



Mra Metaflaps. 



SCHOLIUM. 

Mlra fuit cataftrophe , dum tot & tanta annis pmeritls 
circa caput grafTata fuerunt fymptomata , ut apoplexiae 
proximus vidcretur seger, poft ufum falfaeparilla? omnia con- 
verfa, & ad pedes, quod ajunt delapfa fuerint. Neque enim 
usque adeo tuti eramus dc malo forte juvenili inveterato : 
unde aut averruncanda periculofa fymptomata, quae quot- 
annis menfe Januario redire fiint folita , lympham vitiofe 
errantem & hinc indc periculose ftagnantem ufu falfepanl- 
lae, quae olim profuit, inftituimus repurgare, & quidem eo 
cum effe&u , ut quarta die acrimonise circa collum veficas 
excitatae fuerint, forte ante fopitae (nam filamenta albicantia 
identidem vifebantur cum ardorc urinse ) cnm ftranguria , 
quae crevit in dies , atque tenesmo ceu calculus in vefica 
lateret : qua* perfeverarunt per totum curse tempus & jam 
poft finitum. Multa mucofa, albicantia, farinacea aut chylofa 
fecefferunt cum ingenti afflt&ione : Coryza fupervenit 
cum tuffi , praecedente hamiorrhagia narium. Apparente 
ibrte fortuna dolore in metatarfo dextro , fafta KaLla^u-Tii 
omnia eo ceu ad metam converfa fuerunt. 

Interrogatus quondam a Med. Do&ore & Profeffore* 
Pra&ico infigni, quasnam medicamenta inter tot re maxime 
efficacia obfervarim in praxi ? Refpondi , plura dari. Ulam 
autem phrafin mutandam effe, quam dicunt medentes, hoc 
vel lllo remedio fe fanaffe segrum > mutandam & dicendum 
potius : Dum hoc vel illo remedio utebar fanatus fuit aeger. 
Subrifit ille. Remedio tribuam an naturae tantam moibt 
cataftrophen , dicere non poffum. Salutarem tamen in 
morbis prasfertim venereis falfae parillae efficaciam cxpertus 
fui in pluribus , prsefertim ubi non nifi mitiffimis fupcreft lo- 
cus, in tabidis, extenuatis cum febre lenta* Caeterum jam 
olim profuit , cum ab ejus ufu fymptomata paralytica feu 
apople&ica ccfiarunt, ut eo majori ratione permoti eundem 

Az hoc 



Obfervatio J. 



hoc annoj ad praevenienda illa, repetere confultum duxeri- 
mus. Credo & remedium & naturam manus commodafie 
fibi mutuo> falfam parillam quidem folvifle, naturam autem 
movifle morbi caufam & ad cxtremitates ablegafle. E6 ma- 
gis autem arrifit falfa parilla 3 cum utrobique fatisfaciat, & 
in aliis lymphae vitiis, & arthritkis & venereis. Formula haec 
efl: : ^ Rad # Salfepaiill. fele<3. §iij. Concis. & conquaflat. 
infund* in Aq. fervent. ffi vij. per 12. horas 3 poftea coq, ad 
medietatem: Colaturae 5 viij^ fumantur bis vel etiam ter quo- 
tidie > continuando per quadraginta dies 3 c* regimine. Rc* 
fiduo adde Salfepar. §L Coq. cum Aq. ffi IX. ad tert. part. 
confumpt. c. flavedin, Citr. Cinam. pro potu ordinario. Vi- 
tando frigus externum , cibos acidos> falfos > fumo indura- 
tos &c. quibus defperati ad fanitatem redierunt* 

OBSERVATIO II 

Dn. Joannis Conradi Lib. Bar. a Brunn 

De QalculoVejlcce. 

r> Everendiffimus atque Celfiffimus quidam Princeps LXII. 
*^ annorum 3 vividus olim atque floridus, habitus corporis 
pleni 3 amavit falfa, fumo indurata, vixit in aere locisque, qui- 
bus fcorbutus eft endcmius : multos olim commifit exccflus 
in vino : parum cegrotavit , vegetus usque & robuftus. Nc- 
phritide tandem coepit laborare, & lapillos aliquot excrevir, 
Anno setatis LVL dyfuriam, mox ftranguriam pafliis cum te- 
nesmo. Urina tamen continuo radio fluxit, nunquam inter- 
cepta 3 claraque citra fedimentum mpcofum apparuit. Cal- 
culum fufpicabantur medici 5 eoque magis, quod jam olim 
apillos excreverit seger ; adeo ut tantum non omnes fe<ftio- 
nem fuaferint, Ipfe autem^exemplo anteceflbris a fe&ione 
mortui deterritus eam abhorruit : nec probarunt nonnulli 
cum anceps foret eventus, in fene praefertinb fcorbutico, qun- 

que 



T)e Calculo Vefici, 



que potando olirti infauftum fibi contraxit prognofticum* 
quem confervare familiae magni intererat. Palliare hinc 
malum, vitamque prorogare confultius vifum. 

Miffis acnbus, diureticis & lithontripticis , quibus curci 
damno ufus, id fuit ftudium, urinae acrimoniam temperare> 
-partem afife&am lenire > quin, fi per artem liceret, veficam 
blanda mucagme una cum calculo obducere & palliare. Fa« 
ftum ett ita : Ufus eft aeger pulvere mitigante Wepferi mane 
atque vefperi, bora abhinc bibit deco&um Forefti aut fimile» 
Infuper juscula ex Rad* rec, Malv. Alth. cum cancris fluvia- 
tilibus contufis ; cui prsemifit Oleum Amygd. dulc ree. ex, 
Nodtu Emulfiones Sem. frigid. Violar &c. infigne leva- 
men attulerunt. Catheterem eo confilio omifimus, ut con- 
firmaretur in fua opinione seger, non effe, nifi acrimoniarci 
urinse fcorbuticam : dete&o autem calculo defponderet ani- 
mum, magisque «egrotaret : Pmer varia jrmlcimina tam dias- 
tetica quam pharmaceutica, fuafit quidam ufum mercurii dul- 
cis fepties fublimati ad grana aliquot, nunquam tamen ad fa- 
livationem usque. Inde egregium fenfit levamen , ut quot- 
annis 3 cune vernalis loco eum repetierit, eo cum profe£tu,ut 
equum confcenderit,equitaverit,id quod ante per quinquen- 
nium ipfi non licuit ; acidulas biberit, quas autem ferre noa 
potuit ; & tam belle kk habuerit 3 ut medico extero abe- 
undi & ad curanda fua peregre proficifcendi licentiam dede- 
rit -y & quod plus eft belle ie valere fcripferit abfenti. Ni- 
mium forte valetudini confifus venationibus, tempore quo- 
que frigido inhiavit ; in conviviis contra amicorum dehorta- 
menta frequentioribus kk plufculum invitavit faepius : unde 
exacerbata fuerunt omnia. Medicus longe accitus tantum 
non in dcplorato invenit segrotantem ftatu : dolores praefer- 
tim, ftranguria cum tenesmo acerbi > oris ficcitas absque fiti; 
naufea&vomitionescrebrae* deliquia cum dextri pedisfrigo- 
re & cedemate infeftarunt. Acceffit febrigula cum levi deli- 

A 3 riq 



6 Obfervatio II. 



rio > fluxit ftcrcus & urina involuntarie, tandem blanda moi tc 
calamitatum finem fecit* 

Poftridie aperto cadavere omnia vifcera abdominis in- 
tegra (ita Profe&or) nec ullo inflammationis ftigmate nota- 
ta : Renes jufto grandiores > finifter praefertim : Ureteres 
utrinque turgidi ceu gallinae intettinula. Poftquam Renum 
dorfa incidi, urina pleno flumine profiliit : Pelves ampli erant, 
qui digitum facile admiferunt, nullo fabulo obfiti, nili fub ca- 
pite ureterum , & circa finem corundem ad veficam. Corpus 
veficas cum manu comprehenderam duritie retinebatur; quo 
a fundo vcrfus collum diffefto in confpe&um venit calculus, 
magnitudine & figuraovi gallinacei,parum applanatus, csetera 
glaber > ceu ex pluribus lapillis compa&us rotundis, liber un- 
dique, capacitatem veficse, ccunucleus corticem opplens, 
pondo quatuor unciarum cum dimidia. Ipfa vefica medium 
digitum craflfa, craflior verfus cervicem : intcrne cavernuke, 
cicatrices, filamenta , uti in thalamis cordis circa columellas 
conipiciebantur, absquc rubore,inflammationis aut gangraenae 
nota. Vafa fanguifera cxhaufta & exanguia l Cor flaccidum, 
complanatum ac femunciam fanguinis continuit : Pulmones 
pallidi, diife&i ne guttulam fanguinis fudcrunt { ha&enus 
Profe&or. 

SCHOLIUM. 

INteralia, quaein mcmorato Cafu occurrunt illud inprimis 
notatu dignum videtur , dum calculum in vefica geftavit 
aeger per annos, non quidem citra incommodum , quod fieri 
non poteft, ita tamen ut poftquam vitavit noxia, tam in di;e- 
ta, quam pharmacia, vividus , vultu & corporis habitu flori- 
dus , & quod ante per quinquennium non licuit, con- 
fcenderit equum , equitavcrit , quin quod fidem pe- 
nc fuperat , cicatrices ex vulnere , finiftra methodo contra- 
&o invenerit Profe&or in vefica. Contraria huic methodus 
fidcm fecit , dum ille interdixit omnibus, quae hoftem irrita- 

re vul- 



De Calculo Vejic*. 



re vulnusque exafperare poffent , unde perbelle fefc habere 
iibi vifus medico peregre abeundi licentiam dedit. Inde au- 
tem abfente rpedico ad priora relapfus tam venationibus 
tempeftate frigida inftitutis, quam conviviis, contra monita 
amicorum & praefcripta medici, morbus recruduit & ad in- 
ternecionem usque aegrum excruciavit. 

Fuit & alius Calculo veficae bbfeffus qui praedi&a me- 
thodo fatis commode vixit : in ejus cadavere? alius morbi 
genere defun&i Calculum veficse reperit Wepferus b. m, 
quem inter curiofa affervavit, non glabrum 3 fed hifpidum & 
promincnriis horricfum. Pulvis mitigans Wepferi fuit fe- 
qucns : ty. Radic Alch. 5J. Glycyrrhiz, f#. Sem. Bombac. 
Portulac. Papav. albi an. 3iJ-Bol. armen. or. ppr.Farin. Hor- 
dei an. 3 8. Gum. Arabic. 3J» Tragacanth. feleft. 9ij. Sacch. 
penid, 3#* Mfc. f. pulv. adScatul Dofis mane ac vefperi 3J* 
c. Cremore hord. aut lafte rec. non omiflis aliis fapra me- 
moratis. Ergo lithotomia in calculo veficse non femper ab- 
folute erit jieceffaria. 

OBSERVATIO III 

Dn. Joannis Conradi Lib. Bar. a BrunnJ 

Apopkffiici anatome. 

N. N N. Lll. annorum, facie rubicunda, tubicinis officio 
apud Ele&orem Trevirenfem condigne fun&us, ob ca* 
fum dentium faftus inhabilis 3 in Italiam miffus in arte Mu- 
fica ita profecit, ut Magiftri munere funftus fuerit per annos 
cum laude. Duodecima Junii M DCC XIX. ob infignem 
aeftum fefe plusculum invitavit cum fociis in vino rubello. 
No&u apertis ex utraque conclavis parte feneftris aeri frigi- 
diufculo no&urno fefe expofuit. Mane furgens circiter quin- 
tam matutinam, vertiginem & capitis perturbationem fenfit* 
imde ad captandam phialam Aqua Reginae Hungariae ple- 

nanK 



D 



8 Objervatlo TIL 



nam, ciftam, quam habuit m Conclavi, capite demiflfo reciu- 
fit. Relevato hinc capite vertiginofus hemiplegia lateris 
finiftri ta&us fuit cum vocis interccptione & maxima capitis 
perturbatione. Medicus vocatus ftatim fanguinis miflionem 
xn pedum dextro imperavit, nec fufficienter ob vulnufculi 
exiguitatem eo emiflo, pott meridiem fecundam in eadem 
parte inftituit. Vinum fubtraxit & propter ingentem fitim 
decodlum fuafit : Mixturam infuper ex Aq. Cerafor. nigr. 
Flor. Til. c. &• diaphor. Lapill #• Succin. ppt. Cinnab. &♦ 
& Nitr. 4 to. Dolorem capitis ingentem fenfit aeger ex par- 
te capitis dextra, prasfertim a motu quocunque , tufli pr#- 
fertim : cum fomnolentia & ftertore. Applicita fuerunt ve- 
{icatoria Femoribus , Clyfteres immifli & reliqua pro rei 
cxigentia adminiftrata fuerunt , qua? tamen non impedive- 
runt , quin tertia ab infultu die cum fummo ftertore extin- 
£tus fuerit, fcilicet d. 15« fub auroram. Poft meridiem fe- 
&ionem inftituimus : Ablato cranio cerebrum bona fpecie 
apparuit, fecto ventriculo cerebri finiftro ferum cruentum ef- 
fluxit : Dextro abhinc grumi fanguinis apparuerunt & 
caufa moitis copiofi. Caeterum immenfa fiti laboravit vi- 
vens, cum halitu oris putreolente, ut intrans cameram odo- 
rem vix ferre potuerit Medicus. 

Imprimis notatu dignum illud occurrit, dum dextra cc- 
rebri partc affe&a pa^alyfis in latere finiftro contigit, qua lin- 
gua, labium finiftrum, brachium atque pcs, univerfum fcili- 
cct latus finiftrum affe&um fuic 

Notd 

I. Tubiccn olim tubam, & cum hac vafa cerebri, tefte expe- 

rientia inflavit, unde diftenta majorem rumpendi habi- 
litarem nafta fuerunt. 

II. Vina rubra fumma & captit petunt prae albo, foemorrha- 

giam narium excitant, & apoplexia frequens in locis, 
ubi vina rubra bibuntur jufto copiofius. 

III. Ter- 



Tten maznitudinis excedentis, &* extra naturalem &c. 9 
111. Terrore tempeltatis (anguis rarefactus, vino rubro mcen- 
fus caput petiit, repercufTus frigore no&urno ; cui fc 
nudum expofuit, majore impetu vafa cerebri diften* 
dit, diftenta jam olim difrupit & apoplexiam fangui* 
neam excitavit. 

OBSERVATIO 1K 

Dn. D. Onuphrii Bonfiglf. 

Ren magnitudmis excedenm^& extra natu- 

ralem fitum^ intemd fubjiantid partim petrificatus , partim 

cavusy atqiie repletus foliatd glutinofitate inter 

urinam ibi flagnantem. 

QUotquot in medicina obfervationes mihi obvenerunt ftu- 
^penda^non adeo tuam expe&ationem explerent , obli- 
gantiflime Klauningh, ficut ifta, qu# patuitpoft fata Illuftr. 
Comitiflk de Morftyn Capitaneae Siradienfis > in cujus 
extravagantis morbi colluftatione una cum Excell. D. D. de 
Helvich Tu quoque noftrorum laborum pars magna fuifti. 

Scis enim, praedidtam Matronam ipiritu promptiflimo, 
temperamento fanguineo-biliofo, corpons habitu cacochi- 
moj & rufo genarum colore praeditam, ab ineunte «etate dy- 
furiam concepifle, urinam copiofam interdumad inftarferiflui- 
diorem,albelcentem,interdum crafliorem adinftar la&isexcer- 
nendo > in qua per ultimum vitae annum lymphatica mate- 
ria concreta , & mnatans comparuit membranaceo glutini 
fimilis, & diftinita in plura fruftula foliata, aliquando expan- 
fa , aliquando convoluta , quorum craflities chartae perga- 
inenae & latitudo argenteo icuti nummo plus minus com- 
parabantur : Haec protrudi e vefica cum urina confuerat 
graviflimi ponderis fenfu, dolore,ac ardore. Hujusmodi in- 
iblitum excretum figura , & fubftantia a fedimento mucofo 
diverfum meruit quoquc admirationem Excell. D. D, Egher- 
«Jes tunc Cracoviae iapienti fuo confilio praefentis. 

Obferv. Acad. N, C. Cent< IX. B Scis 



te Ohfervatio IK 



Scis etiam* in Patientis dextro hypochondrio invctc- 
ratum tumorem , qui manibus tra&ari permittebat cxtitiffe. 
Scis maculas, vulgo di&as hepaticas, fparfim ejus cutim faepe 
fcedaffej atque mcnftrua copiofa curfus fuos fine virium de- 
bilitate accelerafle. Scis anno ante obitum tertio per uni- 
verfum abdomen dolores (m tumoris autem circumferentia 
graviorcs, & per menfem perfeverantes ) ipfam cruciafle^ 
qui inpofterum v~rx nephritidis fignis aliquando fefe prodi- 
dfcrunt. 

Scis poft longum catarrhum cum tufli ferina, convul- 
fivum afthma eidem fupervenifle, quod paroxyfmis fuffoea- 
tivis a principio rarionbus, fucceflive frequentioribus immi- 
nentis mortis timorem incutiebat. Hos paroxyfmos vapor 
utplurimum praevemebat a lienis regione afcendens 5 & qui 
cx minima occafionc odoris acuti > aut animi pathematum 
fufcitabatur. Scis tuflim ficcam magis de mane infeftantem 
cum rara phlcgmatis non corrupti excretione febrem lentam 
no&u incalcfcentcm concomitafle 3 cum corpons emaciatio- 
ne> debilitatc, nec non abrafionibus, & conftri&ionis fenfu 
per fauccs, & petforis mteriora. His non obftantibus appe- 
titus a coniuetudine nihil defecerat. 

Poftquam autem aegra Polonise fefe reftituerat, notum 
adhucte fecere debeo, tumorem oedematofum ad phlegmo- 
nem accedendo, & fuppurando aperuiflfe ukus fupcr tibiam 
dextri pedis, fuperveniente gangraena ; cui & pes finifter fuc- 
ceflive fa&us fphaceli comes acceleravit mortem > confe&o 
tftatis tempore48< annorum die 25. Januarii 1718- 

Cadavere aperto , abdomen primo examini patebat. 
Statim mter ilium dextrum, & umbilicum prominens globus 
fub inteftmis apparebavquem non fine admiratione detc- 
itum, unum ex renibus fuifle ab inferiori cofta notha dimif- 
fum, & a lumbis diftra&um (quibus tamen appenfum, atque 
hepati per latam membranara haerentem) dignovimus. Hu- 
jus moles quintuplo naturalem excedebat, figurae ovalis, ad 

ta&um 



Ren magnitudinU excedentU 7 & extra naturalem &c. i 1 

tadtum renitens. Cultro ren ifte monftruofus difciffus dc- 
monftravit, fubftantiam corticalem glandulofam, feu vafculo- 
fam juxta naturam perftitifTe ; illam autem 3 quae vafa renalia> 
& pelvim refpicit, degeneratam fuifle in petrofam duritiem, 
quae longa calcinatione vaporofa poros adepta ofleam po- 
tius faciem imitabatur, & cujus craffities mediam digiti lati- 
tudincm occupabat. Pars vero interior tubulos unnarios , 
qui in papillas definunt, continens carnofa, & maxima ex 
partc excavata amplum conftituebat marfupium, in quo uri*- 
nx copia ftagnabat una cum multis fruftulis lymphatici illius 
concreti, quod membranatim in matula comparuerat. In~ 
greffus ad ureteres exterius pollicis craffitiem admittebat. 
ileliqua vifcera in hac cavitate contenta fine labe fuere. 

In ventre medio pulmones excedentis magnitudinis to- 
tam fere thoracis cavitatem implebant 3 quorum fuperficies 
colore livido cum violaceo intermifto maculabatur. Gib- 
bofa latera utriusque lobi, mediante pleura 3 coftis 3 extremita- 
tes vero diaphragmati tenaciter ha?rebat. Horum internum 
corpus ad inftar ipongiae mucofitatibus erat imbutum, & hinc 
inde frequentes veficularum racemi exulcerati , & putrida 
materia infar&i diftinguebantur. 

FJinc manifeftatas habes, Amice, c&ufas organicas oc- 
cultarum affe&ionum, qu* in diverfas fententias Medicos di- 
ftraxerunt. Me interim dilige, & vale. 

(Cracovia d. i. Fehr. A. 17/f . 
Vratislaviam mijfa.) 

OBSERVATIO K 

Dn. D. JofephiLanzoni. 

Vehrkquartanaaterrorejugata. 

r A Dolefcentula Ferrarienfis , temperamenti fanguinei* fub 
** autumno febre correpta fuit o&ana > non quidem ob- 

B 2 fcuris 



Kt2 Obfervatio V. 



fcuns 5 fed paroxyfmis evidentiflimis> quae hyeme in quarta- 
nam converfa fuin horrore primohorasduasdurantecornpie- 
batur > inde fuperveniebat febris 16. horarum fpatio perdu- 
rans : fruftra fuere adhibita plurima > ita ut adolefcentula 
debilior fa&a vix e le&o furgere poffet s denique quod re- 
media non potuere, valuit timor. Nam cum in accelfionis 
principio exifteret> & in leftum fe ad paroxyfmum fuftinen- 
dum componeret 3 ac fopita fomno indulgeret, repentc foror 
cjus cubiculum ingrcditur, dicens : Surge & propera, domus 
enim noftra incenfa concrematur> audi clamores populi> audi 
vicinos fletus, fuge ignem*, fuge necem. Hoc audito> furgit atto- 
nita 3 & femiveftitaad januam domus currit; tunc foror ejus cla- 
mat: fiftefatua 3 nec videsme tibijocum feciffeitalequefmxiffe 
periculum>ut a pertinacia febris timor te liberaret ? Et ita re- 
vera evenit > ac jugulato quafi paroxyfmo > ftatim fana fa£ta 
cft> & adhuc Dei gratia fana vivit. Et Matronae recordor > 
quae patiebatur fere continuum capitis dolorem , atque ob 
infeftum nuncium repcntinum mortis filii fui> fana fafta nun- 
quam inpofterum capitis fenfit dolorem>moefta tajnen ac in- 
felix ob filii necem diu vitam duxit. 

OBSERFATIO VI. 

Dn. D. Jofephi Lanzoni. 

Surditas ex terrore. 

A Dolcfcentula nobilis & formofa> annorum aetatis 15. cum 
-** ruri effet> ex confpe&o angue> improvifo in herba juxta 
fe obfervato, tanto terrore corripitur> ut tremens & frigido 
perfufa fudore domum reverfa> lipothymia corriperetur, qua 
ceffante furda eft fa&a > & adhuc nonnifi fortiter clamantis 
yocem audit> fonumquc campana? haud percipit. 



OflSER- 



Splen petrefaflas. *i 



OBSERVATIO VII 

Dn. D. Jofephi Lanzoni. 

Splenpetrefaftus. 

IN hiftoria Acad.Reg. Scient.Anno iyoo.Dn. Littre oflen- 
dit lienem humanum petrefatfum erutum e viro 6o.anno- 
rum ; cui non abfimilem liceat mihi referre cafum 5 cujusdam 
nempe fabri ferrarii, aetatis 5 5. ann, temperiei melancholica?» 
ad fietum proni atque ad iram ; is poft dolorem colicum 
iftericus cft fa&us, acceffit febris primo quartana 3 mox dupli- 
cata malignae natunr 5 vigefimo autem morbi die pertinax na- 
rium hamiorrhagia 5 cum letali eventu. In cujus cadavere 
aperto varia notabilia reperta funt, uti pulmo flaccidus & li- 
vidus, cor nigris maculis foedatum , pancreas pene confum- 
tum, mefenterium flaccidum & faniofum, jecur aqueis veficu- 
lis plenum,veficula fellea vacua, renes fuccenturiati fere con- 
fumti, lien vero taliter induratus & exficcatus, ut lapideam 
referret naniram , cultro enim anatomico non cedebat, & 
malleolo percufTus in tres divifus partes ut faxum frangeba- 
tur. Quem D* Caefar Lollius^ difcipulus quondam meus ad- 
huc confervat» 

OBSERVATIO VIII. 

Dn. D. Jofephi Lanzoni. 

H&morrhagia letalis exjcarjficatione. 

"VfUper miles prsefidii noftri Ferrarienfis annorum 5 $. mali 
-^ habitus, & obftru&ionibus vifcerum obnoxius, febri ma- 
li moris correptus medicarii imploravit opem s cui 5 praemiffo 
clyftere* impofita? fucre o&o eucurbitulae fcarificatae, per quas 
non tantum magna fanguinis copia effluxit>fed peflima etiam 
fecuta eft hasmorrhagia > quippe cruor enormiter diffolutus 3 

B I totus 



r4 Obfervatio IX. 



totus per lcvia cucurbitularum forannna infra 24. horas ef- 
fluxit,absque eo,quod ars noftra ei auxiliari potuerit, omni- 
bus adftringentibus incaiTum adhibitis > ficque fenfit per vul- 
nera mortem. 

OBSERVATIO IX. 

Dn. D, Jofephi Lanzdni. 

Ccecuas ex Scabie retrqpul/a. 

T)Aupercula qugedam puella 1 3. annorum 3 correptafuit quar- 
•* tana > poft cujus feptimum paroxysmum fponte bborta eft 
fcabies univerfalis in corpore, & nullum amplius quartanae ve- 
ftigium apparuit : Ejus mater 5 ne tota familia fcabie foedare- 
tur , variis unguentis , ex fulphuratis & fublimato , una cum 
Leandri foliis acfloribusfcabiem aufferretentavit ; fic unguen- 
tis quater adhibitis , puella oculorum inflammatione primo 
tentata fuit 5 ex qua cito au&a fuffufio ac caecitas orta > quac 
nunc etiam perdurat , evaaefcente tamcn dolore & inflam- 
matione. 

OBSERVATIO X 

Dn. D. Jofcphi Lanzoni, 

Dobres articulares ex adjlrifta Diarrhced. 

QUo natura vergit 3 eoMedicum duccre convenire 3 aitHip- 
, pocrates 3 quod ratio & experientia teftantur > nam cum 
pravi humores a natura per alvum fecernantur, male eos re- 
tardat Medicus ac adftringit, ut ad partes nobiliores deferan- 
tur magno vitse difcrimine. Ita accidit Menfe Junio Anni 
171 8- in quodam mcrcatoreBergomenfij qui diarrhoeam paf- 
fus , poft biduum 5 ab Empirico edo&us, pulvere fuberis af- 
fumpto,alvifluxum retardavit,aliisque adftringcntibus omni- 

nofu- 



Tumor Verminofuf. 



no fuftulit; vcrum oborti in illo iimt dolores articulares atro- 
riflimi, ita lit nec brachia nec genua 5 imo nec caput movere 
potuerit : qui nervorum cruciatus per menfem duraverunt. 

OBSERVAJIO XI 

Dn. D. Jofephi Lanzoni, 

Tumor verminofus. 

Vlr Romandiolus an. 5 y. temperiei melancholica?, aeftatis 
tempore valde dele&atus venationc, cui fupervenit febris 
tertiana duplex, cum vomitionibus biliofis in principio, att le- 
viter purgato corpore? melius fe habere incepit > undecima 
autem morbi die tumor fub axilla finiftra apparuit, qui ad ovi 
magnitudinem crefcens tandem fuppuratus Chirurgi ferrum 
paflus eft> quo aperto exivit cum pure mixtanon pauca quan- 
titas vermium vivorum exiguorum 5 mox ulcerc cicatricc ob- 
du&o seger convaluit. 

OBSERVATIO XII 

Dn. D. Jofephi Lanzoni. 

hfania periodica. 

"^rUper obfervavi foeminam annorum 40. qu# absque fe- 
-^ bre infanicbat in quovis plenilunio^ quod ipatio duorum 
dierum durabat; quibus elapfis* iterum mentem recuperabat : 
nunquam ipfa menftruas vidit purgationes 5 capillos rubri co- 
loris habet 5 & iudor ejus foeteti eryfipelati valde obnoxia, mor- 
bum hunc modo in crunbus , modo in brachiis patitur 5 nec 
menfis mtcger tranfit> quod eryfipelate non tentetur. 



OBSER- 



+6 Obfirvatio XIIL 



OBSERVATIO XIII 

Dn. D. Jofephi Lanzoni. 

Dolor inter caput &*genua reciprocus. 

SArcinator quidam setat. an. 39. multis abhinc menfibus 
dolore capitis vexatur per integrum diem, & quidem bis 
in menfe, & quod notatu dignum eft , dolor femper corre- 
fpondet dolori m genubus , ut crefcente primo , hic pariter 
augeatur 5 & contra j modo autcm incipit a genubus dolor * 
mox furgit in caput, nunc primo caput invadit , nunc genua; 
& uno evanefcente, evanefcit & alter. Ego fufpicabar dc 
Celtica lue, verum patiens fe nullam nifi conjugem honeitifli- 
mam cognovifle fan<fte teftatus eft; nihilominus tamen,leviter 
purgato corpore, deco&um farfaparillse per menfem exhibui, 
re&a fimul inftituta vi&us ratione. Nunc melius fe habere 
ncipit, fperans fe priftinam recupcraturum fanitatem. Et foe- 
ninse recordor , quae dolorem auris dextrae patiebatur, cujus 
empcr comes infeparabilis erat dolor calcanei, iftique crucia- 
;us maxime ad plures dies infeftabant hyemali tempore. 

(Ferrarid Auguflam Vind. d> 2/, 
Augs A> 17/8. mijji.) 

OBSERVATIO XIV. 

Dn. D. Hieronymi Laubiu 

Faralyticus ex Carie Crami & Apojiemate 

Cerebri. 

nEr integrum menfem in Nofocomio Status Maritimi dccu- 
* buit nauta qmdam jo. circiter annorum ftipitisinftar finc 
loquela , & motu latens finiftri , parum comedcns & femper 
fere dormiens, nulla ratione per medicamcnta externe a?que 
ac interne adhibita excitandus. In cuius capite poft mortem 

exa- 



ExLueVenerea olim curathpojleafebrepe&orali &c. r 7 

exammato apparuit Cranium fcre totum, inprimis in dextra 
latere carie profunda exefum>imo pone qs temporale dex- 
trum ad cerebrnm usque foraminulentum : ipfum vero cerc- 
brum in eodem latere non exiguam puris coCti quantitatem 
ad ventriculum usque dextrum pcnetrantem continebat. Rc- 
liquas cavitates examinare non licuiu 

OBSERVATIO XV. 

v Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Ex Lue venerea otim curati^pofleafebripe- 

doralt demortui Anatome. 

JUvenis lue venerea infe&us cum cruftofa per totum corpus 
ac foeda fcabie> ope Salivationis Mercurialis feliciter reftitu- 
tus elapfo anni fpatio denuo ad Nofocomium remittitur ob 
febrem continuam afthmate difficili 3 dolore pe&oris, tuffi fic- 
ca & anxietate praecordiorum junftam,qua tunc laborabat, 3c 
adhibitis remediis nil juvatus, fpatio 3. hebdomadum vix ela- 
pfo, extin&us fuit. Cadaver illius apertum monftravit Pul- 
monis lobum finiftrum dextro ad medietatem minorem atque 
collaplum: pericardium veroplusquam dimidiam thoracis ca- 
vitatem explens & ultra ffij, ianguinis atri congrumati conti- 
nens> quo ope fpongia abfterfo cordis fubftanna lamellis qs. 
obfita & exefa oculis fe fiftebat. 

Circa divifionem Trachear primam Vomicae adhserenti 
parti ejus poftica» includebatur Calculus acutus & afper 5 pifi 
magnitudine. ln Abdomine praeter Lienem parvulum & Pan- 
creas induratum nil extraordinarii repcriebatur. 



Obferv. Acal N. C Cenu IX. C OBSER- 



i8 Obfervatio XV. 



M 1 



OBSERVATIO Xrl 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

h Fhthifici anatone Renjinj/ier duplex 

repertus. 
lles gregarius, juvenis ex Lalandia Infula ortus, tuffi mo- 
lefta cum ardoris fenfu in thorace 3 afthmate ac febre 
continua jam ab aliquo tempore Jaborans 3 inNofodochio mi- 
litari poft odiduanum decubitum, demortuus in cadavere fuo 
confpiciendum praebuit Pulmonem, ejusque lobum dextrum 
inprimis , mediante firmiffima membrana ubique adnatum & 
inftar hcpatis co&i durum 5 pure cafeofo infar&um & in fupe- 
riori parte cavitatem pure fluidiori fed foetidiffimo repletam 
habentem : lobum vero finiftrum etiam hinc mde viciniae con- 
cretum 3 pus lividum abfcondentem. In Abdomine hepatis 
fubftantia flaccefcens, veficula fellis omni bile orbata, in late- 
re dextro Renis abfentia veri, licet fuccenturiatus adcffet, ob- 
fervabantur : in finiftro autem latere Ren fpithama? longitu- 
dinem aequabat vafis emulgentibus duplicibus, duplicique ure- 
tere inftru&us, quorum fuperior ad dextram vefica? urinariae, 
inferidr ad finiftrum latus abibat : vafa tamen fpeimatica in 
utroque latere aderant e truncis vaforum majorum paulo infe- 
rius folito egredientia. 

(Hafnia Augnftam Vind. d. 5. 
Nov. A. 17/8. mijfe.') 

OBSERVATIO XVII. 

Dn. D. Georgii Dethardingii. 

Polypus Cordis. 

T)Ronuper ex ventriculo cordis dextro Militis gregarii, qua- 
* draginta circiter annorum/m confli&u transfoffi, confpexi 
Polypum , fitu fuo ad orificia declinantem 3 quem citra omncm 
violentiam fufpenfa manu protrahere potui, pedibus, ceu pro- 

ceffu$ 



Volypus Cordh. , i^ 



ceiTus ita vocant, tnbus inftru&urcn Horum alter brevior ia 
ipfam fubftantiam cordis fc demerferat, alter nec adeo oblon- 
gus auriculam memorati thalami refpiciebat, fed tertius ex- 
tendebatur in arteriam pulmonalem, longior binis prioribus. 
Protradtum curatius infpcxi,icoloris erat incarnati, fubftantiae 
corii inftar denfae ex fibris fibi appofitis compofttae, figurae ir- 
regularis , convexus latere hoc, quo refpiciebat ventnculi la- 
tus, altero vero quafi concavus; Pondus aequabat unciam fe- 
mis. Pedunculo,qui falutabat arteriam pulmonalem adhsere- 
bant vafcula fanguinea connexa, quse una protra&a non ine- 
leganter exprimebant plexum choroideum, fi quando hic e 
Gerebri meditullio eruitur. Miles hic ante confMum fanus 
vixerat , modo quod tardiot fuerit iti negotiis fibi commiflis 
expediundis, 

SCHOLIUM. 

DElineare volui hunc Polypum curate magis , quo fi qui 
fint, qui Kerkringio adhaeferint, qui in Obfervat, Anatom. 
LXXIII. contendit, Polypos non effe nifi fanguinem poft ani- 
malium moitem refrigeratum , grumofum & duriorem reddi- 
tum, eo {ecurius opinionem iftam deponant. Non negave- 
rim, nam ipfe ha?c obfervavi, reperiri aliquando m defun&is 
ftillas tales, ut ita dixerim fanguinis congelati, quse externam 
fuam formam oblongam vaiorum protenfioni debent : aft, 
quamnon hx diftant a vero polypo, robore & denfitate folita 
inftru&o ! In hoc quoque confenfenm, primordia Polyporum 
cordis tribuenda effe fanguinis grumo ex mora fortuito obla- 
ta in cavo illius haerenti, ied,quando jam, dum ad olk/uvv per- 
venere, non magis merentur dici fanguis coagulatus, ac quan- 
do reliquas corporispartes vellem colliquamentum appellare> 
quia hoc in ovulo materiam illis praebuit. 

Quis infuper fibi perfuaferit , corpora adeo compa&a 
& corii inftar fpifla, iub mortis arriculo fuifTe coorta ut ttatim 
a morte compareant. Aft> an hi omne punttum ferunt, qui 

C 2 con- 



3* O hfervatio XVII. 

cretionem hanc fibrofam tnbuunt vel praecipitationi a fermen- 
to aliquo peregrino> quale fit in pefte> febnbus mabgnis ? nc 
quidem auferim a folo lentore aut vifciditate fanguinis Poly- 
pos derivare> primae hypothefi obftat abfentia talmm concre- 
torum in his> qui ex pcfte> vel febribus malignis &c. occubue- 
runt > nec modo addu&us miles morbo aliquo fuit detentus ; 
alteri infrequentia Polyporum iii Melancholicis & Phlegma- 
ticis. Mitto cxaminarC) qux alii de Geftefi ifta afferunt. Ego 
quidcm concluferim Poiypos cordis non nifi Fungos cordis 
effe> modo quod loci reipedus, & circumftantiarum hic pe- 
culiarium momenta videantur formam fungorum invertere. 
Originem plane fortuitamlubcnter agnofco 3 in hoctamen fun- 
datam> quod guttula una vel altera chyli minus adhuc divulfi 
fanguini mfufiin ventriculo cordis hseferit> id quod. obtine- 
rc tunc vel maxime poterit> fi a cibo avidius affumpto motus 
corporis folito impctuofior > fcd fubito iterum ceffans, fufci- 
piaturj quod fi hx ofculo inhaeferint , vel quod magis confo- 
num fe immerferint> ex quoin ventriculi cavum fanguis pro- 
filit> qualia defcnpta & delineata Verheinius in Anatomia fua 
fiftit, & laefio continui ex fri&ione illafub cordis jugi motu 
accefTerit, fit levis exulccratio> ab hac affufio humidorum gc- 
latinoforum , pro confolidanda illa; fed quia nulla hic quies> 
cx motu illo cordis interrupto, loco confolidationis fit accre- 
tio fatis luxuriofa > quae cum a ftri&ura ilJa cordis prefforia 
iahibeatur* magis in longum extenditur> & pedes ita formaj. 

OBSERFATIO XVUl 

Dn. D. Georgii DerhardiflgtL 

Grmdmes plumbei degluiiti immedicabih do- 

lorts in Vcntj-iculo authores* 
fjijftictis j&f£tii$ abelevaredo poridcrofiora tcnqueftus eft 
*\fe &mno corpori itlato, @r fyabt fidj tH>eif)C&en; deglu- 
tiit ex confrhe* Patris grandines plumbeos medise magnitudL 

nis 



Grandines ptumbei degluiiti immedicabilis dolorls &e t %? 
nis, hac copia, qua iolcnt bombardse oneran, (gtnet? ©Cfyuff 
Q?ttl)ietK£)ageI/ & decurrendo abhinc fuit fanitaci reftitutus. 
Hinc akeri Filiorum ex eadem caufa ledo affixo idem Parens 
Evporifton hoc commendat ; aft tantum abfuit , ut hic inde 
convaluerit, ut in miferrimum nec fatis dolendum ftatum fue- 
rit redadtus. Grandines namque deglutiti non fuere exclufi, 
fed ha?rent omnes in vcntricu!o> & quod ex dolore fixo> cu- 
jus fedem a:ger fcite fatis digito monftrare poteft, concludere 
cft , circa pylorum fyaerent* Appetitus fatis viget> cibosque 
avidc aflfumit , aft mora brevi interje&a graviflimi crUciatus 
angunt> ut in terram fe conjiciat, & volvendo ac revolvendo 
corpus medelam qua?rat,(ed quam nonnifi vomitus aflfumpto- 
rum femi-fuba&orum in tantum affert. Quam hic <eger fue- 
rit per vomitoria> purgantia draftica ab Empiricis vexatus, ci- 
tra omne fuit folatium. Efflagitat ergo quam inftantiflime > 
ut Chirurgi manu perfcinderetur locus , quo grandines has- 
rent, aft, quisni manum de ventriculo fub hepate perforando? 

(Roftochio Auguftmn Vtnd. d, 24. 
Decembr. A* J718* mijps) 

' OBSERVATIO XIX 

Dn. D, Maximiliani Preuflii. 

Foetus uterum disrumpens &poft mortemjiii 

& matrls in Abdominis hujus Cavo deprehenfus. 

^\T Buhnii, futoris veteramentarii, uxorparvula, gibba, 
-^ elaudicanSj genubus valgis, f. introrfum flexis & pedibus 
divaricatis, f. extrorfum fpe&antibus , poftquam ante aliquot 
annos Foetum mortuum difficillimis conatibus pepererat, fe- 
cundum ha&enus gravida,fubfinem noni menfis fummo ma- 
nc media hora fecunda diei 14. 0<Sobris, A. C. 171 g, non 
exiguo cum dolore membranarumFoetus fentit ruptarum cum 
aquarum & fanguiais hinc profufione & eifiuxuj unde Obfte- 

C 3 tricem 



2 2 Ohjervatio XIX, 



tricem vocari jubet,qu# haud diu poft accedens funiculi um- 
bilicalis adhuc pulfantis, una cum fecundina in orificium uteri 
internum ingreffum obfervat, nullis tamen conatibus & dolo- 
ribus parturiendi amplius infequentibus ; quibus proin diu 
fruftra exfpe&atis , hora fecunda pomeridiana d. i ?♦ Menfis 
praedi&i, viribus fucceflive magis magisque fatifcentibus , mi- 
fera hxc parturiens placide tandem exfpirat. Hoc fadto Ob- 
ftetrix ejtis ordinaria Maria Elifabctha Beckia, una cum aliis 
quibusdam Obftetricibus follicite a me petunt, ut per Ehren- 
fndum Fellnerum, Chirugorum Seniorem & Civitatis noftras 
Ordinarium , cultro anatomico curarem aperiri corpus dc- 
mortuae Parturientis hujus infeliciflimae, ipiisquein exanima- 
ta hac demonftrarem fitum in utero Foetus cum impedimento 
hujusce Patrtus, partibiisque fimul genitahbus mulierum. 

Quod ipfum earum petitum prompti hinc explevimus, 
in focietatem mutui laboris diffecandi a praedi&o Fellnero fi- 
mul vocato, Chirurgo panter noftro, JohanneGeorgioKotz- 
dee, Ante omnia proinde oculis prius luftravimus abdomen 
parturientis extin<toe, & deprehendimus lllud enormiter ma- 
gnum & fecundum omnes dimenfioncs extenfum, durum in- 
fuper, difforme, inaequale & figurae triangularis quafi , ita, ut 
partes Foetus externas , immediate fub mtegumentis infimi 
ventris delitefcentes tangere & difcernere tantum non liceret, 
tanquam figna Foetus extra uterum ruptum jam fiti & locati, 
inpnmis fi iub conatibus parturiendi, hi fubito f. ex improvifo 
ceffent penitus, nec amplius redeant in matre 1. 1. vinbus alias 
adhuc valente. Hac contemplatione finita, per Crucem cul- 
tro diffociavimus abdominis cutem, pinguedinem, muiculos 
& peritonaeum , cun&a valde atcenuata, puellumque nafcen- 
dum jam extin&um , aque mole ejus magna inteftinis in cir- 
cumferentia hujus retrorfum ada&is, in dextro abdominis la- 
tere & lllius cavitate extra uterum deprehendimus, oflibus 
pubis ibidem capite incurvato aliquomodo, firmiter in- 
nitentem ac mfixum & circa collum fumculo umbihcah cin- 

txum 



Vcetus uterum disrumpens, <&*poft mortemfui &c. 1 1 
dum & ftrangulatum quafi; funiculus autem prsedi&us una 
CUin lcoiridinis diquatcnus iam foetentibus orificio uteri in- 
terno, a quo fundus uteri abruptus erat, inhaerebat, manibus 
pedibusque una cum reliquo corporis infantilis trunco furfum 
usque ad Hypochondrium matris dextrum magis porre&is * 
cujus e regione in finiftro abdominis latere fundus uteri con- 
cavus & aliquomodo corrugatus, a capite Foetus, offibus pu- 
bis firmiter innixo, & pedibus furfum calcitrantibus, violenter 
nimis extenfis, procul dubio avulfus, mitrae five cucuphse cu- 
jusdam inftar, intra plicas inteftinorum , locatus cernebatur, 
fubftantia? admodum fpongiofse, tres ferme digitos craftse , & 
agglutinato in cavitate fua multo fanguine gelatinofo, foetido- 
que ac femiputrido jam, refertae, utut de csetero , quantum 
deprehendere licuit, parum fanguinis in, vel extra abdomen 
& vaginam uteri effluxerit. 

Parallela huic aliquomodo & rariora exempla uteri a 
Foetibus disrupti, cui libet, legerc licet in Guil. Fabricii Hil- 
dani Cent. I. Obf. 64. & Cent. 4. Obf. 57. nec non Henr. 
Eyffonii Differt. de Foetulapidefa&o, Muflipontano fcilicet* 
Groningae Typ. Joh. Draper Typogr. A. 1661. induodeG 
cdita, inprimisp. 3. 6. 1 8. 25. 44. 5 1. &c. 

(Vratislavid Auguftam Vind. d. 28< 
Decembr. A. \7\8. mijfa.) 

OBSERVATIO XX 

Dn. D. Hcrmanni Werneri Engelberti de 
Wefthoven. 

De cakulis in abdominis mufculo oblique de- 

fcendente generatis. 

f E&iflima, virtutibusque fequiorem, ut Apuleji 1. 1 o. p. 249. 
^phrafi utar,fexum ornantibus florentiflima virgo Gertrudis 
Fornhotz , annorum 5 3. conquerebatur baud ita pridem , fe 

ante 



$4 Obfervatio XX. 



ante duos annos fere Lippise gravicer cecidiffe , & abdomen 
ad angulum fcake offendifTe. Nihil autem incommodi indc 
fenfit, nifi quod fepe poft prandium , ac coenam male affe&a 
fuerit. Interim vix anno circuma&o exiguos in abdominc 
percepit dolorcs, quos tamen, quum parvi nec continui ef- 
fent, flocci habuit. Senfim in hypogaftrio dextrorfum,qua- 
tuor circiter digitos infra umbilicum, levis finc ulla inflamma- 
tione apparebat tumor dimidiae nucis bafilica» magnitudinem 
reprsefentans , ac infolitos aliquos pun&oriosque ad ultimum 
cruciatus afferens, Hoc igitur decenter cxaminato & lanceo- 
la pertufo flavus emanabat ' %<^p CU J US quantitate dadylion 
impleri poterat, ta&uque durities in mufculo oblique defcen- 
dente obfervabatur rotunda palmae unius latitudine , ac die- 
bus quinto, fexto, feptimo atque o&avo lapides prodierunt 
fcxaginta quatuor inclufe magnitudidnis & coloris. Vulnerc 
tandem, lege artis, probe deligato, virgo plane convaluit, & 
adhuc valet pancratice. 

(Hammona Augujlam Vind. d.u 
Januar. A. 17/9. mijja.) 

SCHOLIUJVL 

QUi ab Exc. D. Authore ad Prsefidem Acad. mifll fuerunt 
^calculi, teflellatDe funt figurae, ad magnitudinem teffera- 
rum Helvet. Badenfium fere accedentes, flavefcentis coloris, 
nullius faporis, non admodum duri, ex tribus lamelJis con- 
creti,atque in meditullio duo pun&ula nigricantia, fupra quaj 
concretio fa&a effe videtuf, continentia. Corpufcula ilJa ni- 
gricantia fortaffe ex globulis fanguinis ortum ducunt, reliquo 
concremcnto ex lympha ftagnante & particulis biliofis, a ca- 
fu,ob viciniam veficulae fellea?, tin&a, prognato, fed quomo- 
do modulus ad efformandam illam quadratam figuram fc 
habuit ? 

Vid.Tab.VL 

(Schfockius) 

OBSER* 



De Calculo, per dvum excreto. *£ 

OBSERVATIO XXJ. ~~ 

Dn. Lic. Chriftiani Gotthardi Wilifchi^ 

De Cakuloper ahum excreto. 

/^lviscujusdamhoneftiuxor nomine Ziegenbalgia,{eptuage- 
^ naria,fepiusarthritide& dolore nephritico infeftatur 3 quac 
tamen per integrum fere annum optime valuit. Jam vero an- 
te aliquot feptimanas denuo conqueri incipit de infigni ab- 
dominis dolore gravativo, alvi obftru&ione , vomitu & ma- 
gnis inteftinorum torminibus. Hsec intenfis admodum cru- 
ciatibus mifere confli&ata meam implorat opem. Inquiro ia 
caufam, an de obftru&ione alvi & fecibus induratis, an dc 
paflione hytterica, an vero de Calculo quodara latitante iftos 
atrociflimos experiatur dolores ? Ad profliganda itaque fym- 
ptomatav, clyfterem ex emollientibus 3 carminativis & blande 
kxantibus ad alvum aperiendam , & Linimentum ex oleis 
expreflls & deftillatis, carminativis, antifpafmodicis, emollien- 
tibus & anodynis 5 abdomini illinendum^ad dolores mitigan- 
dospr#fcribo 5 interne vero pulverem antifpafmodicum, excifi. 
nat. Conch. lap. *p prap. Succin. ? ©lat. Caftor. & Mixturam 
ex EflT. Caftor. chamom. cort. aur. Succin. & anod. poftquam 
alvus erat aperta, cum "R.? propinari fuadeo. His adfumptis 
dolores quidem remittere vidcbantur, at enim brevi poft eo- 
rum fequebantur exacerbationes. Hoc dum mecum reputo* 
Clyfterem iterum oleofum & fpecies pro balneo artificiali prae- 
parari jubeo 3 clyftere iterum inje&o 3 calculus in inteftinum 
re&um, magnitudinem ovi gallinacei fuperans prorumpebat,' 
cujus exitum, anguftia orificii ani impediebat* i£gra 3 cu- 
rarum plena , obttetricem no<5tu accerfere jubet^ quae attritu 
digitorum, cakulum effe friabilem fentit 5 quoniam duos in- 
ftar oculorum cancri extrahebat lapillos. Hinc eundem fua- 
61 meo forcipe prehenfum & fra&um> divaricatis aegrse pedi- 
Obferv^Acad. N, C Cent. IX. D ~ bus> 



*4 Obfervatio XXI 

busjllando fcliciter extraxit Chirurgus> auxiliante phftetrice* 
quae manum in uteri vaginam immitrcbat, ut regreflus cakuli 
impediretur, cujus extenor facics fiava 5 inter:or vero cryltal- 
lina eft. Sic adjuvante DEO> a faxea hac mole liberata eft 
aegra 5 poftquam tertio die poft 3 unum adhuc inftar nucis 
avellanas excrevit calculum ; nunc vero ex voto optime va- 
kt. Calculos diverfa haberc loca natalia, exempla a ClariflT. 
Medids digefta fatis comprobant 5 & facile fien poteft 3 cum 
ln'divcrfis vifccrum du&ibus excretoriis, particulae Cakulum 
conftitucntes, reftitent fijepius & concrefcant 5 etfi in renibus 
& vefica figillatim germinent, propterea quod ferum fangui- 
pis urinofum, copiofis hujusmodi particuhs lmbutum, in reni- 
bus uberius 3 quam in aliis excretorns transcolatur. Sic lapi- 
$Ies in Cerebro fuifTe inventos referunt Ephemer. Gcrm. A.i. 
E>ec 2. Obf. 131. Sub lingua ad faba? minoris magnitudinem 
accedentes vidit calculos Hagendornius 5 Cent. i.Obferv. 
PhyC Med. 71. In Cordc 14 granorum KerkringiusSpici- 
leg. anatomic. Obferv 78. annotavit. In Pulmonibus , i 
phthifica reje&os Hagendornius Cent. 1. Obferv. £4. teftatur. 
Ipfe quoqp calculos a quodam Jurium Candidato per Tuffim 
faepiflime fuifle reje&os, fum teftis. In ventriculo calculos 
obfervavit Lanzonus in Schol, ad H. a Moinichen Obferv. 
^led. Chirurg. 10. Lapides veficae felleae ante oculos ponit 
Exc. Brendelius Diflertat. de Lapicidina microcolmica. In 
Liene obfervavit Vefalius Libr. V. Corp. humani fabric. In 
Umbilico Hagcndornius Cent. 2. Obferv. £♦ In Inguine 
PlaterusTom. III. Lib. 2. p.964. Calculum per fcrotum ex- 
cretum vidit Carolus Raygerus in Boneti Medicin. fcpteiv- 
trion. L. III. T. 1. p.787- Lapidem per alvum excretum 
onciae unius duarumque drachmarum pondus asquantem^ pof- 
fidet III. Schrockius vid. Eph. noftr. Dec. I. A. 9. Obf. 90. 
Tandern magnitudincm calculi noftri cum Marcello Donato 
admiramur, qui fcribam quendam^ dolore colico correptum, 

per 



De variis, ex nimloSudoriferi ufuSymptomatibus. if 

per alvum excrevifle calculum ovo aniermo majorem 3 anno* 
tavit Hift-Med. mirab. Lib. IV. Cap. 30* 

OBSERVATIO XXII. 

Dn. Lic. ChriftianiGotthardi WilifchiL 

De variis, ex nimio Sudoriftri u/u Sympto- 

matibus. 

RUfticus quidam, annos triginta natus, a Pharmacopoeo in 
vicino quodam Oppidulo medicamenttim fibi expeten* 
fudoriferum 5 fpirittis iaJis animoniaci drachmam unam pro 
dofi in vino fumendam accipit. Hoc irredicamento utitur 
rufticus : Sudore vero hatid iubfequcnte, ab uxore alteram 
procurari dofin jubet. Haec vicinum adit 5 qui fpiritum be- 
zoardicum B. habet venalern , a quo drachmas duas circitef 
fpiritus hujus accipit, adfumto & hoc, nullus extorqueri iu- 
dor potuit. Hic Patiens > impatiensque fruftranci medica- 
menti effcdtus, naturae robur accufat, dicens : (£r fyafce Z\n& 

jlarcfc ?ftafur/ e£ tndre no$ ^umentq/ tt>a£ er eingenom* 
men/ bte grau nuifie ifym nort) efix>aS nadhgeben. Hxc ftu- 

pida admodum juflu mariti- ltcrum affcrt dofin modo 
diftam fpiritus befbardici, eamque etiam marito pro hauftu 
propinat. Quo fafto graviter conqueritur de infigni prse- 
cordiorum anxietate, fiti, ex fummo vcntriculi inteftinorum- 

que calore, clamans : <£g tt>oUe tftm ba$ Jperge a&fcrncfen/ 
unb alleg tmSetbe tterbrennen. Hons demde ahquot elap- 

fis magnam fanguinis incipit evomere portionem, quam de- 
jc£tiones alvi cruentae fequuntur. Ager itaque vitse pericu- 
lum metuens, implorat auxilium, cui hsec praefcripfi medica^- 
menta : fy. V- fl. Til. Scabiof. C. B 4 fl. Sambuc. Scorzon, % 
|j. Cinamom. borrag. '•£ 7* §& lap. *p ppt. Corall. r. prsepi 
aa $]♦ 4. diaph. 9ij. Sang drac. ® &iat. Mand. luc. pi!c. 
Bez. mifl.cian. nat. ia 5& Syrup. myrt. papav. rh. «q. f. Harcc 

D * potio- 



*8 Ohfervatio XXlll 



potionem adfumfit cochleatim, interpofito pulvere ex modo 
cli&is fpecificis. Gelatinam itidem CC. & Ebor. cum potu 
ordinario haurire jufli. His medicamentis , iteratis vicibus 
«lus, optime DEO adjuvante convaluit , & cautius mercari 
fhdicit #ger« Nil etcnim prodeft, quod non & laedere poffit. 

. {Pirna Auguflam Vind. d. 2. Jan. 
A. 1719. mijfe.) 

OBSERVATIO XXIII. 

Dn. D. Sylveftri Samuclis Anhornii dc 
Hartvrifs. 

Energummos vi/us. 

\lIferrimo & quo vix tetrior ullus affe&u affligebatur Juve- 
•*-*•* nis 26. annorum> Joachim Schirmer, honcftisParcntibus 
honefte educatus 3 at cui id vitii a pueritiae annis familiare fuit, 
«juod mendaciis aflueverit, & idcirco caftigationem in Scho- 
lis crebrius tulerit. Opificio futorio addi&us 3 magiftrum na- 
rftus cft durum>ex quo fulmina magis & execrationes, quam 
ferias adhortationes & pias preces audivit, Sic ad exteros 
profe&us , panem lucrari nullibi locorum diu potuit. Tan- 
dem militiae fe dedit & Religionem mutavit. Patrise poft 
trium annorum decurfum repetendae causa auffugiens, in via 
publica ditionisTigurinae fcripta fua convoluta c fundo elapfa 
perdidit: huc iter faciens Mercator urbis noftrae ex primariis, 
perfpe&um fafciculum fervo fuo tollcndum imperavit : reclu- 
10 illoreperiit teftimonia plura 3 & qua? ex Patria fecum tulit 
Schirmerus* & quae addita fuerunt Keligionis mutatae docu- 
menta. Domi dum hominem nemo noviffe vellet 5 tradita 
hxc funt Ecclefise Miniftro, cujus manu unum ex teftimoniis 
cxaratumerat : vocatus &fa&iadmonitus, abjurationem per- 
vicaciffime negavit tamdiu, donec oftentato teftimonio con- 
yi&usj rem fateri cogeretur, pcenitenua & verbis & vita con- 

tcftata, 



Bntrgumenos vifuf. 2$ 



tcftata, fcria cum exhortatione dimiffus eft. Biennio poft> 
rcs angufta domi ad militiam denuo fe&andam eum compu- 
Iit: miles mercenarius ferviit per triennium fub Colonello 
Diesbach. Anno 1 7 1 3 . die 2 o. Auguft. vere miferabilis do- 
mum rediitj animo & corpore affli&iffimus , tabepropecon- 
fumtus 5 vix pedem domo efferre valens , & infuper auxilii 3 
amicorum, & omnium rerum inops. In Nofodochium juflu 
Magiftratus receptus , fumptibus publicis fuftentatus, & mihi 
Pohatro curandus tradituseft: in examine de fua invaletudi- 
ne inftituto, praecipue ad dolorem ex ftranguria mcdelam ro- 
gavit: cujusfarinae Symptoma id fueritj buboncs in inguine, 
cxoftofes, dolores capitis & artuum indicabant. Hauftu 
terebinthinato repccita viceexhibko, per Pillulas ex 9 dulc* 
& Cinnabar. $ ij cum refina gunjaci paratas > & ex deco&o 
lignorurn hauftas, virus ?reum impugnatum,& falivatione 
debite fuccedente, fic tandem expugnatum eft 5 ut pleraque 
mala, prxter tumorem fub axilla finiftra ad fuppurationem 
segrius tendentem? evanefcerent 3 quarta falivationis hebdo- 
mada, dum falivae rivutus diminueretur, a domefticis obferva- 
tus eft, & infolite animo perturbari , & quandocj trunci adin- 
ilar fixis oculis decumbcre 3 & mc acclamatum nec vellica- 
tum fenfuum indicia pncbere. Expergifcentem tandcm afto- 
rum fe infcium dicere, 

Ex particulis $ bus generi nervofo hoftilibus 5 id quic- 
quid deliquii fuerit produci, remindubiam habui. Tentatum 
cft ?ro emet. jurato #rij hofte* & dein t. diaph. cum cry- 
ftall.mont. m. & v. exhibito, virus fi quod refiduum pro- 
fundius generi nervofo impa&um efifet, & corrigere & cxpel- 
lercj at malum indies pejore fubfequente au&um eft: moro- 
fus, diificilis, impatiens evafit. Chirurgi operam in deligan- 
do tumore pe£toris magnam partem occupante & fuppurato* 
execrando refpuit ; ulcenbus oris ut profpiceretur prohibuit? 
aprecibus ubicunq? potuit fe fubduxit 5 & ipfe orare clara 
yoce noluit. Paroxysmus ecftatlcus, fi non mane> circa meri- 

P l diem 



30 Obprvath XXIIL 

diem & no&e ingruente redire confuevit : ex eodem reftitu- 
tus moeftum fe gcflit & anxium : de hoc aliquando feverius 
interrogatus reipondit , fe cum Diabolo inpugnaconftitutum 
fuiffe: peccatorem fe inexpiabilcm &fatanae mancipiumefle, 
totamq? vitae anteadtae hiftoriam fcquente relatione expo- 
fuit. Anno 1710.3. Dn. Colonello Diesbach fe primum ad 
praefidium urbisCremonse in Italiafitas dedu&um efle, ibidem 
dum forte fibi aflignarentur excubiae in munimento quodam 
fuburbino faciendae, inculcatum fibi caeteriscp commihtonibus 
efle, (utfabulam narrem vereor) ad hanc ftationem hora 
no&is undecima ipe&rum accedere, quod folenniformula ac- 
clamatum, data refponfione fe appropinquans excubitor, 
ejusdem arma petere foleat, vices excubi^ram agere & h ora 
duodecima redcunte ordinario excubitori & reddcre iibi 
tradita&ex ftatione rccederc, quod fiquis armafpcttro con- 
credere renuat, vel hora praccise duodccima ad repetendum 
excubias non redcat , lllico in foflam iubjaccntem dejectum 
iri: hoc fibi non finc extrcma animi confternatione pluncs 
contigifle, audaculorum plures, qui ie vel tentari vel dccipi 
dicerent, & pctenti munimina fpe&ro refiftcrent, in foflam 
non fine vitae periculo praecipites fa&os eflc. Exhinc fibi 
natam terroiis ldxam usque animo inhxfiiTcj anxium evafiflc, 
& in tencbris lcvi de caufa exhoi ruifle. Paviam hinc caftra 
ponentes, ie plurcsque alios febre mtermittente correptos & 
multum extcnuatos cfle. Ex Italia ad Rhcni urbes Coloni- 
am & Bonnam pracfidio miflbs, fe Bonor apoftatam innotuif- 
fe, tentatum ad revertendum vane, refra&arium vero depre- 
henfum,diris & execrationibusdimiflum addita comminatio- 
ne,fe diabolum ubique fibi pediflequum habituruin efle : ex- 
au&oratum eodem tempore & abiturientem, ab appofito ex 
lentibus obfonio fe largius paftum, quafi maniacum factum 
efle, & vinculis coerceri debuifle j erudtata vehcmenti cona- 
tu, corrupti phlegmatis fimul cum obfonio faburra , mentem 

recu*> 



Energumenos viftis. 3 r 



recuperaffe i vertiginofum abhinc & quafi ex magno morbo 

languentem, cum fociis patriam repetiturum difcefliffe. In 

campo proxime urbem Hanoviam fito, & via & inedia fef- 

fum, fub arbore requieviffej caeteros ttipem petituros in ur- 

i bem intraffe , dormiturientem a viro Carbonarii habitu fibi 

adftante feverius his verbis compellatum effe : Tu miferrime 

j quem omnia mala premunr 5 memento quoties juratam fidem 

| dederis, te hoc vel lllud minus fa&urum cffe, fecifti nihilo- 

j minus, & fic ex compa&o te mihi dedidifti ! Tuum jam eit 

I ut profitearis & obftringas te praeceptis meis obtemperatu- 

i rum , preces non amphus fa&urum 5 nec quodcunque fuent 

templum frequentaturum efle. Hoc fi pneftiteris, virum te 

I rcddarn locupletem & ubique felicem, fin promiflis non tte- 

Itcris, fic excruciabo, ut miieriae tuae finem non videas : metu 

& terrore vel exanimatum fe petito annuiffe ; verum infuper 

virum petiifTe, fidem verbis fieri tradito nomine fanguine fuo 

fignato. Vix ac dato refponfo, fe nec fanguine ntc ad fcri- 

bendum requifitis inftru&um effe, fanguinem ubertim e nari- 

bus ftillaffe, fibique cum charta calamum fanguine ebrium ob- 

latum effe : id vero dum exfequi cum pmextu fu# in fcriben- 

do imperitiae, nuncupato DEI nomine recufaret, mox virum 

minitante terribili vultu, fua fimftra arrepta & violenter com- 

preffa diiparuiffe. Sic animo & corpore aegrum, lento tra- 

hentem veftigia greffu, urbem petiiffe, ftipem oftiatim qu#fi- 

viffe, & cum reperto fodalitio fuo pernottiffe; manus bra- 

chiique dolorem circumvoluto indufio in tantum mitigatum 

effe, at difcedere poftero die quomodocunque valeret ; no- 

tam brachii tumentis cum pe&oris parte exulcerati, hucusque 

fuperftitem exiftere & omnem Chirurgi operam eludere. 

Rem fic vere geftam cffe conftanter affcverabat , fimul 
fe anxium exhibuit, quafi gravis hac no&e cum viro hoclu- 
&a, propter fa&am confeffioncm fuftinenda fibi incumberet, 
& en ! inter facras exhortationes ad DEI auxilium contra Sa- 
tana? technas devote implorandum , mox rubore facies per- 

fiifa 



%i Obfervatio XXltt. 



fufa eft, auditi funt ru&us & paroxyfmus cataleptico-convul- 
fivus praefto adfuit, exhinc fufpicio nata eft, phaenomcna hsec 
fphaeram morbi excedentia, ceu hidibria Cacodaemonis, ani- 
mae magis quam corporis medelam expofcere. Pondus fu- 
(picioni addidit, quod magis magisgue a precibus abhorreret* 
admonitiones nauci facerct, nuncupari audito Salvatoris noftri 
JESU Chrifti nominc exhorrefceret, rubore fuffunderetur, 
ru&us porci adinftar emitteret, tandem omni fenfu privatus 
corrueret, mox convulfionibus agitarerur tam diu, donec pre- 
cum finis fieret. Id infuper prodigiofum maxime fuit, quod 
quicquid ciborum vcl potiis cum folemni benedi&ionis for- 
mula affumeret, id mox vel vomitu vel feceflii reje&um efle. 

Sic a&a tantifper Tragoedia non dcfuere loci Paftores 
tanto ardentius hxc Satana? ludibria impugnare , periclitanti 
animae piis fuppetiis confulere, & utcunque ringentis mali dae- 
monisaftumindefefiis precibus fuperare. Notatuma domefti- 
cis eft, quod mifer adventum cujusque V. D. Miniftri, fimul 
ac aedcs intraret, anxia mente indicaret, & trementibus mem- 
bris introitum exfpe&aret; id oblervavi plurics, quoties ego 
vel alius quispiam accederet folemni formulaipfum falutans, 
qubd vix ac nuncupato DEI nomine , ruborper genas & fa- 
ciem exfurgerct, & llle gratiasagens DEI nomine nunquam 
ufus fit. Sermo quamdiu vcl fimpliciter in ftatum fuum mqui- 
rendo, vel de rebus antea&is & alius cujuscunque tenoris ha- 
beretur , prudenter & fcite non folum ad fingula qua?ftionis 
pun&a refpondifie, fed etiam pro alendo colloquio materiam 
iuggeflifle : Simul vero ac mentio fieret mifcrabilis fui, medi- 
cina fpirituah ad refiftendum malis tentationibus, maxime in- 
digentis ftatus, faciei ruborem fenfim invaluifle, oculis micaf- 
fe, capite contremuifle, & ru&us fonoros porci adinftar emif- 
(ifle, matena difcurfus mutata, & alia quacunque de re infti- 
tuta, praecipitis paroxysmi infultum inhibitum efle; continua- 
ta vero illatas DEI manu affli&ionis mentione , in flammam 
protinus crupifle,non prefentiflimis antifpasmaticisin-& ex- 

ternis 



■■,/■■•; Etiergumenos vifus. 3 3 

ternis coercibilem, & nuncmitius nunc atrocius defevientem, 
prout facrc exhortationes & preces, magis vel minus feverc 
adhiberentur. 

Stupendae hujus & nufpiam ex contumaciflimo Athec* 
vel fceleratiffimo Satanae mancipio auditas rei caufa altius pen- 
iitata, a Rev. Minifterio conftitutum eft, vieibus alternispia 
adhortatione 5 feria prece & aliis fun&ionibus facris non de- 
ferere Patientem , quam prius confufa & fuperata Myriotech- 
nitis nequitia. Spem felicis fucceflTus expletum iri> animum 
addidere ipfius Patientis conteftata defideria> ab his Satanae 
vinculis liberari, & cum DEO in gratiam reftitui. Non vero 
femitam aliquamdiu tritamuitra terere ratum erat; nam quo 
preces ardentius fierent, hoc paroxysmus impetuofior fuit, a 
prima luce ad feram vefperam exacerbata vehemcntia protra- 
£tus 5 ncc nifi cum precibus abruptis abrumpens. Sic nempc 
furor tandem invaluit, pr2ecipue ex hymnorum eantu, ut non 
fuerit qui finc ftupore fe fpe&atorem prseberet. Ex catalepti- 
ca membrorum rigiditate ipiritus parumper attoniti, fubito in 
motus explofivos profiiiere, totamque corporis machinam mo- 
do vix explicabili exercuere. Hoc durante agonismate con- 
tra ferventes zelo Paftoresdentibus frendebat, ringebat,ocu- 
lis minitantibus fixis profpexit, iinguam adextremos fines ex- 
feruit, canis adinftar allatravit> conipuit, manibus ferire & un- 
guibus in illos involare contendit. Pe&us aliquando pugnis 
qua vi valuit percutiens in verba defperationis plenaerupit? 
Deo &cceloomnimoderenuntiantiaj&totumfeSatanae devo- 
ventia : aliud rapt^ durante ex ipfo verbum, per morbi de- 
curfum auditum non eft : id infuper vifu admirandum fuit > 
quod catenis manibus pedibusqne ar&e conftri&us , utcun- 
que ftupendis motibus convulfivis agitaretur 3 nullius tamert 
vel fuperficiarias cutis laefionis ftigma monftrarit, catenis hac 
ex caufa alligari debuit, ebquod nec numerus fortiffimorum 
virorum > fevientem coercere valeret, auffugit aliquando , e 
manibus cuftodis fe proripiens > & ex hypocaufto elapfus per 
Acad. JV. C. Cenh iA. E fcalam 



54 Ohfervaiio XXIIL 



fcalam uao faltu profiliit, eaque violentia caput ad mun pane- 
tem allifit, ut ad tergum proftratus,ne minima labe accepta fe 
denuo in pedes conferret ; haud improbabili augurio,mali genii 
illufione ad clientem in fua poteftatc retinendum, hoc quic- 
quid monftrofi accidit, effe&um efle. Fovit fufpicionis cau- 
fam, quod utcunque terribiliter toto die, vel fine momenti in- 
cluciis convulfus fit, & ne gutta cibi vel porus refocillari po- 
tucrit, ex paroxysmis tamcn alacris furrexent > expedite uti 
fanus confuevit, loquutus fit, & ne minimum delaffationis fig- 
num de ie praebuerit : actorum fe nefcium ferio faflus cft : 
id agonismate finito pepetuo orc edixit, fe cum diabolo in 
pugna conftitutum, male tractatum, aliquando ut pactum cum 
ipfo reftauraret coadlum fuiffe, interdum vero fe omnes ejus- 
<km conatus elu&atum eflfe : confueviffe ha&enus diebus 5 rii 
& t, ni, circa mediam no&em carbonarii forma & veftitu ap- 
parere, & dum fidem datam violarit, ipfum omni tortura? ge- 
nere affligere^donec de novo fponfionis fecuritatem jureju- 
rando extorferit, quod nempe admonitiones D D. Paftoium 
nauci fe&urus , preces detcftaturus , & facri non quidquarn 
cxercitaturus fit. Pmerita nofte fe auxilium domeftkorunv 
pleno ore & multis precibus contra vim fibi intentatam fblli- 
citafle, a nemine tamen fuppetias fcrente, hoc pejus minis & 
verberibus exceptum,utque fidem obedienti^renovaret coa- 
&um fuiflfe : auditi domeftici qui excubitorum vices agerent, 
«ihil fe animadvertiffe teftati funt, ac inquietam pro more luo 
corpora ja&itationem, & anxia fufp iria. 

Comonitus hinc ut falfam conceptae opinionis ideam defe- 
reret, & fupplici prece ad DEI ntiiericordis gratiam & auxilr- 
«m confugeret, & llle ammum a monitis haud alienum tcfta- 
f us effet, ftatim quafi ftrangulari* & paroxysmo fuo abripi vi- 
fus eft : ex ecftafi fibi redditus rogavit ut aniure fuse quantis li- 
cct viribus confulatur : eomminatos fibi dik utfoedifragocx- 
quifitiifimos cruciatus proxima grii nocte iuftinendos, fi de- 
auo pa£t& violant 5 cavxt nifailonvnus fibi> neDEi velian&i£ 

fimi 



Efiergttmenos vifus. 35 



fimi Salvatoris noftri nomen ulla fermonis ferie nuncuparet: 
ad recitandam orationem Dominicam compulfus , primam 
& ukimam petitionem vix, idque tremula lingua expreffit* 

$ rii no&e , quam trepidans exfpedavit , excubitores 
conftituti funt,quos juffus eft a carbonario tentatus auxilio fi- 
bi vocarc, ipfis vero injun&um ut tacitis precibus & le&ione 
facrorum tempus tranfigentes , fingulos patientis motus ob- 
fervent, ipfumque in graviore ludta conftitutum e fomno ex- 
citarc contendant. Confumpta nox eft fomno ut femper 
confuevk interrupto, capitis in variumfitum ja&itatione, an- 
helatione, anxiis fufpiriis , cum cataleptica ngiditate , at finc 
notabili motu convulfivo reciprocantibus. 

Mane multis ingemuit quaerelis quam horribiliter ab hor- 
ribili fuo hofte tra&atus, arreptis capillis e le&o extra&us» 
verberibus inclemcnter exceptus, manu faucibus preffis ftran- 
gulatus, & fic fuffocandum propediem, comminatum fibi efTe* 
quamprimum a via di&ata denuo defle&eret, Se multo cla- 
more & precibus cuftodes ad ferendum fibi fuppetias rogaife, 
verum a profugis nihil auxilii impetrafle. 

Ut denuntiatum ipfi eft , quam clare jam & manifeftc 
falfidimsc opinionis error illuxent , & infallibili documento 
pateat, non nifi inania phantafmata qux retulit effe, falfasquc 
& mendaces confufi & perturbati ammi ideas, a malo fpiritu 
fine dubio fuggeftas, & in faciem conftituti excubitores , rem 
ut a&a eft, enarrarent, anxius quidem totus, diftis vifus eft au- 
res prabcre. Ad DEum igitur ut revertatur, quem falfis Sa- 
tanse fimulacris deceptus, impie deferuiffe convi&um fe vide- 
at,ejusdem tentationibus totis viribus refiftat,3c fperncre ma- 
gis quam timere ftru&as fibi infidias annitatur , blandiflime 
commonitus, priftinam tragoediae fcenam, praeviis ruftibus ni^ 
dorofis exhibuit : vomitus non minus ac fecefTus ut ha&enus 
paffus eft,quamprimum DEI nomine quicquam ingereret, aut 
benedi&ionis Vatum quacunque de re acciperet. 



£ 2 Satius 



%6 Ohjervatio XXIII. 



Satius fic duximus fore, currenti cedere furori tantifper, 
ctonec profundius menti defixa idea> vel fponte paulatim eva- 
nefceret , vel ob oculos fubinde pofito errore extingui pofiit, 
& fibi fanius ratiocinium fenfim reftituat. Hinc preces noa 
nifi matutinse & vefpertinae atque pro menfa folemnes , ipfo 
praefente fa£te funt> nec alium de fuo ftatu fermonem fieri cu- 
ravimus 3 quam quo greflibus tacitis convinci potcrat ut crede- 
ret 5 hoc quicquid ab ovo fecum accidit> mera phantasmata 
fuiffe>& falfas imaginationis terriculamenta, quae aputato fpe- 
£tro Cremonenfi, & indi&a maleduftione Bonnenfi fua infau- 
fta primordia traxcrint : hinc omnem fpirituum d r la£iav 
elfe > & tetrum illud fpe&ri fimulacrum & qiu? cum ipfo in 
campo Hanovienfi per infomnium actitata fuermt, menti hu- 
cusque obverfantia> nullis haftenus mediis exftirpari potuiilc* 
Non fpem fefellit fucceffus ; cum hac mentis ? adhibita fimul 
corporis cura> haud operam ludi 3 prima initia monftrarunt. 
In hac quidem univerfali fibrarum ltomachi & inteftinorum 
atonia 5 dum validum evacuans tentari haud licuiffet> bolus 
rhabarbarinus cum theriaca confe&us vice repetita exhibitus 
eft> unde adftri&ior alvus.evafit. Hinc mane & vefperi hau- 
ftumfumfit feq. infufi.Rec.Rad. caryophyllat. §j 4 Valerian. 5 ff. 
fol. card. ben. fior. centaur. mm* Z Ms. Cinamom. ?ii). Nuc. 
mofch. 3ij, Macis^j. Limat. ^§j. Incif. & nodulo inclufisaf- 
fund. vin. opt. ffiiiij. tulit ho€ & fingula ingefta melius 3 modo 
non ad recitandas preces follicitaretur. Affuevit fenfim verba 
fieri & colloquio aures prcberede fraudibus Satanse & laqueis 
quibus irretire inenarrabili aftutia 3 etiam dile&os DEI filios 
quandoque attentet, Ecftafis quidem cataleptica per fuos 
paroxysmos > circa meridiem y vefperam & mcdiam no&em 
plemmqueobfervata>non minusipfum aftlixit 5 ex quibusejus- 
dem tenoris tentationes fuftinuiffe faffus eft. At motus convul- 
fivi minime ut olim enormes confccuti funt. 

Inftante Fefto Nativitatis Chrifti> clamantium peccato- 
nim fuorum admonitus 3 ad veram poenkentiam & feriam de- 

preca 



Energumenos vijusl 57 



prccationem adhortatus, admonitionis haud impatiens 5 diu- 
tius eam tulit, at tandem paroxysmo cum ru&ibus abreptus> 
ut olim furere perftitit> quamdiu preces & facra cum illo per- 



agerentur. 



Dum autem fuccorum gaftrlcorum futnmam corruptio- 
nem ru&us perpetim & fedes graviflime olentes indicarent* 
valido illos everrere Catarc&ico conftitui, ipfo Nativitatis 
Chrifti Fefto datus eft hauftus ex Infuf. laxativo Man. &l & 
Syrup. emet. JfJ. effe&us fuit medicamento longe validior ; 
horribilis quantitate & qualitate materk ad feram usque ve- 
fperam aim & Kotlct> excreta eft > foetoris turpiffimas 
{cntinx gravioris > unde finguli opem fibi ferentes> vel moda 
eonclave intrantes ad ftomachum exonerandum commoti 
funt: hac tandem evacuatione fic vircs attritae funt 5 quafi 
omnis ex totidem paroxyfmis in hunc terminum una irrueret 
debilitas> fe nefcio excrementa profluerent, frigu^ membra 
occuparet> & ex pulfu vix perceptibili extrema immmere vi~ 
derentur, vel alto fomna per biduum fepukus > vires tandem 
& ammum recepit> & enltotus mutatusa priftino> preces ferio 
audivit, ipfe facra devotus peregit> le&ione librarum facro- 
rumtempustrivit> exhortationes & confolationes Iubens ad- 
mifit, Rev. DD. Paftorumcorreftionesbenetulit>&neipfum 
defererent> inftanter rogavit. Ecftatici interim vel convulfivi 
nihil rediit: ad vacandum opificio fuo>dum vires denuofuf- 
ficerent> nullus fuit Magiftrorum 3 qui illum in sedes fuas re~ 
cipere non extimuit. Sic tandem uxorem duxit> <3c jam m~ 
que vitam degit ut folent quibus res eftangufta domi: pium> 
honeftum & laboriofum fe gerit 3 in peragendis facris taili 
publicis quam privatis diligentem & devotum fe prseftat 3 & 
affe&us iui reliquias non, alias" commonftrat > quam quod 
appropinquantibus diebus Feftis animo infolite perturbari 
foleat, & no&e ingruente vei pedem porta efferre folus non 
audeat. 

E 3 _ E^»V«- 



3« Obfervatto XXIll 



Catalepticum hunc vere inty&fuivw Cacodaemonc 
jprifhario operante fingula haec perpetraffe, fuerunt ex Viris 
Primariis utriusque ordinis, qui id vel in dubium vocantibus 
probro darehaud veritifunt: tantum valet apud plures fuper- 
ftitio, ut quae phoenomena ultra fphaeram fui captus eveda , 
ingenio fuo affcqui non poffunt, fatana? viribus attnbuant. 
Medicus verb Chriftianus, ut pulchre pro more fuo differit 
Celeber.Lentilius in Mifcellan.p. m. 2 5 o. quam diu caufas rei 
cujusdam mente concipere poteft,aut certe morbi phaenome- 
na funt talia, quae naturse circum non evidcntiflimc tranfcea- 
dunt,fatanae malo tantum potentiae nunquam adferit. 

Morbus fine dubio primordia fua dcbuit confternationi 
ac metui ab excubiis in munimento Cremonenfi, quas fpc- 
&roa fepluries concredendas fuiffe dicit, undeprima terroris 
veftigia mens usque retinuit Firmata pavoris idea & pro- 
fundius in animo defixa eft, dum fe Dins Sc Furiis devoveri 
audivit ex quo animae folatium exfpeifcabat. In rabiem tan- 
dem cfferatus & omni rationis ufu pnvatus ex obfonii e lenti- 
bus confe&iefu, mentis nonante compos redditus eft,ac durri 
idem largo vomitu exclufum effet, infuper perennantes animi 
anguftias foviffe potuerunt malse conicientise ftimuli, forte 
ctiam ex Cura 2 riali reftitantes reliquiae : quod vero a pre- 
cibus fe fubduxent , ex nuncupato DEI nomine erubuerit * 
ru&us emiferit, & affumpta vel vorpitu vel feceffu rejccerit, 
ad pias exhortationes pravia Catalepfi , motibus convulfivis 
agitatus fit, & quo preces & exercitia facra ardentius fierent, 
hoc magis ceu Funis abreptus faeviret tamdiu donec precum 
finis fieret ; ex paroxyfmo a. a prima luce ad feram vefperam 
fic pluries protra&o, ne minimum delaffatus , animo & viri- 
bus alacris refurgeret , a&orum fe nefcium , verum cum D#- 
tnone in pugna conftitutum fuiffe profiteretur, id eft quod hoc 
loco curatius penfitari optime merctur. 

Mclacu 



Energumenos mfus, *$$ 



Melancholicos in tuto tirnere etiam a periculo alieniffi- 
mos notum eft : hinc Hi/uctiav timorum nomine Melan- 
choliam notat Hippocrates, nidum & balneumDiaboli vocant 
alii, dum ille omnem ©ccafionem arripiat fic difpofitis, DEO 
permktente, non modo male fibi confciis & perdite viventi- 
bus, fed etiam dile&is DEI filiis, (fecundum illud, nunquam 
bella piis , nunquam ccrtamina defunt cum maio hofte ) feie 
aflbaant, lfiisque qua? potefi tnftia, terribilia & ad defperatio- 
nem deducantia, fuggerendi. 

Sic non defuit noftrum, ex raptu melancholico vix dum 
fpiritum trahentem, triftern, & in folitudine ad confinia Ha- 
novienfia meditabundum, fub arbore obdormifcentem, dete- 
ftabili imagme perterrere , fine dubio mens per infomnium 
veftigia repetiit, quas vigilans metuit, qui execrationis ivig- 
yziav timuit in fomno fub fpe&ri forma delufus, fe ad pa- 
6ium reciprocum ab eodem folicitatum fuiffe evigilans fic ve- 
re contiglfle autumabat. 

Idea hxc magis magisqtie radicata & in cerebro quafi 
figillata fic tandern invaluit, ut perfuafiffimum haberet , fibi 
facraraento obftri&o a precibus & quibusvis facris & audien- 
dis & peragendis abftinendum effe, iecus facientem ad exqui- 
fitif&mum torturae genus raptum, promiffis vero ftantem^ omiu 
iortunae genere locupletatum iri. 

Quamprimum itaque Sacrofan&uni DEI & Salvatoris 
noftri Jefu Chrifti nomen exprimi , vel preces & alia facra 
peragiaudivit, conftetoiatus pa&i fui memor exhorruit, & 
quafi fuccensa flamma erubuit, rem impoffibilem autumans 
has validas Satanae manus eluitari. Quo fecum intenfius a?que 
ac anxie perpenfo , fpintibus ad centrum fuum revocatis, ela~ 
ter fibrarum ftomachi & inteftinorum elanguit ; oefophagi 
fibris relaxatis halitus impuri fermentefcentes cum fonitu pro- 
rumpere & quicquid noviter ingeftum cibi vel potus ftoma- 
chus babuit, elabi qua data porta potuk. 



Con- 



4 o Obfervatio XXIH. 



Continuatis pro miferrimi ftatus conditione adhorta- 
tionibus, omni fensu privatus obriguit, tandem convulfus 
cft&c. fcilicet ex metu poense fibi per infomnium di&atar, fpi- 
ritus attonitiin poris & meatibus cerebri medullanbus turgen- 
tes & fixati fubftitere, unde quo magis fpiritus animales ad 
profequendum fun&ionumfuarum officium, in motu progref- 
fivo fuerunt irretiti , eo motus inteftinus, fcilicet conatus a 
compedibus fefe vindicandi, fortior exftitit, & interim totius 
machina corporis, motorefuo orbata mulculisomnibusa:qua- 
liter inflatis, velut iidere afflata obriguifTe necefTario debuit, 
affe&ulimc^Tro^^*^*/^ 

inconvenienter nomen trahente,dum fic afte&i quafi ab hoiie 
comprehenfi, aut terrore panico perculfi , in ftuporem ver- 
tuntur. 

Hanc Convulfionem tonicam poft temporis intervallum 
furor convulfivus excepit , dum fpiritus perruptis repagulis 
quafi Furiis agitati manipulatim milloque ordinc ol^occ^ ksli 
faicttax, per ipinalem mcdullam elapfi, corpus & fingu- 
Ja membra irregulari modo eoncufsere; quo enim fortior eft 
fpirituum & humorum in partes mufculofas influxus & ftimu- 
lusacrior, eogravior fibrarum abbreviatio & motus mufcu- 
lorum eonttnttivus ac fpirituum & humorum explofivus cxi- 
ftit> appofite Lucretius affe&um fequentibus depingit. 
Quin etiam fubito vi morbi faepe coa&us 
ante oculos aliquis noftros, ut fulminis i<3u 
corruit, extentat nervos, tonpetur, anheSat 
inconftanter, & injaftando membra fatigat. 
Ex paftkmibus animi, ira, terrore, mcerore, gaudio, 
amore, ex ftudiis & meditatiombus feverioribus , fumma de- 
votione, Catalepticorum hiftorise pallim plurimae exftant. 
Haud vero quid videas ingeniofiusatquefolidius de caufa & 
modo produccndi exaratum, ac quas Perilluftris D.D. Hoff- 
mannus,Medicus Regius Prufliac. inSchediafmate ad Magmfic. 
&Excell. Tov TTctva noftrum D. D. Wedelium typisexcufo 

com<- 



Energumenos vifus. 4t 

commentatus eft, occaiionePuellae,quaeexanxia menus tnfti- 
tia & confternatione propter peccatorum commiflbrum mul- 
titudinem & nimis intentam meditationem rerum divinarunt 
Cataleptica fa&a, non minus circa paroxyfmi declinationcm 
fortiflimas thoracis & abdominis concufliones & elevationes' 
cum palpitante cordis motu pafla eft \ & ad fe rcdiens, nihil 
fe feniifie vel audifle edixit, ac jucundisfimas fpcculationes & 
Salvatoris fui contemplationes. In quo praecipue cum affe&u 
noftro convenit, id eft, qubd paroxyfmi femper invaderent 
poft auditam Pfalmodiam aut prolata verba exDivinoCodice> 
maxime quae ardentisfimum Chnfti amorem exprimebant» 
unde Vir Celeberrimus probat fonorum ac verborum in cor- 
pus noftrum efficaciam fpirituum animalium motum varie de- 
terminandi, addu&o exemplo eorum, qui a Tarantula pun&i 
Mufica curantur, item Puella? nobilis, qux campanae fonitu, 
vel fonore loquentium aut canentium voce audita, animi de- 
liquium pafla eft, & inde concludit, qucmadmodum ex auditu 
verbi Divini percellentis valde mentem, ortus fit affe&us, & 
fpafmodicus fpirituum in parte quadam cerebri motus , fic 
non mirum videri, repetito verbo Divino, fpiritusadeosdera 
cxtraordinarios jam confuetos motus fubeundos fpedfice de- 
terminari. 

Sic ex ftatu gquilibrii depulfos, varie determinatos efle 
fpiritus animales, pro varie renovata & continiiata idese fibi 
formidabilis impresfione , Cafus noftcr commonftrat. Ex 
precibus etenim ad usque vefperam continuatis,&exhymno- 
rum cantu praecipue paroxyfrrms efferatior fa&us, non ceflavit 
nifi precibus pnus abruptis, & quo magis tacite peragei entur, 
hoc magis furor mitefceret , JEfu vero nomine acclamatus, 
& ad fatanaeconatus cludendos incitatus, multo terribilius de- 
fiireret ; licet fenfuum composfa&usnihil aliud conftante ore 
cdixerit, acfibi denuo pugnam cum hofte fuo fuftinendam> 
& totis viribus refiftendum fuifle, ne manu collo adhibita fuffo- 
caretur, caeterum nec vidiflequicquam nec audivifle. 

Obferv. Acad. N. C. Cent. IX. F Ratio 



4* _______ Obfervatio XXIIL 



Ratio Phsenomeni alia efle nonpoteft, quam quod fo- 
nus ille incitatius fa&arum precum , & Pfalmodiae validior, 
fibi licet nefcio aurium organa fericrit validius : hinc fpiritus 
jugi ideac fibi formidabilis impresfione , in motu excentrico 
non modo confervati, fed continuato incitaminc efferatiorcs 
fa&i, in toto quod cft fafciculo fyftematis nervofi, turbas con- 
tinuarunt, fimulque convulfo diaphragmate cum mufculis 
motui pe&oris deftinatis & nervis intercoftalibus, relpiratio 
Intercepta & fauces ftrangulatis fimul gutturis & faucium mu- 
fculis, quafi laqueo conftringi vidcbantur, fic ut lingua poten- 
ter ac poterat exferta fpiritum trahere cogcretur. Has ille 
anguftias a malo fpiritu fibi inferri imaginatum eflehinc patet, 
quod vi torminis aliquando in verba erupcrit blasphema. 
iDEO & coelo renuntiantia & totum fe fatanac devovcntia # 
Qui quidem extra paroxyfmum de DEO & Divinis loqui, & 
qux ad animae falutem faciunt , tra&are non tam recufavit , 
quam ad eadem tra&ata metu panico correptus exhorruit, 
quafi foedifrago fibi omnis generis exquifitisfima tormenta fu- 
ftinenda imminerent. Imo ferio & anxius ubicunqne potuit 
fuos Paracletos & animaeCuftodes rogavit, ne defifterent fup- 
petias fibi ferre ad fe violentis fatanae manibus eripiendum, 
cum quo pa&um renovare bis hebdomadatim cogeretur. 
Quodunum, illum yindicat fatis , exfpeciali& praemeditato 
cum Cacodaemone commercio > non quidquam quod conti- 
git fa&um efle. 

Id unum nos torquet, cujus ratio haud aeque obvia eft, 
qui fieri potuerit, quod ex efferis his motibus in feriem die* 
rum & menfium protra&is non quicquam debilior fa&us in- 
tegris ex quocunque paroxyfmo viribus & animo furgeret, & 
licet vinculis ferreis manibus pedibusque conftridusintra can- 
cellos cohibcretur, non vel fuperficiariam laefionem ullibi ob- 
fervatam fuifle, nec excontinua Diarrhoea vires defeciflej nec 
furentis caput parieti le&i, &per fcalam profilientis muro 
violenter allifum ut ad tergum proftratus concideret,ulIam labis 
notam accepifle» Pro- 



._ ;',- .. Energumenos vlfus. 4$ 

Proftant equidem hiftoriae paflim, idem a Tarantula de^ 
morfis in Chorea S. Viti obtigiffe, qui ad faltandum, quam- 
diu fonum Muficum audierint toto die per integros menfes 
compulfi, non modo non defatigati, fed viribus au&i fint. 

Non minimum vero labis accepiffe caput & furentia 
membra catenis conftri#a , ut non media crepuiffe, offa fub- 
inde impoflibile videretur , id captum noftrumpropemodum 
fuperat. Satanae ludibrium, cujus operationes nullis vinculis 
corporeis coercentur, tam in hoc quam in plurimis aliis quae 
per morbi decurfum contigere, omnino excludi poffe> noa 
forte crit qui ftatuere fufcipiet. 

Quod vero mpydjusm & a malo fpiritu obfeffus haec 
fua peregerit, fidem neutiquam meretur, dum fingula defue* 
rint, quae indubia & pathognomonica figna Obfeffos defignant : 
nempe non vaticinia nec in- nec extra raptum protulit > non 
ulla quae eaptum ejus fuperant, minus linguis peregrinis loqui- 
tus eft, de DEO & Divinis plane verba non fecit, facere ve- 
ritus eft', falfo phantafmate deceptus : nec ulla peregit qu# 
fphasram naturae tranfcendunt. Utficad Qhov li recurrerc 
vcl fatan* viribus attribuere, causa naturali vel fenfibus obvia> 
nulla nos ratio invitet. 

Sunt inter Pietiftas Infpirati di<5U, qui vi qnafi & fortius 
fi non ambitiofius commercium cum DEO, intenfiflimo men- 
tis conatu ambientes, Divinas paflim infpirationcs fomniant* 
Si rem phyfice contemplemur, quid qusefo ab hoc noftro dif- 
ferunt ? nifi quod illi facris & Divinis intenti, fumme devoti> 
& dulciflimo ut perhibent DEI amore capti, prsevio ruborc 
faciem perfundente, cum ftrangulatione quafi fuffocativa & 
partium tremore convulfivo ad Ecftafin catalepticam rapti 
Divinis ut referunt colloquiis, maximo animi folatio fruantur : 
hic blanda quamvis & fuavis fpirituum titillatio, nimia tarnetl 
& inuno obje&o nimium defixa efficit, ut fpiritus ad cerebri 
meditullium rapti, ibidem turgentcs & concentrati, immoti 
perftent> fibique phantafmata fingant, quaeprius pro genio fuo 

F 2 impen? 



3* Obfervalio XXIV. 

impenfius animo volvcbant , tamdiu donecfuopte impetu 5c 
clatere viam inveniant ad folennem partium irradiationeni 
continuandam , quae quidem non fine anxietate & conatibus 
donvulfivis, paroxysmum concomitantibus impetratur. Uu- 
de fidem deliramento. ja&atis vifionibus Angelicis conciliarc 
conantur, & effata inter ecftafin, ceu divina oracula hujus fa- 
jinae gens credula recipit. Ecquis ludere daemonem quan- 
doque devotiflimos hofce minus pia ambitione quae fibi noa 
conveniunt affe&antes, aeque ac lufit npftrum non tam impium 
quam impiis imaginacionibus a&um falfumque crediderit? 

OBSERVATIO XXIV. 

Dn.D. Sylv. Samuelis Anhornii de Hartwifs. 

Catatepjiscumjurore convuljrvo Saljulis Scol- 

tienfibus curata. 

pUella & generis & virtutum fplendore ornatiflima, 14. an- 
* norum, facie pallida, artubus languens, capite multum do- 
lens, ab afTumptis quibusvis in ftomacho male habens, & firi 
continua tentata, dum anno profuperiore abhinc Lindaviana 
ad facra peragenda cum nobiliflimis pareutibus navi fuper la- 
cum Acronium ve&aiter faceret, 111 reditu parumper flu£tuan&- 
tibus undis procul dubio perterrita, in animi deliquium inci- 
dit : refocillata quocunque ftudio non animum reccpit, donec 
navi ad portum delata, m lc&um deportata eflet. Durante 
deliquio, de DEO & Sacris mira, vel captum ejus fuperantia 
perpetuo ore loquuta eft. Domum deveniens ex adhibitis 
Antihyfterico-epilepticis commodius vixit : fcilicet fuffoca^ 
tionibus hyftericis per paroxysmos redeuntibus mitius corre- 
j)ta eft. ThermaeFabarienfes pro vkiisDuumviratus corrigendis> 
Talibus efferis diluendis, fiti fedanda, & generis nervofi mul- 
cimifle, ad potandum mane exhibitae funt, at in veram cata*- 
lepfiu aifcvtus traniut ; attoaitam poft temporis intervallura. 

tanti 



Catalepjts cumfurore cottvuljivofalfulis &c. 4 $ 

tanti artuum totiusque corporis motus exercuere, ut roborc 

{>lures ipfam in le&o detinentes fortiflimos viros eluderet, ii- 
os adlatrando , mordendo, infpuendo, percutiendo, & qua 
vi valuit repellendo male tra&aret, anhelatione & miferabili 
clamore loca diffita impleret, donecpoft plurium horarum de- 
curfum, a&orum nefcia mentis compos fieret. Sic tandcm af- 
fe&us invaluit, ut quotidie ter quaterque repetitis paroxysmis 
invaderet : & dum fine vinculis illam coercere impoflibile 
eflet , ex his vero periculum haud abs caufa metueretur , de- 
cretum eft ipfam utcunque furibundam fub fedula infpe&ione 
fui juris facere, ad perfpiciendum quid agere, quid conari at- 
tentet. Libertati reddita e le&o profiliit, per hypocaufturn 
claufis oculis divagata, quos fibi appropinquantes comperiit, 
arripuit, unguibus Ia?fit , manibus percuflit : dein pallium de 
pariete fufpenfum induit, ad fpeculum quafi infpiciens ftabat* 
& alia ridicula, ne verbum proferens peregit : tandcm humi 
fubfidens obriguit, mox convulfa artus varie infle&cns & ja- 
ditans dentibus frendebat , linguam exferuit , & infignem 
ftrangulationem pafla eft : alkjuando fponte lua le&um petiit, 
& tremulo artuum, capitis & oculorum motu fenfim ccflante* 
nec multum delaflata, nec a&orum memor meritem recupe- 
ravit. 

Quae cx Antifpasmodicis praftantiflima fiint , adhibuit 
nullo mali levamine. Sic Salfulas Scollienfes, affii&o generi 
nervofo maxime amicas , fale nitrofo foetas , potandas com- 
mendavi. Paroxysmus , qui praecedente die toto non mife- 
ram deferuit > & hac qua Salfulas capere inchoavit matutina, 
non minore vehementia rediit, ex quo primum poculum ex- 
hauftum eflet, filuit ex tempore. Sic Cura p^r novem dies 
dofidimidise menfurae continuata, per alvum pefllmc olcntis 
faburrae copia excreta eft. Vivit exhinc le&iflima virgo, ter- 
tio jam anno , ab hoc affe&u liberrima ? & fi recidivae metus 
quandoque immineat, mox ad Salfulas ceu facram aachorant 

F 3 coa* 



46 Obfervatio XXV. 

confugit y & uno alteroque hauftu ex omni fepericulo vin- 
dicat. 

Singulare & fpecificum quid Salfulis ineffe,ad affli&i gene- 
ris nervofi affeftus edomandos, nec id effe&us ex folo quem 
posfident inteftina everrendi ftimulo proccdere, ex eo patet, 
quod durante malo, aliquando ex emetico, & dein aliis lenif» 
fime fordes primarum viarum extergentibus rhabarbarinis 5 ja- 
lapinis, magnefia, & anthelminticis , ne minimum mali leva- 
men impctratum \ potius exacerbatio notabilis fequuta fit , 
quae fingula magnificus Dominus Praefes , ijttfci/uaflos ipfius 
mobilils. Dominse Matris prolixius enarrata nuper habuit. 

OBSERVATIO XXK 

Da D. Sylveftri Samuelis Anhornii dc 
Hartwifs. 

Catakpjts cumjurore conmljivoSatjulis 

Scollienjibus curata. 

TjEroina heroico ftemmate nata, corporis seque ac animt 
**--*ornamentis excellens,ad magna qu#que fua progenie di- 
gna apud exteros magnis impenfis educata, non quidem pari 
cura circa diaetae ufum, pracipue inftante catameniorum tem- 
gore obfervata ^ft. Callis fcilicet quod ufu venit, fruftuum 
& quae alia cavenda erant, liberaliore ufu fine temporis difcri- 
jnine conceffo, menfes quidem ftatis periodis fed parcius vi- 
dit : ad hpc in florentiffima 17. annorum setate minus atten- 
ta, dum caeter^ integra valetudinis effet, patriam ab illuftriffi- 
mis parentibus vocata rcpetiit. Ex itinere in Carpento feli- 
citer quidem , fed non fine ta?diis & terrore ex diluvio aqua- 
xum fingula inundante confe&o, id femper incommodi per- 
ftitit, ut capite doleret. Adhibito Medici patrii confilio, pro 
ieri meninges laceflfentis evacuatione & corre&ione, data funt 

per 



Catalepfis cttm furore convulfivo Salfulis &c. 47 



per epicrafin laxantia , prsecipitantia, nervina, & invalefcentc 
dolore adPlethorae diminutionem fanguis fe&a vena extra&us 
cft. Fuit pro totius conftitutione optimae notae, floridus fed 
pauco fero perfufus, hinc fine dubio aegre invafis fuis circulans 
& fibras meningum onere fuo tendens, per plures horas fan- 
guine detra&o levari vifa eft & mitius affligi; fub vefperam 
vero tenfio frontis cum cephalalgia rediit , in fuffocationem 
hyftericam & motus convulfivos terminata. Medicus di&us 
do&rina, confilio, fcientia, & ex longo rerum ufu medendi 
dexteritate praeftans, qua licuit celeritate advocatus, qua? ars 
expertiflimo di&abat adhibuk : id folicita cura effe&um eft , 
ut menfes copiofius fiuererit , capitis dolor mitigaretur & pa- 
roxysmus protra&iore intervallo rediret. Dum vero impe- 
tus furoris convulfivi ex quavis acceflione violentior evade- 
ret , illuftriflimis parentibus placuit , & aliunde confilia con- 
quiri,& me quibus olim Fabariis innotueram, advocari. Non 
morem gerere petito non poteram. Sufceptum eft iter , fa- 
cies illuftriflimae Patientis ceu Veneris & Gratiarum manibus 
fa&a 5 ne minimum venuftatis & virium detrimenti oftendit. 
Singulari fermonis fuavitate, animi vere excelfi indice retulit, 
quem affe&us originem fortitus fit, unde incrementa coeperit, 
& quae mutationis imminentis indicia habeat. Pharmaca fibi 
pro prafervandi & curandi fcopo commendataoftendit, fi- 
mul conteftata, jam quidem ab o&idui fpatio fe optime va- 
lentem, fi amplius quid pati cogeretur, malle ut me autopten 
habere poffet ; & en ! hoc ipfo tenfionem frontis, deliquii 
fui prodromum indicat , faciem occupat robur & lectum 
petere cupit affumpto prius aquae antihyfterica? hauftu. Vix 
acdecumbens fenfuum ufum amifit,oculisfcintillabat, velut 
utero ftrangulata diu jacuit , non quovis fuffitu vel fpiritu na- 
ribus admoto excitabilis, motus tremuli modo hanc modo il- 
lam partem agitarunt, donec vel ignem concipiens malum in 
flammam fubito erupit , ifluftriflimam ceu furiis raptam con- 
cuffit , agitavit , & tam enormi modo commovit, ut in lefto 

cufto- 



48 Obfervaiio XXV. 



cuftodiri vix debite potuerit : totius truncus corporis modo 
tonice convulfus obriguit , modo totus in altum clevatus , Yi 
ftupenda denuo in le&um proje&us eft : cuftodes fuos qua va- 
luit vi manibus pedibusque compulit , & tanti tamque varii 
cxagitationis convulfivse,modo hujus modo alius partis,modi 
obfervati funt 5 ut fingulos recenfuifle ad rem non facereuqua- 
tuor horas & fupra paroxysmus duravit. Colle&is fenfibus 
a&orum nil meminit , gravi fomno fe preffam fuiflc, infom- 
niis terribilibus pleno, quafi vel in aqua fibi fuffocandum, vel 
falutem fuga quaerendam , vel cum hofte dimicandum, & vis 
attentata repnmenda fuerit , conqucfta eft : vircs pro tanti 
laboris onere haud aeque defccerunt. 

Hisfic a£tis>Medicus ordinarius omni laude fuperiorac- 
ceffit, perpenfis invicem quse perpendenda erant, amice deli- 
beratum eft, quo modo quibusque armis hic feralis impetus 
infringi & coerceri commode poffit. Primus fuit intentionis 
fcopus , ut ftomachus ad naufeam & vomitum proclivis leni 
emeticocxponeretur: datus eft pulvishippecacuansefcr.j. pon- 
dere ex jufculo : effe&us licet non pro voto fuerit , blennae 
tamen vifcido-biliofse modkum repetito vomitu excrevit, & 
paroxysmus ad usque vefperam protra&us , non minus ferox 
ac hadtenus rednt, fragrantibus & fpintibus nanbus admotis 
vis impetus manifefteaugebatur, non citius & mitius,ac fponte 
defervefccns finiebatur. 

Quo vcro irntaminis caufa undecunque fuppeditata, ve! 
ex primis viis, nervis ftomachicis, mefentericis , uterinis, ad 
ip&m meningtun contextum & poros cerebri medullares ccu 
gas halituofum penetrarit, per remedium aftlidto gcneri ner- 
vofo fpecifice dicatum tolli queat, cum Saliulis, prolata m me- 
dium hiftoria , & aliis plunbus exemplis, rem tentare amice 
convenimus. Dum autem hoc tempore hyemali St. Gallo, plu- 
rium dierum intervallo diftante accerfendae cflent, interea to- 
tis vinhus profpe&um eft, ut qua licuit follicitudine appropria- 
tifiimis nervims omne irritamen,^ hinc fpirituum inordinatae 

cxcur. 



Catalepfis cnmfurore convulfivo Salfulh &c. 40 

fiones prohibcri poflmt. Adventantium tandem Salfularum 
jejuna menfuram dimidiam fubtepide bono animo exhaufit : 
unde, alvo lenius commota pofteris diebus aliquid magnefise 
additum eft 5 quod largioreSalfularum dofi & melius & tutius 
expeditum fine dubio eflet. Refpondit tamen effedus DEI 
Opt. ex gratia* ut exhinc unicam adhuc acceflionem nec adeo 
validam iiiftinuerit , & medium usque fequentis anni prorfus 
incolumisattigerit. <£Lftu xftivo infolite hoc annoinvalefcente, 
denuo dolores capitis invaluerunt. lila vivida licet, & flore 
fanguinis turgentis luxurians menftruisque parcius purgata > 
primae venae fe£ionis veftigiis perterrita, eandem diftulit 5 do- 
nec priftini affe&us tragoedia illam praeoccuparet, accitis a mc 
Salfulis, ex primo hauftu omnis anomalia conquievit. Hinc 
ex integra menfura quotidie per novendium evacuata, effe&u 
per utramque viam & falivationem non minus quod proprium 
Salfulis eft 5 fe pro voto exerente , pro voto convaluit. 

, Jam vero illuftriflimis parentibus cordi haud fuit imme* 
rito de confilio follicitis effe, quo & profpici venturo, & fo- 
mes mali extingui poflit; nemodicum vini tulit llluftnflima fi- 
ne aeftu mox faciem occupante, & dolorem capitis concitante. 
Ideo non quid prafcntius vifum eft ad ignem de facili con- 
cipientia faha fupprimenda, amicam inter iuccos corporis har- 
raoniam conciliandam, & excedentem turgentis fanguinis co- 
piam ad regulas folemnis excretionis reducendam, ac acidu- 
larum ufus, ^cdcukco]cl\o^ acque ac folertiflimus loci Medicus 
purgato prius corpore per magnefia? 3J. dein fanguine per ve- 
nx feftionem detra£to 5 fic fingula curae momenta pro fua pru- 
dentia direxit, ut DEO benedicente illuftriflima, illuftriflimo- 
rum parentum maximo folatio abhinc integerrima fanitatq 
fruatur. 



Obfirv, Acal % C. Ctnu IX, G Qbftr* 



5 o Obfervatio XXVI. 



OBSERVAT10 XXVL 

Dn.D.Sylv.Samueiis Anhornii deHartwiis. 

De Salfulis Scollienfibm. 

QAlfulse fic dicuntur a faporc falino, quem guftatse linguse 
*^ imprimunt. Locus ipfis natalis eft Rhsetise pars fuperior 
Foederis Cathedralis in inferiore Engadina Coetiis Tharasp, 
ad viculum Culpera, unde loco declivi defcenditurad fontem, 
ubi in planitie ex rupe petrofa bina fcaturigine ex binis fo- 
veis ebulliunt, quarum minor plerumque efticacior haberur, 
ambo in fluvium Oeni proxime praetcrlabentcm fe exonerant. 
Id quod ufui Medico deftinatur, cochleari ferreo exhauntur, 
& vafi mfufum bibitur, vel vitris inclufum ad loca disfita de- 
portatur. 

Scollienfes nuncupantur a pago trans Oenum circiter 
quartam horae partem a Salfulis diftante, qui amoenitate loca 
vicina in hoc fuperat, quodin agro fatis amplo,gramine, fru- 
mento & Acidularum fontibus fertili fitusfit,unde advenarum 
plurimi ibidem divertuntur, & benc laute habentur: mane ad 
potandum Salfulas trita & facili viaCulperam exfpatiantur. 

Salfulas hafce Acidulas effe falfis particulis magis foetas, 
probant plures, quiin confinio circiter hora? dimidia* Acidu- 
larum fontes vifuntur, quorum duo tanta copia & alacritatc 
e canalibus fuis profluunt,ut urgenda? rotae molaris fufficerent. 
Has inter Aquas aliae vere Acidulse etiam generofisfimas S 4 
Mauritii acidulo fapore longe fuperant. Aliae Salfulae, ad gu- 
ftum falinum tendentes habentur. 

Salfuke recentes & frigidse e fontibus fuis fcaturientes, 
non quidem Acidulis pariter gratae, aliquarndiu tamen pota- 
tx % haud fic guftui adverfae, confuetudine redduntur : calore 
autem agitatas & iubtepentes vel in locis minus frigidis affervata?, 
notabiliter & cum nanfea urinofe evaduat. 

Id 



De Salfulis Scollienfibus. 41 

Id crebro experimento vidi, quod ad fontem recentes, 
pulvere Gallarum mixtas fenfim mutato colore primum rubel- 
lae & poft aliquot horas fufcae ©tmcf el&rautt evaferint : addi- 
to fpir.Oli notabilem lu&am, bullulis turmatim exfurgenti- 
bus concitatam 3 a fpiritu autem falis ammoniaci ne minimam 
mutationem fecutam effe. Acidulas ejusdem loci ex pulvere 
Gallarum in inftanti mutatas & Salfulis profundius & citius 
tin&as effe. Qupd accuratisfimus a?que ac folertisfimus ia 
fcrutandis naturae abditis X). D. Scheucbzerus Tigurinus 5 in 
Hydrographia fua 5 p. 303. in Salfulis ex pulvereGallarumad- 
ditOj nullam mutationem obfervarit, id Viro in quibusvis foli- 
disfimo accidiffe potuit, experimento cum Salfulis ex disfito 
fibi adportatis 5 &fua parte tingente volatiliore orbatis infti- 
tuto : idem mihi Anno i6%6. cum Acidulis S. Mauritii ob- 
tigit: adipfum fontem pulvere Gallarum inje&o, non qui- 
dem uti Scollienfes prompte colorem mutarunt 5 & fenfim ex 
flavo vini adinftar rubebant fenfimque tin&iores evaferunt : 
in Pagum vero haud femihoram a fonte diftantem deporta- 
tis> idempulvis infperfus parum mutationis attulit. 

Patet ex hoc 5 partem volatiliorem cfle & fpirituofam 
Aquarum mineralium 5 quse tin&urarn ex inje&is extrahit, 
quantumque difpendii ad loca disfita deportatae patiantunin- 
fuper partes fuas valde a&ivas mobiles & fpirituofas produnt> 
vafis vitreis inclufae j haec.enim vafa fibene repleta mox fube- 
re obturentur, & bitumine ut affolent munita 3 ad deportan- 
dum exponantur 3 mox cum fragore rumpuntur. Salfulis 
praecipue id fe expandendi virium ineft; aer enim quam pri- 
mum fe falibus milcuit, eadem commovet, & amplius fpanum 
affe£tans 5 Vafa diffringit^ hinc earum bajuli fervente iole in 
diverforio quiefcere > & bene mane ac horis vefpertinis eas- 
dem frigida perfufas deportare coguntur 3 fecus vitra quibusad 
exhalandum via non datur, rimasagunt, vel penitus diffiliunt.' 
SeminaleSalfularum principium quodnam fit,id a prio- 
re detcrminare haud facile eft. Alkalicam profapiam indicant ea- 

G 2 rum 



|2 Obfervatlo XX VI 

rum cumfpiritu ©liludfca,guftusquandoqueadnaufcamurina- 
fiis, & fapor quem potatores fentiunt fpiritu plcnus, inebrians & 
vertiginofos ad usque tempus exclufionis efficiens. Sal ter- 
tium pofsidere ex alcali nitrofo cum ^re ©li d*tis varie eir- 
culatum, alteratum, cicuratum & tandem amico connubio fo- 
ciatum, vel folus ille fapor urinofus indicar, quem calore ex- 
terno a&uatse, foluto arnicae conjundionis vinculo deguftatse 
cxhibent,qualisex lapide prunella* cum ^re parato habetur. 
Salis nitrofi, guftus non ingrati Excellentifs. DD. Scheuchze- 
nus 1. c. gr. vi ex quavis uncia per evaporationem habuit, 
Huic haud abfimile fal album, diu affervatae, in fundo dcpo- 
nunt & ubique vitri panetibus affigunt > acidulis econtra St, 
Maurizii, rubente ochra <? li vitra conipurcantibus. Ex hujus- 
modi falis tertii praedominio viresfuas pofsidereSalfulas ad af- 
fli&um genus nervofum fingulares & fpecificas, prsefentifsimi 
cffe&us 'Uk/uyiqov , docet, quod ab aliis quocunque artificio 
paratis medicamentis seque promptum & felix haud ha&enus 
impetratum eft. Etiam m colicis dolonbus quibuscunque* 
tam curandi quam prsefervandi fcopo appropriatas, & in hoc 
lingulares fuas vires exferunt, quod vix detur inter plurimos 
unus,qui folo Salfularum ufu ad ipfum fontem curatus, reliquo 
vitas fuse curfu recidivam expertus fit. Solus Salfularum ufus, 
fcilicet non medicamentis aliis nec etiam acidulis fociatus, ut 
quidam folent requiritur. Solae namque id cfficacise habent> 
utfucco fermentantehoftili ex plicis & glandulisinteftinorum 
cxterfo , & fermenta reftaurent, & dolore fra&um fibrarum 
robur reftituant & firment , quod ab acidulis defuper potatis 
denuo infirmari , & fi non in ipfo adhuc loco, faltem paulo 
poft in priftinum delabi, plurium exempla mihi usque tefta- 
tum dedere, 

Vix eft qui me atrocius irt juventtite fua dolores coli- 
cos pertulerit, ex facharatis, mellitis, acidis, glaciatis, alliati5, 
pedum refrigeratione, prsefto aflfuit iiigratus hic hoipes, cum 
pertinacifsima ^lvi conftipatione > a beato Domino Parentc 

meo 



De Salfulis Scollietifibus. 53 



meo pluries commonitus , ut Salfulas Scollienfes nemini nora 

in hoc affe&u proficuas, in ufum ducerem , aures non invitus 

dediffem 5 nifi ha^moptoicum auguria deterruiffent fic affe&is 

propria 5 vicit tandem ex rormine exquifitiore & crebriore> 

conftipatione & vomitu ileos periculum ; repetita venae fe- 

&ionc & jufculis cum fucco urticse & plantaginis alteratis 

fedata hxmoptyfi (approbante propofitumperilluftri& excell. 

¥). D. Theod. Zuingero, Facult. Med. in alma BafiL Acad. 

P. P. fautore & amico fincere colendo) fub fincm Junii 1 6%6, 

comitc DEO & amplifs. Urbis noftrse Quseftore Dn. Tob. 

Schobingero ad ipfum fontem profe&us, a media incipicntes, 

integram deinceps menfuram jejuni exhaufimus : unde non 

minus largiter ac leniffime alvo commoti , die undecimo abi- 

tum paravimus, & via ad acidulas St. Mauritii vifendas dire- 

£ta 5 DEO duce falvi domum devenimus. Vitam quidem 

pluribus abhinc annis finiit amplifs Dn. Quseftor feptuagena- 

rio major 5 ex procidentia infcrotum ftrangulatis inteftinis Ilia- 

cus : rnihi vero DEI Opt. ex gratia vel torminis vel haemo- 

ptocs in hunc usque diem ne minimum quid obtigit. 

Complura recenfere poffem vel prodigiofa Salfulis ex 
colica reftitutorum exempla/. id unum innuiffe fufficiat 5 ex 
quo primus in me periculum feci, me non unum noviffe, qui 
non incomparabilem earum virtutem usque dum in ie de- 
pradicarit. 

Dum autcm nobis tum temporis(quamvis non aequeRlmi» 
inco]is)ignotse,&a nemine usque patrise Medicorumin ufum 
vocata* funt 3 Opt, Parentis mei literas addidiffe haud le&ori 
ingratum fore exiftimo^ quse ad expericndum vires illarum 5 
pnmumin me ipfo me movcrunt^quae fuere fequentes: 

ChariJJime FilL 

DEtis a me prolixius Tibi {igniftcari, qux de Salfulis Scollien- 
* fibus mihi nota fint> tradam qua? de iis mihi conftant. Sitae 
funt in mferiore Engadina y territorio Rhsetia^ quod pars eft 

G 3 foede- 



54 Ohjervatio XXVI. 



foederis Cathedrahs ieu Domiis DEI ut vocant, cujus Metro- 
polisCuriaRhaetorum eft. Dum A. 1647. ibidem negotio- 
rum causa verfarer, audivi excellentits. virum Dn. Ulyifem a 
Salis longo fatis tempore torminibus 3 five doloribus colicis 
mirabiliter fuiffe excruciatum> & eodem quoque tempore am- 
plifs. Virum Dn. Tfcharncrunb civitatis Curienfis Confulem , 
inclamavit uterque Medicorum operam, utillorum confilio 
exquifitiffimis torminum doloribus liberarentur. Adhibiu 
fuerunt a peritiffimis Medicis confilia & medicamenta > quse 
non putabantur non operatura, & doloribus linimentum ali- 
quod allatura? fed res omnis exoptato caruit fucceffu, & vide- 
bantur duo illa Rha?ti# columina inexpiicabilibus dolonbus 
fuperata propediem ad plures abitura. Acceffit tandem ad 
ftrenuum Virum Dn. Ulyffem a Salis Marefchallum Campi 
Regis Gall. Ludov. XIII. Medicus Volturenfis, qui eum juisit 
Scolio ex inferiore Engedina Cadum Salfulis ibidem ad Oe- 
inim fcaturientibus plenum accerfere, & aliquot dicbus mane 
jejunum menfuram bibere. His auditis prafatus Dn. Mare- 
fchallus e veftigio famulum fuum, equum clitellarium & duos 
cados parare, & ad iter fe accingere jufsit. Scripfit interea 
epiftolam ad Dn, Jacobum Vulpium loci Paftorem 3 quem 
rogavit, ut quamprimum fervus fuus Scohi appulerit, duos il- 
los cados circa vefperam SaUiilis impleri curct 3 ^altero mane 
iterum evacuet, recentibus Salfulis impleat, cados obfignet, & 
fervum ad fe remittat, adventantium cadum unum pro fe re- 
tinuit, alterum Dn. Confuli Tfcharnero Curiam mifit. H#c 
ciim mihi nobilifs. Vir Dn. Abundus a Salis Mareichalli fra- 
ter narraffet, & fratris reftitutionem & ipfius quoque Confu- 
lis, non fine magna animiketitia retuhffet, egoSt. Gallum ubi 
tum temporis agebam reverfus , totam hiftoriam excell. Dn. 
Cafparo Rothmundo Med. Do&ori narravi, & juxta quoque 
fignificavi) me a teneris doloribus colicis exagitatum, intol- 
lerabiles nonnunquam dolores paffum 3 in animo habere Sal- 
fulas illas in loco frequentare ; tentaturum> num ab iftis dolo- 

ribus 



De Salfulis ScoUienJibus. 55 



nbus harum uiu liberan queam. Approbavit propoiitum 
meum 5 &ie cum quatuor alnsCivibus nsdenfdoloribus obno- 
xiis, comitem mihi adjunxit. Profe&i igitur ad Salfulas il- 
las 5 menfe Junio Anni 1648. per novendium ibi commorati 
fumus , mane jejuni quisque menfuram integram bibimus. 
Die quintofinguli naufeam cepimus integram evacuandi men- 
furam; bibimus unusquisque mediam , & lenius laxata fuit 
alvus. Frigidiffima? dum fuerint, jusfit Dn. Do&or. ad ignem 
calefacere & bibere. Ego ad finem usque frigidam bibi & 
etiam vefperi tantundem evacuavi. Die decimo Scollio di- 
fcesfimus , & ab ifto tempore in hunc usque diem nec ego 
qui nunc annum o&uagefimum ingredior, nec ullus qui me- 
cum ufi funt, & jam omnes e vita difcefferunt, tsediofos ift'os 
dolores ne femel amplius fenfimus,DEO fint laudesin faxula. 
In prsedia durante cura & prata deambulando quotidie ex- 
currimus , & in femihorae circuitu ultra viginti Acidularum 
fcaturigines deprehendimus , fed nec Mauritianis aut Wil- 
dungeniibus in Hasfia acore, nec Fiderifenfibus &Deinacen- 
fibus in Wittenbergia amoenitate fimiles. Dixerunt mihi Pagi 
incoke, nunquam de fontibus iftis bibi, nifi quando plena «e- 
ftate in prsediis vicinis foenum colligant. Hsec jam habequse 
mihi usque de Salfulis nota funt, & quae Tibi profutura pu- 
tas felige , & profpere vale cum Uxore & liberis. Dabam 
Elfaug. d. 2. Febr. i6%6. 

• 

Tui amantijjimus Pater 

Bartholom. Anhorru 

•Uti vero in Colicis doloribus incomparabili virtute ex- 
eellunt Salfulae, fic etiam ad afthmata fuffocativa, ad hydro- 
pem tendentia in duobus Reipl. noftras Proftatis , confilio 
amicisfimi Collegse *noftn D. Do&. Hilleri felici fucceflu pro- 
pinata fuifle non pronuper vidimus. 

Unum 



$6 Obfervatio XXVI 



Unum liceat addere, quodadmirandamSaliularum vir- 
tutem antifpafmodicam egregie llluftrat, exemplum fcriniani 
noftratis Georgii Kitt, qui annorum circitcr 48. a multis an- 
nis ftrumofus, fic tandem anhelofus evafit , ut non nifi tardo 
greflii incedere, opificio fuo vacare neutiquam potuerit. Col- 
lum ubique prsegrandi tumore cum facie a?qualiter coexten- 
fum, vafis fanguiferis cruore ftagnante turgidis, oculis ex or-- 
bita fua extrufis & prominentibus , lividus ubique & adfpi- 
cientibus, terribilis videbatur, variis medicamentis mcaflum 
tentatis, me fuaforeut vires Salfularum experiretur , eques ad 
fontem abiit , ad locum devenicns, unanimi Advenarum f uf- 
fragio, quafi tumulum fibi ftru&urus, ad fuos ut recederet duni 
vinbus valerct, juflus eft , unus Hofpes animumaddidit, pcri- 
culum fine penculo fieri, & au&or fuit , ut tantum mtrepide 
biberet quantum ftomachus fine faftidio ferat : id praeftitit 
mane cum caeteris qui cura? facienda? causa acceflerunt, & 
fpreto confilio qui metum deterions eventus incutere conten- 
derunt, intcgram menfuram exhaufit. Smguli Compotato- 
res cum voto felicioris fuccefsus ac funt ominatiScolhum di- 
fccflerunt. Solus nofter in loco, Culperae permanfit, ad al- 
vum reddendam pluries ftimulatus, jam circa vefperam dimi- 
nui tumorem & ipiritum facilitari fenfit: nodem pmerfoli- 
tum quictus egit : mane fudore madens evigilavit, & omnis 
expers tumons, quam qui antiquus glandularum ex lympha 
incraflata adcrat, lectum deferuit : \xtus totus.ad fontem fe 
contulit, & fua portione denub haufta, adventantibus Scollio 
Hofpitibus alacns obviam ivit , a nemine ne quidem con- 
civibus prima facie cognitus, eundem fingulis quem ipfe curae 
liicceflum Thaumaturgi Numinfs bcneficio ceu oltco pw^cwSs 
impetrarit, non fine omnium ftupore apprecatus eft # Curii 
(eptem dierum fpatio pera&a domum fc pedes contulit, & 
pluresadhucvitaeannosprofpereegit: tandemtuili & afthma- 
te dcnuo invalefcentibus Afcite obiit. 



Id 



Obfervatio XXVIL Anatome fcemin* ex Hepath &c. $ 7 
Id recenfuiffe de Salfulis noftris adprime meretur , plu- 
rimos incolarum fine ullo medicamine confenefcere* vidimus 
conjuges, maritumpo. maritam 88- annorum Scollii prae fo- 
ribus fedentes, & in libro fuo idiomatc, quod eft ex Latino» 
Italico & Gallico corruptum, excufb ambo fine fpecilli fubfi- 
dio legentes ; qui nobis retulerunt, fe fingulos confueviffe, fi 
quid fibi adverfe valetudinis obtingat, ad Salfulas ftatim ceu 
facram anchoram confugere, & ex his raro non quasfitae opc- 
rationis fusceffum reportarc 

(San-GattoAtiguftam Vind.\d< p. Febr. 
A>m7-mijf<z) 

OBSERVATIO XXVIL 

Da D. Johannis Andreae Vfenbenzii. 

Anatomefamince ex Hepatisjcirrho de- 

functa. 

TjEpar quamplurimos pati manes, hinc inde Obfervatio- 
•*■* ties cumulatiffimae abunde teftantur, quibus fequens no- 
tatu haud indigna annumerari poterit hiftoria : Deferebatur 
in Nofbcomium Ulmenfe fcemina quaedam ruftica quadragc- 
naria, Barbara Oefterlina, quae jam per triennium de dolorc 
lateris dextri circa regionem hepatis in propriis sedibus gra- 
viter conquerebatur, qui vero fenfim augmentum una cum 
tumore partis affe&a? fumens eandem iumme excruciabat, 
usque dum tandem penuria & viribus frafta Nofocomiuni 
noftrum petetet. Vifitans eandem, macie ferme totam con- 
fumtam fceleti inftar vivi deprehendi, cum fumma tamen fu- 
periorisabdominis intumcfcentias curiofius idem contre&ans, 
infignem duritiem fentio, quam nihil aliud, quam induratum 
& in nimiam molem excretum hepar effe ftatim judicavi, & 
hinc prognofin fatalem praedixi. Id quod & eventus, dolo- 
ribus continuo laceffentibus, & hincviribus totaliter collaben- 
Acad. N, C. CenU IX. H tibus, 



58 Obfervatio XXVIL Anatonie fcemina ex &c> 

tibus, confirmavit > Poft 5. enim hebdomadas patientiffima 
blandiflime exfpiravit. Vifeera igitur perluftraturus convo^ 
cavi Dominos Georg. Riedlinura, Chirurgum multifaria pra- 
^i expertiflimum, "ejusdemque Adjunftum Conrad > David 
Hekingium itidem folertiflimum, in quorum aliorumque fpe- 
ftatorum praefentia anatomicum ipfe dirigens cultrum fequen* 
tia obfcrvavi: Referato nempe abdominc, inteftina valde flac- 
cida fero flavefcenti menfuram fuperanti innatabant> meien- 
terio hinc inde glandulis fcirrhofis confperfo. Ad Hepar 
ipfum, tanquam primariam partem affe&am progrediens, de- 
prehendi illud ratione qualitatis & quantitatis totum quan- 
tum a ftatu naturali valde alienum , ratione enim coloris erat 
pallidi flavefcentis tamin tota externa fuperficie, quam per to- 
tum & intimum ejusdem parenchyma> faltem in margine lo- 
borum pauculi rubicundi aderat > vix unius unciae pondere 
genuinam hepatis fuperftitisfubftantiam referens, totum ferme 
exfangue; ratione confiftentia? durum, denfum, fcirrhofum, 
& quafi cafeofum. In quantitate quoque multum a ftatu na- 
turali recedebat> totam quippe fupenons ventris cavitatem re- 
plebat > & ad usque lienem extendebatur> ftatera vero exa- 
minatum tfcxis ponderis civilis fuperabat. Reliqua> prater 
cor folito flaccidius> & pulmones pleurae affixos, intenora pro 
fubje&i conftitutione fatis integra erant. Id ialtem mirabar, 
in tanta & ferme totali hepatis fcirrhefcentia , ne minimum 
quidem calculi tum m illo ipfo > tum in veficula biliaria de- 
IituifTe. 

OBSERVATIO XXVIIL 

Dn. D. Johannis Andrese Vfenbenzii. 

Ttmor infignis circapudenda feliciter ex- 

tirpatus. 
TNgentes & vaftiflimos> imo & portentofos quandoque re- 
**periri invariis corporis humani partibus tumores, folertes & 

curio- 



Obfervatio XXVllTnmor wftgnis eircapuclenda&c. f$ 

curioii Obiervationum Colle&ores hinc inde annotanmt. 
Loca quoque pudenda ab iisdem haud*efle immunia experien- 
tia comprobat, & optandum eflet, ut prapofter-us, certeqj 
deridendus muiiercularum in ejusmodi cafibus pudor fepo- 
neretur, cum Medicis totius Naturae, & hinc etiam Corporis 
humani Myftis aeque notiflimas fint hae obvelatae partes, quam 
aprieo expofitae ; Nihil quippe.aliud efficiunt, quam ut mala 
h#c indies majus capiant augmentum, & cura reddatur diffi- 
cilior. EjusmodiCafum& mihi v videre contigit, cum d. 22, 
Sept. Anno hoc 17 17. una cumChirurgo in arte fua fatis pe- 
ritoMichaele Krebs vocarerad virginem textoriam 27. anno- 
mm, faciei & corporis habitu haud invenuftarn , quae pude- 
bundareferebat, quod ante quadriennium circa latusfiniftrurn 
pudendorum (enferit tuberculum quoddam inftar fabae mino* 
ris, quod vcro neglexerit, & inta&um reliquent ; cum vero 
attenderet illud fenfim majus capere augmentum, tentafle il- 
lud removere iterata fepius impofitioneEmplaftride (permate 
ranarum j fed incafliim, intra biennium enim hunc tumorem 
ad pyri mediocris magnitudinem cxcrevifle, usque dum tan* 
dem citatius fumens augmentum in ingreflii maximum excita- 
verit impedimentum, propter attritioraem,exeoriationem, & 
ichorefcentiam continuam, unde obvehtionem ulteriorem fibi 
efle impoflibilem, hinc eundem tamdiu pudoris velamine te- 
ftujn detexit, & ecce, confpeximus tumorem tantum & ta- 
lem, qualem Figura exhibet, fecundum omnes dimenfiones, 
longus enim erat novem pollices cum dimidio, latus & craflus 
feptem, pedunculi autem craflities ultra duospollices exten- 
debatur, confiftentia folidus & dunufculus , colore cum cute 
reliqua fimilis, vafis fanguiferis percurrentibus confpicuus, 
inferiorem vero partem ultra tres pollicum latitudines exco- 
riatus. Confilium ineuntes de medcndi methodo , conclufr- 
mus, ut fa&a prius ligatura fenfim ar&ius conftringenda totus 
hic tumor vel fponte fepararetur, vel fa&a viKpcc<n ferro re- 
fecaretur. Subligavimus igitur filo ferico, unde mox ingen- 

Hj tes 



6o Obfervatio XXI X. De pro Obfeffa vel Fafcinata &c. 
tes fuborti dolores 5 quos vero Patientiae Ljnimento demut- 
cendos effe fuafimus. Die 25, anftior fuperimpofita eft liga- 
tura 5 unde tumor fenfim livefcere & fngefieri incipiebat 5 hinc 
die 28» circa locumillum in Figura pun&is notatum fine no- 
tabili haemorrhagia amputavimus; bilance examinatus pen- 
debat ^xxxvj. Fa&aejusdem fe£tione 5 reperi totum quantum 
glandulofum 5 innumeris ftipatum vafculis fanguiferis & lym- 
phaticiS) una cum nervofis. Reli&am vero portiunculam de- 
fnum die 4. Oft. refcidimus> unde quidem valde notabilis fe<- 
quebatur haemorrhagia, qua? vero applicato cum ftuppis pul- 
vere fympathetico mox ceffabat ; fruftulum autem hoc §iv. 
pendebat. Curabatur ex fe&ione ortum vulnus, usque dum 
circafinemO&obris illud cicatrice cutanea plenarie obtegere- 
tur 5 & ftc hanc virginem laetam abfolvimus. Similem fermc 
obfervationem extirpati 5 & per fe&ioncm curati in pudcndis 
tumoris feu Nattae in ancilla quadam Eph. Nat. Cur. Ccnt. I # 
Obf. 73. nec non in foemina quadam Eph. divtarum 
Dec. 1. A. 6. &. 7. Obf i£.annotarunt 5 quam ultimam etiam 
Bonettus Med. Sept. P. 2.L. 4.Se&. i.Obf. 9. inferuit. Cum 
vero nofter tumor alterum ^xxvfj. quantitate praeponderet^ 
hinc & eundum notatu haud indignum judicavimus* 
Vide Tab. I. 

OBSERVAJIO XXIX 

Dn* D. Johannis Andreae Vfenbenzii, 

Depro OhfeJJa velFafcinata habita, curata. 

T^rfl magis familiare 5 praepnmis in rudioris farinae plebe* 
-^ quam praeternaturalia 5 imo quandoque naturalia cum fu- 
pernaturalibusconfundere 5 & morbos ex caufis plane naturali- 
bijs ortos pro magicis 5 fafcinatis & diabolicis venditare & pro- 
clamare. Diffitendum vero minime, dari haud raro morbos 
tam mira imo horrenda fymptomatum fyndrome ftipatos, ut 
non foluia vulgo 3 fed & hiiceprudentionbus imponere que- 

ant 



%d Cent- IX. Obs. JOCVIir. 




ad C. IX.. Obj &a. 



Wl 







itfAt v'i 



Obfervatio XXIX. De pro Ohfefa velFafcinata &c. 6t 



ant # Medico vero naturae fcrutatori incumbit altius h#c in- 
dagare , & nifi ferme omnia omnem naturae ordinem & po- 
tentiam tranfcendant, mltius & prudentius de hifce judicareJ 
Obtigit & mihi ejusmodi cafus , in puelk quadam ruftica de«- 
cenni , e* pago Dimmehaufcn territorii Ulmenfisprognata^ 
de qua vulgaris rumor fpargebatur, illiim a diabolo corpora- 
liter efTe obfeffam , vel ad minimum fafcinatam, hinc etiam 
parentes& cognatiejusmodiconquirebant auxilia^quae vel ca- 
codaemoni profligando , vel a fafcino liberando effent fuffi- 
cientia > praeprimis id exfpe&arunt a famofo quodam Clerico 
haud longe a noftra urbe degente ? qui etiam fuis fungebatur 
rebus, aft irrito & plane nullo effedu, quin potius malum ex- 
afperaretur, & fymptomata indies fortius ingravefcerent. Hinc 
anxii parentes hancefuam filiam die ip.Febr. 1717. ad meas 
sedes advehi curarunt, ubi ftatim in earundem limine, nec noa 
m mufeo aliquot prsecipue primo intuitu maxime horrendos 
perpeffa erat paroxysmos; oriebanturquipperu&us&fingul- 
tus adeo velociflime & violentiflime fefe invicem infequentes 
& akernantes 5 ut omnia pe&oris & abdominis contenta per 
fauces jamjam proruptura fere juraffes , una cum je&igatione 
totius eorporis adeo enormi , ut duo robufti ruftici una cum 
matre pratfentes vix quidem ad eandem fuftinendam fuffice- 
rent, contorquebantur ctiam facies & oculi torvifllmo modo* 
Ingenue fateor 5 me hifce vifis non parum mente fuiffe com- 
motum 3 & nifi partim ex propria , partim aliorum experien- 
tia & obfervationibus mihi conftitiffetj quam horrendas pof» 
fint motus convulfivi excitare tragoedias* ferme fimifem de 
morbo magico concepiffemfufpicionemj aft cum viderim pa- 
roxyfmos creberrimos quidem, ( intra dimidia? quippe horae 
fpatium quinquies hoc modo corripiebatur) fed non diu du- 
rantes 5 poft paroxysmum rationem integram 3 fociei torvita- 
tcm in ferenam ttansmutationem, animum & mihi & praefen- 
tibus erexi> fperans, medelam divino adfpirante Numine ad* 
huc affuturam i attendebam quippe, primum mali inSbltum rir- 

H 3 ea 



62 Obfervatio XXIX. De pro Ohfejja vel Fafcinata &c. 

ca ventriculum initia fumere D hinc materiam peccantem & fa- 
burram humorum vitioforum in primis viis latitare haud va- 
00 augurio judicavi 5 qua? genus nervofum vehementer irri- 
tando & vellicando tantas excitetaerumnas, undc ad haseli- 
minandasfcq* potiunculam unicohauftu fumendam prsefcripfi: 

Rcc # 9 emet. gr. ij. rad. ari gr. iv. V Hyperic. Sir. 
Cichor. c. Rhab. a. 3vj. M. 

Pro generis ncrvofi vero confortatione & motuum con- 
vulfivorum mitigatione mixturam antifpasmodicam , coch- 
leatim fumendam : 

Rcc. pulv. cpilept. March. Specif. ceph. Mich. an. gij, 
^7 Melife. Hyperic, Poeon. an. |ij. Epilept. Lang. Sir. Poeon. 
an. £(?. 

Exquorumufunonfolumcopiofiflimabilisseruginofaequan- 
titas olvco Tictj k<l)& expurgata 5 cum maximo segrae lcvamine , 
fed & poft mixturae ufum bis iteratum omnisparoxysmus ple- 
narie evanuit 5 ut ab illo tempore jam per quadrimeftre ex 
divina gratia optime & fanifsime valeat. 

OBSERVATIO XXX 

Dn. D. Johannis Andrcse VfenbenziL 



Fartus oBimeftm vivus,jfrigidu$ 

rigidus. 



& 



/^vCtimeftrem foetum rarenter, imo fecundum Hipp. Lib. dc 
^^Carnib. §. 22. & Lib. de O&imeftr. Part. plane nunquam 
effe vitalem , plurimi tam veterum quam recentiorum confir- 
mare contendunt 5 quoruni rationes exquifita uti folitus erat, 
lance, acutifsimus quondam Proto-Medicus Romanus Paulus 
Zacchias in Qu*it Med. Leg. Lib. I. Tit. 2. Qu. 4. examina- 

vit 



Obfervaiio X XX. Partps Oftirneftris vivus, &c 6f 
vifc Qu# noftra hac in rc fit fententia> lubentes pmermitti- 
mus > ne a propofiti & tituli meta nimis avertamur* Cafus 
autern, quem optima fidepropono, talis eft: Pepererat quippp 
m Nofocomio noftro> die 7. O&. 171 8 gregarii cujusdam 
militis uxor circa finem o&avi ab impraegnatione menfis parttj 
fatis molefto filiam;*quamprimum autem obftetrix ofiicio fuo 
gnaviter fungens candem fufceperat, ftiriam quafi fe fufcepif- 
fe ftatim affcverabat , non folum ratione frigiditatis intentifli- 
mae> fed etiam rigiditatis plane infolita» & quafi ligneae, ut ne 
buccis quidem forti quamvis manu fovea notabilis imprimi 
potuerit, verbo 3 tota corpufculi compages erat adinftar car~ 
nisfumo valde exficcat^& induratse; hinc nifi refpiratione> 
eaque admodum levi, vitse praefentiam prodidiflet, vere jam~ 
jam demortuam omnes firmiter credidtflent. Quo igitur in 
tenellum hunc > caetera tamen optime f ormatum > nec nimis 
AorapKcv foetum omnis debita & follicita cura impenderetiir> 
calidis linteaminibus involutus , imo & ad fornacem pofitus» 
optime & blandifiime fovebatur > attamen uti ftama lignea a 
calore quidem incalefcebat , ab eodem vero remotus citius 
eadem refrigefcebat>rigore a capite ad calcem continuo per- 
ennante 3 in quo etiam ttatu perintcgrum triduum fine cibo & 
potu 3 cum maxillae pra? rigiditate diduci nequiverint 3 perma- 
nebat>quoabfoIuto animulam fuam fine feniu& motu>neuHa 
vagitu quidem> Creatori a quo accepit placidiflime reddidit» 
Raram certe notamque digniflimam judicavi hanc obferva- 
rionem. Perquam notae quidem mihi funt hiftoriae embryo- 
num in utero materno induratomm imo petrefa&orum>qua- 
lem Marcellus Donatus in Hift. mcd. mirab. Lib. 7. cap. z> & 
Sennert.us Lib. 4, Prax. part. z. Se&. 4. cap. g. ex Joh. Albo- 
fio defcripfenmt 5 Indurati item fcetus hiftoriam tradit D. To. 
'Chriftopb Bauzmannus in Eph. Nat. Cnr. Dec. 3. A. 7. &g. 
obf. 24. fed mortai & gelidi, D. Alph. Khonius Dec, 3. A.5. 
&6. obf. go, pariter mortui , de vivi vero, quamvis minus 
^Vividi foetustaxita frigiditate me neque audiviflc neque le- 



«4 Obfervatio XXX Partus Gflimeftris vivus &c> 
gifle, varns quamvis follkite erutis obfervauonum documen^ 
nsy unquam recordor. 

In caufas infoliti hujus & certe admirandi partus inqui- 
renSj varias quidem fum meditatus, attamen utrum abcpt^Ktg 
Lydium fuftineant lapidem, illorum quorum cx meliori luto 
finxit praecordia Titan, inveftigationi & enodationi fublimiori 
relinquo. 

Utrum imaginationi, in gravidis alias multapotentis, ali- 
quid fit adfcnbcndum 3 haud plane inficias iverim , quamvis ex 
puerpera nil plane expifcari potuerim ; cum vero illaRomano- 
Catholicorumreligioni firmiterfit addi£ta 5 in quorum Templis 
communiter copiofiflimus Imaginum, Sculptilium & Statuarum 
numerus reperitur, ex quorum attenta, vel religiosa contem- 
platione, rigorem foetui communicari potuiflc, non adeo ab- 
fonum eflejudicarem. Si vero hxc diipliceant* & via plane 
naturalis, imo potius pmernaturalis in puclke hujus formatio- 
ne irregulari fit inveftiganda , optime forfan in matris foetum 
hunc foventis temperamentum & conftitutionem fiet inquifi- 
tio; eft autem tenerioris & ficcioris corporis habitus, quod 
etiam ex lochiorumtotalifermedefectunonvanus concludo; 
hincobtemperiem fanguinis craffiorem & vifcidiorem matris, 
talemetiam foetui communicari debuifle necefieeft. Ubi au- 
tem fanguis crafliis & vifcidus, ibi minor motus ; ubi minor 
motus 3 ibiminor calor, & potius frigUs ; ubi frigus, lbi rigidi- 
tas; & quo illud intenfius, ha?c quoque major. Quse omnia 
fibi invicem rite conjun&a, prseprimis fi embryo^ quod forfan 
nemo negabir, in clauftrismaternisaegrotavent, majorem opi- 
nionibus hifce probabilitatem afferent. Sed^ uti fupra innui, 
meliora a do&ioribus expe&o. 



OBSER- 



u 



Obfervatio XXXI. Uterus fcirrhofus. 6j 

OBSERVATIO XXXI. 

Dn. D. Johannis Andrese Ufenbenzii. 

Vlterusjcirrhojus &*Janiofus. 

Terura monftrofae magnitudinis Eph. Nat, Cur. Dec. I. 
A. i. Obf. 128. & fteatomaticum Dec 3. A. 7. & g. 
ObC 1 5 2. annotarunt. Licebit forfan hifce addere uterum 
partim fcirrhofum, partim putridum multaque fanie repletum* 
Textoris quippe Ulmenfis SRavtit! 9tMuter$ uxor 33. anno- 
rum fex liberorum mater denuo gravidam fe efle non folum 
firmiter credebat, fed & obftetrices melioris notse id pro certo 
afleverabant, cum venter fenfim intumefceret, & fororiae mam- 
millae incrementum aliquod fumerent» Intra vero hoc tem- 
pus fuperveneruntatrociflimi infimi ventrisdoIores,quibuspro- 
fligandishinc inde, uti plebis mos eft, varia conquirebantur 
auxilia; aftomnia incaflum, usque dum ventre in immen- 
fam molem au&o, dolorumquc acerbitate viribus exhaufta 
vitam finire cogeretur. Ut autem innotefceret,utrum gravi- 
da fuerit, d. 23. O&.ad cadaveris fe&ionem invitabar, una 
cum Chirurgo Michaele Krebs , praefentibus fimul duabus 
matronis obftetricantibus 3 quae adhucdum nil minus quam 
de graviditate dubitabant, cum in latere dextro embryonis 
caput taftu fe percipere firmiter contendebant. Aft cgo 
aliud vaticinabar, & partim hydropem , partim fcirrhofum 
quendam tumorem latitare cx abdominis enormi vaftitatc 
pro certo afleverabam; idquod & fe&io comprobavit: Si~ 
niftro quippe eoque inferiore abdominis latere aperto, ftatira. 
aqua hydropica flavefcens maximo prorumpebat impetu, quas 
colle&a 14. libras civiles fuperabat. Referato per totum ab- 
domine, confpeftui ftatim fe fiftebat uterus, totam ferme ab- 
dominis cavitatem adimplens, reliqua vifcera diaphragma 
vcrfus protrudens, insequalis fuperficiei, ex inflammatione val- 
Obferv.Acad. N, C. CenUX. I dc 



66 Ohfervatio XXXlt 

de rubicundus, qui 3 cum ia finiftro latere mollis effet, & ta&ui 
cederet> in binis locis quafi facculis fibi invicem cohaerenti- 
bus apertus, copiofam faniem fatis foetentem fimdebat> quas 
itidem colle<3a> undecim ferme librarum pondus adaequabat; 
aderant inftiper hinc inde tum in fuperficie > tum in cavitate 
ejusdem variac veficulae diverfaemagnitudinis> fimili materia 
faniofa nec non pituitofa repletae> ne ullum autem embryonis 
veftigium. Dextrumautem uteri latus totum quantum erat 
valde durum & feirrhofum, m folidam & denfam maffara 
compa£tum> hinc totum uterum ad latera non ligamentis fo~ 
lum fed& peritonseo firmiter affixumfeparavi 3 lancc examina- 
vi & ultra i 5, libras pendentem deprehendi. Plura rimatus 
e(fem> aft mariti & cognatorum vana & pr^poftera m de- 
fundam religio manum de tabula jubebant. 

QJlma Augujlam Vind. d.to* 
Febr\ A 1717. wijfe.) 

TT Attd ita diu fojt ab Excellentiffimo Dn\ D Riedfin* 
■*•■* commmicatas bas Objervationes , Dn. AuBor febrt 
tnaligna petechiali correptus > cum vix trigejimum Jextum 
£tatis amium complevijjetextindus fuiu 

OBSERVATIO XXXlf. 

Bn.lX Rudolphi Jacobi Cafxicrarii 

De Gbhi lucidi mefeom 

£~*Lobirs fucidusTubingamnuper pmervofans, ctfm iHumi- 
narione <edium oppofitarum >- ad claritatein q$. tunje ple- 
aa? comparatam 5 dicittfr ab aliqiTibiis meruiffe nomen draco~ 
nis vofandsj quandoquidem autem qnondam Ephemeridibus 
moftris inferta fnitdilfcrtatioKavinas(quar alibi eicaturMonta^ 
&ari> &z Gulietmini aksraact aosnonfervenit) hceatetiamicfc 

prae- 



De Globi luciTi meteoro* 67 

praeicnti meteoro hic agere; expiicatum, quomodo aliisalibi 
comparuerit illuftre phaenomenon, ut ex obfervationum col- 
le&ione pluriura perveniri poflit ad rationes ipfius verofimi- 
liores. Liceat ergb referre, quantum mihi hoc loco innotue- 
rit de tam fplendido meteoro, plene quidem autoptes ipfe 
cgo non fui, in medio urbis> fedens ad menfam non in humili, 
led altiore domus contignatione verfus meridiem fuper cul- 
mina oppofitarum axiiutn altiorum lumen modo amplum , 
fubitum, momentaneum, geminiinftar fulguris, coloriscoeru- 
lefcentis, confpicatus, nullo plane exaudito fono, omncm tnox 
viciniam tanquam a fulgore infolito commotam & excitatam 
audivi,eo magis, cum profpicientibus coelum qua patebat ap- 
pareret ferenum , ftellis plenum micantibus. Hinc autem 
quserendo paffim, quibus liberior in campum profpeftus, nc- 
gare nequeo, nimia relarionum varietate me fere confufum, 
certi prsecise parum eruere vel determinare potuifle , adeo 
non confentientibusfpe&atoribus, ne quidem vicinis, quanto 
magis fub fitu diverfo aliis fibi contradicentibus , inprimis in 
modo & motu , ejusque termino i quo 3 ad quem : Huic fuit 
coelum qs. apertum, hiatus, ex quo effufus vcluti ignis j Illi 
globus vifus re&a deorfum lapfus i alteri trajettio oblongas 
trabis obliqua ; alteri motus a meridie verfus ortum ; cui ta- 
men ka contradixerunt plures, ut non potuenm non contra- 
rium admittere. Denique fuerunt, qui non fine fono ttrido- 
ris hoc fa&um fuiflepractenderunt: alii nil quidquam fe au- 
diviffe, utut ita conftituti, utaudire potuerint, debuerint, fue- 
runt conteftati. 

Quambeneergo, quodforte fortunaex Magiftris Aftro- 
philus, amicum ipsa praecise diccnda hora ducens fteliatum, 
( fit venia verbo, qu# datur eufitibus herbatum) in alto sedium 
verfus campum plane liberarum hoc ipfo teftis idoneus vidit 
omne fpeftaculum, & narravit in huncmodum: Sc, in vicinia 
Cordis Hydrse, non altius, non propius ad vicinum tunc Jo- 
vem, ortaxn fuiife lucemimprovifam, modo vix alio, ac foleat 

I 2 ftella 



6% Obfervatio XXXII 



fiella cadere inripiens, conglobatam, & mox afpcdtu amplio- 

re multo Vcneris jucundo motu leni sequabili horizonti pa- 

rallelo transverfim trajecifle verfus Sirium, quo tamcn non per- 

venerit, vifam majorem in fine ac principio, ut nec afcendifle, 

fic nec delapfam, fed difparuifle fubito, & humilem tenuifle 

fitum, plus minus graduumviginti; Traxifle qs. caudam,reli- 

quifle tra&um albicantem> fed durationis perbrevis, fuperftite 

tamen utvidebatur ibi velut fumo tenui nigricante. De 10- 

no> de fcintillis, divifionc, nihil; caute diftinguendo fonuni 

praeterfluentis Nicri nodle filente. De ampla autem valle, 

hanc fuifle velut aluna plenalonge latecj omnino illuminatam. 

Mirum, fpe&atores alios in collegio eodem voluifle vidifle 

colores iridis fub motu hujus globi : In alpibus nobis verfus 

meridiem propinquis altis globum in fine vifum non manfifle 

integrum, unum, fed divifum in duos tresve. Tandem plc- 

riscf placuit comparare phaenomenon cum pyrobolo, raket , 

fatentibus tamen globum bene majorem, & lineam non fuifle 

proje&ionis furfum; Etcoelo quidem ut di&um fereno voluit 

quibusdam verfus meridiem juxta tra&um iftum haberi pro 

certo, ftellas ibi minus inde potuifle confpici. Pro claufula , 

yulgus inde frigus, fedannum porro fertilem, fibi promittit. 

Obfervatum fuit hoc dic 22. Februarii, cinerum, & ca- 
thedrae Petri, anni hujus 1 719. nodu ante dimidiam nobis te- 
fte quidem horologio o&avam ; quarto poft NL. ad quem 
attendi voluit Virgilius in Georgicis. Sub Saturno , modo 
ftationario, jam incipiente retrogredi. Poft Jovem nuper 
Veneri, jam Soli oppofitum Regulo propinquum. Tempore 
fivemenfepraetermoremnon hyberno,fedlutulento. Plerique 
tunc dies mane nubili, humidi, a meridiead vefperamclano- 
res. Sic illeipfe dies 12. habuit tres irides, matutinam, po- 
meridianam, & vefpertinam : fc. ad hor. 5. vefp. ex Weft atrae 
nubes,plane uttempeftuofae aeftiva?, tulerunt imbrem, cui fu- 
pervenit iris perpulcra. Inde principium ferenitatis, cum pau- 
cae fupereflent verfus NO. nubes, & ruberent, fuccederent 

pott- 



De Globi lucidl weteoro. 69 



poftmodum ex Wcft aliae, etiam fubrubentes. Hisergbdifcuf- 
fis, inter hor, 7. & 8. micantibus ftellis, ferenum erat ccelum, 
cum fulgore itto excitatus proipicerem , nenubeculam qui- 
dem vidi. At fequens mane habuit ccelum iterum nubibus 
obdu&um, quaetamen iterum diicufHe reliquum diei ^ederunt 
ferenum* Inde dies nubili, pluviofi , nivofi, tandem ult. 
Febr. plenahyems, cum gelu. Sic f. Matthise fecit glacicm, 
quam non invenerat. Baroicopium a die 19. Febr. lapium 
adimum, imo infra imum fuae fcalae, perdiem 22. non ul- 
tra venerat in altum, ac ad fecundum & tertium gradum , & 
altero mane ad quartum ; nonnifi die ult. Febr. pertingcns 
ad duodecimum ; cum alias fuprema omnium ftatio fit graduum 
viginti: juxta pag. 53. app. E. N. C. cent 4. 

Hoc eft leve fymbolon? ad formandam hiftoriam con^ 
ferre quoad poffum : Ad alteram partem aetiologicam non 
aufim progredi temere, phyfico-mathematicis locum effe con- 
cedendum ratus. Liceat tamen & circa hoc pun&um propo* 
nere aliquid, quod ab illis mereatur vel confirmari , vel con- 
futari. Scil. qui ab Ariftotele quid diverfum proferat, vix no- 
vi quenquam: Perinde enim omnino fore videtur, f. quis di- 
cat accenfam exhalationem ficcam , fumum, f. fulphurcam* 
pinguem ; res rcdit omnis ad meteoron ignitum , fi vel ma- 
ximefuerit rarior, tenuior, fubtilior, fulguri fimilior quam 
fulmini. Keplerus utique ad Ephemer. anni 1623. d. 17. 
Nov. Meteorum ignitum, globus ardens, ab occafu in ortum 
volans, totapaffim Germania fuit confpe&us. In Auftria 
ctiam fragorem exauditum affirmarunt, qs. a fulmine ; quod 
vanum tamen puto: nihil enim tale confirmant defcriptiones, 
quae extant, De ortu ambigo > fueritne incenfio a circurn- 
ftanti frigore, materise vifcidae & oleofae, ut eft cttm traje&io- 
nibus vulgaribus: anne potius dicam 5 incenfam in vifceribus 
terrae, eaquc crepante , in immenfam altitudinem explofam ; 
cx quo nifu, vifcerum veluti parturientium, ille horror & illa 
fudatio extraordinaria a die 8. in 17. ? Et Kavinae Fax, feu 

I $ Lam- 



7o Obfervatto XXXII 



Lampas volans, magnum meteorum,viium poft occaiumSohs, 
d. 3 r . mart. 1 676. per Italiam, occafione terrse motiis difrupti* 
his compagibus natum, & inftar bellicae pilae, bombae, ejacu- 
htum, ignem admififfe, flammam concepiffe, dicitur, ex ful- 
phure & halinitro concretum, conflatum, accenfum, & eve- 
#um, defcripfiffe motu fuo lineam parabolicam. &c. 

Verumenimverd liceat hac occafione qua?rere, utrum 
in publicum non enotuerit fententia, bene recedens a pnori, 
omnino fingularis, viri quondam jurc fuo celebris : Fuit is 
Nofter quondam Wilhelmus Schickardus, Lingg. Or. & Ma- 
thes. (miro nexu) ProfefTor, in mcdio optimse fpei promovcn- 
darum illarum praematuro fato abreptus, Moeftiini & Kepleri 
difcipulus, nec GafTendo in Vita Pcireskii, nec Cartefio in 
epiftolis , fine laude di&us. Hic nobis reliquit fcripta me- 
teorologica tria , fingula digna, quorum adhuc fiat mentio: 
fc. claritatem borealem fulgurantem anno 1630. vidit raagis 
attonitus , ac Ille. Duos Parhelios obfervavit anno 1633. 
& conftituit in loco interfeftionum halonis& circuli horizon- 
talis, raticmem hujus fchemate optico- geometrico exponens. 
Prior igitur ordine fuit Globus lucidus, 7. Novcmbns anno 
1623. coelo fereno confpe&us, quem avtoptes ita defcnpfit, 
fingulari quidem libello m vernacula, ( qua? caufavidetur, cur 
minus attendatur, minus fit cognitus, ) ut mcreatur fere poft 
feculum revocari , data occafione fpe&aculi adeo fimilis. 
Quod ipfi ergo primo fuit proprium, erat rcceflus a communi 
fcholarum fententia : Negavit, & rationes fuae negationis ex- 
pofuit fortes, fuiffe riieteoron ignitum, non admifit ignem, 
flammam, materiae inflammabilis acccnfionemvcl dcflagratio- 
aem, apparentem non verum pnetendit fuiffe delapium, &c. 
Regeflit & fubftituit Globum, nontam lucidum, quam lllumi- 
natum * a quo, nifi a Sole ; extingui vifum, cum immerge- 
retur in terrae umbram &c. Ita paueis multa; (c. commen- 
dandum & evolvendum cenfeo fcriptum ipfum. Ex quo duo 
&kem adhuc addo ad hiftonam : Vifos & ipfi quondam Iri- 

dis 



Be Glohi hci&i meteoro. 71 

dis colores ; & bona fide relatum, globum apparuiffe m fine 
divifum in duos ina?qualcs. 

Hoc paradoxon decurfu tot annorum & per obfervatio- 
acs plurium fubinde talium globorum fuiffet utique examinan- 
dum diligentius : (maximc cum caetcri non aSoleab occafu 
ad ortum, fed ab ortu ab occafum verfusSolcm fuerint moti.) 
Cum tamen ne quidem babeamus talium per annos appa- 
rentiarum juftum catalogum. Prseter alios> noftra memoiia 
vifos vel auditosj ut talium numerus compleatur ternarius^ ci- 
tabo fimilem ex vere anni , cujus autumnus tulit nobis ma- 
lorum muhorum & longorum principium : A. 1688. d. 17. 
Apr. ft. v. vifus Heilbronna?>Tubingae>Ulrna^& nefcioquous- 
que mane inter hor. 2. & 3. atque ita horis duabus cum di- 
midia ante Solis ortum, coeio fereno cx Sudwcft per Eclipti- 
cam circa decimum gradurn Arietis a Ceto ad alasPegafi ver- 
fus Nord Oft cum tanto fplendore , ut tcrram inftar pleni- 
kinii illuminaverit* curfu non adeo celeri, fed ita di&is fteliis 
cadentibus fimili, iti minimum triplo diametro Veneris prae- 
tervolare. Reliquit pone fe caudam inftar lanac candidam> 
quafi venro pulfam, ut poft quadrantem horae adhue vifibilis 
i feptentrione verfus ortumincurvatumarcumextenderit. &c. 
Ceu in ealendario quidem adannum fequentem id annotavit 
Honoldus, Profeftbr quoiidamUlmenfis. 

Quod autem operse fuiflet pretium, & eflfet adhuc> non 
praetermittcrc talia, globorum talium magnitudo* amplitudo> 
attitudo} major omni metcoro* nube, fulmine, &c. docebit, 
fi audias viros laudatos. Itte Scbickardi tam Argentinae vi~ 
fus quam Vienn», & ex cakulo ipfius vidcri potuit per tra- 
fium terrae igj. mill. gcrm. Diamctrum 4000. pedurn: Al- 
titudinem 2d. mill. gcrm. Alter Kavirce calculo vifibili$ 
fk»9$&. milL Ital. Diarnetmm unius cc. mill. Itah Altitudl- 
nem 90. vcl 1 2 a. milL Ital habuit. Non mirum ergo loca- 
tum fuifle lftum i No$ro globum if* asfhero (eerte ab Ari- 
ftotde vidcntus taks con&ituti ibi * ubi&um igties» fkblua&- 

rero 



7* Obfervatio XXXJl. 



rem voluit, fupra aerem, in loco exhalauonis calidae & ficcae) 
noluit tamen in altiorem, quia vifus fuerit bene in longum, 
ab occafu in ortum, fed non aeque in latum, ad meridiem vcl 
feptentrionem. 

Superfunt duo Schickardiana, globi materiam & motum 
quae conccrnunt. Confidcnter ipfe tum provocavit quoscun- 
que (liceat repetere hoc poftulatum) quis ullibi unquam reve- 
ra obfervaverit ignem delapfum ? Errori tali optico fubftituit 
traje&ioncm honzonti parallelam, E6 usque fingularis, ut in 
sethere fuifie & manfifle globum iftum voluerit, vel quo deve- 
nerit, quid cum ipfo fuent fa&um, fe nefcire fuerit profeflus, 
decidUum certe non agnovit, nec apud nos, nec alibi, Ioci$ 
ctiam diflitis. 

Si porro non fuit fulphur accenfum , qualis ergo juxta 
Noftrum mafla illius globi ? Hanc utique voluit mollem , li- 
quidam, fimul & aliquantuui vifcofam,totam pellucidam, cui 
nihil opaci a tergo , ut tota potuerit a Sole llluminari, lumen 
ejus refle&ere non a punCto, fcd a globo toto, ut aquam fpon- 
gia, fic illa lumen qs. lmbiberat intime. 

At ifte quidem materiae modus non potuit non & olim 
& nuper revocare in memoriam illud liquamcn vifcidum , 
mucilaginis inftar vcl gelatinae, oblata? quondam & venditatse 
i ruricolis pro ftelte cadentis purgamento , Sternbuzen. 
Quamvis Nofter multis modis globum lucidum rarum a frc- 
quentiorc ftella cadente voluerit diftin&um, proceflifle tamen 
hoc videtur ex hypothefi, ab eo nonadmifla, qs, pro hac 
ignis rrvera delaberetur ; imo, utdi&um, plane nihilmfuo 
phaenomeno deciduum admifit. Liceat ergo quaerere : An 
& quae inter ftellam trajicientem , difcurrentem, & cadentem 
fit diffcrentia ? Altcri enim mafla illa vifcofa negari neqmt 5 
alteriapparitio,traje<flio,difparitiocumglobo eftplane fimilis. 

Qui plura volet de ifto ftellse jaculo, vel qs. tali, praeter 
Brunonis Lexicon, fub Coelifolio & Noftoch Paracelfi, evol- 
vat fafciculum MedicamcntorumCnoefelii in app. E*N. C. s. 

p. 194. 



De globi lucidi meieoro. 75 

p. 194. unde conltabit> notiorem fuifle lllam gelatinam vul- 
go 3 quam fcholae ; in fyftematibus Phyficorum vix reperitur; 
Addat autem omnino Obf. Menzelii, in E. N. C. II. IX. ubi 
tres circumftantiae notabiles : fc. ftella cadens fplendorem fu- 
um in terram usque fervavit > in terra adhuc ab aftrorum lu- 
minibus refplenduit; (& Mercurius in barofcopio dubie Pho- 
fphorus, an radios evibrando, vel faltem refle&endo ? ) & hic 
ftellae marinae comparuit fimilis. Atqui Dortous de Mairati 
in memoir. d.Trevoux 171 7. Novembr. talem proponit puK 
monem marinum , dubie pro pifce vel excremento vifcofo 
maris habitum, &addidit : il eclaire la nuit, il rend lumineux 
les corps, qui en font frottes; il y excite dela demangaifon,& 
en fait tomber le poil. Gesnerus ex Plinio : Pulmone ma- 
rino fi confricetur lignum , ardere videtur , adeo ut faculan» 
ita praduceat, Et plura ex Kiranide. Fluddus aliquando 
ignem fatuum aflecutus,comperit illius materiam non igneam* 
fed vifcofam, hibricam & candidam, nigris maculis infperfam» 
fed hoc ipfo vix fidem invenit, quam fc. in dubium vocavit 
du Hamel d. meteor. qui porro : Fieri poteft, ut ftellae cadentis 
reliquias pro igne fatuo contre&averit ; nam illsefunt vifcof#> 
& lubricse, ut experti teftantur. 

Plinius hanc naturalis hiftoriae partem non praetermifit, 
fed exemplis in Gracia & Italia obfervatis declaravit. 1, 2. 
c. 26. 33. 4* 5, 6. unde tria notari poflent ; fc. quod facem 
in ipfo gladiatorum fpe&aculo prxter ora populi meridiano 
transcurnfle; fcintillam e ftella cecidifle,au&am cum terrse ap- 
propinquaret, ac poftquam in lunae magnitudinem fa&a eflet> 
illuxifle ceu nubilo diei, deinde cum in coelum fe reciperet, 
iampadem faftam fuifle > ( quale vero fuit illud nionftrum, 
five qua vel fide vel phantafia vifum aut fcriptum , ex quo 
flamma devolavit, rivum exhaufit, agri fru&us abfumfit ? Jon- 
fton. thavmat. p. 100, fub cujus tamen finem funt, quae huc 
fpe&ant) difcurius tandcm ftellarum nunquam temere fieri, 
fcripfit, ut non ex ea parte truces venti cooriantur, & iis tunc 

Obferv, Acad. N. C Cent. JX> K pro- 



if£ Obfervatw XXXII. De globihctdi meteoro. 

procellse ln man tcrnsquc &c. Capite autem o&avo redar- 
guens vulgi opinionem 3 qs. fidera fingulis attrihuta forent ho- 
minibus, clara divitibus, minora paupenbus>obfcura defe£tis y 
cjuia rron cum fuo quseque homjne orta monuntur, necali- 
quem extingui decidua fignificant, fubjungit : Ula nimio ali- 
mento tra&i humoris igneam vim abundantia reddunt , cum 
decidere creditur, ut apud nos quoque id luminibus accenfis 
kquori olei notamus accidere, fc. videtur aeque ac Ariftoteles 
meteor I # i. c. 4. praeter ignem & aquam dediffe tali phaeno- 
ineno. Forte, ut Greidanus 3 ftellae cadentis reliquias dixit, 
quae flamma confumi non poterant, in terram delabentes, ge- 
latinae fpeciem referre. Qua forfan ratione fententiarum con- 
trariarum quaedam tcntan poffet conciliatio. Utrum vero 
tale quid vi quacunque elevan poffit furfum, ubicunque iterum 
dimittendum, quis determinabit? • 

Felix^Poetae ingenium & 1» hoc themate fe quondam 
cxercuit. Inter fatalia Caefaris & belli civilis injunas ad fi- 
nem primi Georg. Non alias coelo ceciderunt plura fercno 
Fulguras nec diri toties arsere comet&\ Atqui globis iftius- 
modi hoc proprium magis eft 3 ut ad ipfos re&e confpicien- 
dos qs. coelum ferenetur , & error non infrequens, voluiffe 
ipfos confundi cum cometis. Quam vero graphice propo- 
fuit hoc phoenomenon : Sa?pe etiam ftellas vento impenden- 
te videbis praecipites coelo labi, no&isquc per umbram flam- 
marum longos a tergo albefcere tra&us. Porro , mixtura 
quaedam ftelke cadentis & fulminis occurrit 1. 2. ^5Lneidos,ubi 
§>oft ignem lambentem Juli,ad preces Anchifae 5 fubit6que fra- 
gore intonuit laevum > & de coelo lapfa per umbras ftella fa- 
cem ducens , multa cum luce concurrit. lllam longa fuper 
labentem culmina te&i cernimus idaea claram fe condere fyl- 
va, fignantemque viasj tum longo limite fulcus dat lucem, & 
late circum loca fulphure fumant. Quam de fulmine hic odor 
certus eft, tam incertus deftella cadente. Tertio 1 5.i£Lneid. 
aliud augurium. Telum Aceflis ipfo niotu per aerem arfit. 

Volans 



Obferv£th XXXIII Luxatio Offts humerufpht& &c. 7? 



Volansliquidis inaubibus arfitarundo,fignavitque viarn fiam- 
mis, tenuesquc recefiit confumpta in ventos , celo ceu fepc 
refixa transcurrunt,crinemque volantia fidera ducunt. Ubi com- 
mentator : ex vulgi, putantis revulfas e coelo ftellas cadere* 
opinione de meteoro ftelke cadeatis. Quas fi non cecidit, 
potuit cecidifTe videri. 

(Tubings? Auguflam Vind. d. i?< 
Mart< Jt 1719 &$*.)■ 

OBSERVAJIO XXXHT. 

Dn. D. Johannis Davidis Maucharti. 

Luxatio OJJis humeri,Jpince ventojk & hy- 

drops lethalis caufa* 

T Uxari aut (ede fua moveri olTa qusevis fere, in Ioco conne- 

*-' xionis cum vicinis , notius eft, non vulgo folum, fed & 

Medicis, ptsecipue Chirurgis, quam ut ulla indigeat probatio- 

ne, & eandem luxationem efle vel perfeftam, vel inchoatam 

folum & dimidiam , fubluxationem vulgo di&am, Chirurgici 

docent libri, qui infimul multas earum differentias, maxime a 

fitu offis dislocati defumptas, in fcenam adducunt fuo videa- 

|' das loco , ubi inprimis ut novitatc, ita perfc&ione blanditur 

t Opus Chirurgicum Excell. D. D. Heifteri, cujus part. 1. 1. ?. 

| de hac quaeftione agitur. An a caufa quoque interna, humo- 

; rum pr#cipue affluxu, in articulationibus inprimis majonbus 

queantcontingere ? controvcrfia eft nondum,quod egofciam, 

communi conieniu decifa , nec mihi hoc loco disquireada, 

. cum interim mihi fufficiant quae laudatum Opus Heiftcrianum 

p. 174. & 186. tradit. Nam plerasque, fi non omnes luxa- 

tiones a caufa externa, eaque violenta, cafu, dittprfione, tra- 

Ctione jufto fortiori, impulfu rerum durarum impetuofiori or- 

tas communiter ftatuunt ; utut non fcmel, ne quidem segroti, 

taceam adftantes* ejusjnodi violentias vel obfervent> vel Me- 

K z dicis 



7 6 Obfervatio XXXIII. 



dicis & Chirurgis detegant> ut proinde latus erroribus pateat 
fubinde campus, & non femel utrinque cogantur ingeminare, 
odiofum alias & viro prudenti parum conveniens : non puta- 
yam. Cujus farinse quatuor, pmer alia non pauca,liceat hic 
proferre exempla. Puella 12. annorum, viri pauperrimi & 
duriffime vitam fuftinentis , proletarii tamen , adducitur ad 
Medicum ex mandato Magiftratus infpicienda; alias enim pa- 
rentes, vel ob egeftatem, vel hinc natum in fuos duritiem, ne 
nunc quidem medicam imploraflent opem. Axilla finiftra 
majori, quam caput aegrae emaciatiffimae , tumore prominebat, 
cum fuperiori parte humeri, ulceribusque duobus finuofis , fa- 
niem non adeo malae notae fundentibus binis , profundis, & 
tertio in thoracis finiftro laterc fupra mamillam,ejusdem com- 
matis perforata; plumbeo fimul obfcura erat colore facies 3 
cum fcabie ficca pruriginofa totius. Matcr, quce illam addu- 
xerat, interrogata de prima origine mali, refpondm olim non 
fetnel afHi&am fuifle achoribus capitis , faepius iterum fua di- 
ligentia ficcatis. Ante biennium obfervatos rurfus in collo 
tumores inflammatos glandularum falivarium , achorum alias 
prodromos; his autem non erumpentibus, in fuppurationem 
abiifTe,plurima fanie hinc per longum tempus effluente 5 adeo- 
que fcrophulas vere exulceratas, mali alias ominis, ortas; nul- 
la tamen Chirurgi, fed folius matris, induftria, per varia do- 
meftica, rurfus confolidatas , quod plures & deformes tefta- 
bantur utrinque in collo cicatrices. Abhinc paulo poft emer- 
jftflfe ifthunc tumorem, jam ab anno, uti fupra di&um , in ul- 
cera degenerantem. De externa lsefione interrogatae mater 
& puella, vim fibi ullatenus fa&am negarunt. Purgata hinc> 
& inter alia quoque mcrcurialibus, diu bibit deco&um ligno- 
rum & Chirurgorum commifla eft diligentiae, fumptibus pu- 
blice fnppeditatis. Diu cum ea luftati fujit Chirurgi, & tu- 
morem tandem axillae mukum imminuerunt, fimul tamen de- 
prehendentes, omnem mali culpam efle tribuendam luxationi 
pffis humeri > antrorfum fa&as, utut mediocri , quae prius ob 

tumo- 



Luxatio Ojjis httmerhfphu ventofe & hydropis <&c. 77 

tumoris magnitudinem obfervari non poterat 5 (puellavero 
tum demum fatente 5 fe jam ante biennium ex fcala ancipiti 
delapfam 5 humerum v finiftrum valde contorfiffe.) Ego hinc 
ftatim fpinam ventofam fi non fubeffe 5 tamen ante portam 
ftare 5 conjeci? quod & eventus docuit. Nam ulcera 5 quicquid 
molirentur Chirurgi externa 5 Medicus interni curationibus, 
nullam promittere volebant confolidationem 5 puella vero in- 
dies magis ad cacliexiam properabat 5 pedibus primo tumore 
cedematofoj fenfim crura quoque diftendente 5 cum he&ica 
in fuperioribus macie 5 & tandem hydropico abdominis tu- 
more aggravata 5 fuccedente diarrhoea colliquativa 5 nunquam 
conftanter compefcenda 5 fatis conceffit, Poft mortem le£ta> 
exhibuit abdomen multo fero lurido 5 & parum foetente ple- 
num 5 omentum extenuatum 5 & verfus ventriculi fundum re- 
tra&um 5 mefenterium vero prseter fpem & opinionem valde 
pingue 5 hepar pallidum & fatis adhuc molle fed undique peri- 
tonaeo & diaphragmati perfibras validas adnatum 5 quod idem 
in liene obfervabatur. Renes erant mediocres 5 nulla intefti- 
norum inflammatio 5 ventriculus aqua pota plenus 5 ejusque 
fphindter adeo refolutus 5 ut ha?c 5 illo parum prefifo 5 per os fta- 
tim regurgitaret 5 folliculus fellis major longe jufto 5 non bile 
fed fero fubluteo plenus 5 fine arena & calculis. Os humeri 
finiftri anteriora verfus luxatum ; magnitudine duplo 5 quam 
natura fert crafliori 5 fubftantia vero ita molli 5 utmedullam 
potius 5 quam os referret , atque cultello anatomico facillime 
difcindi 5 imo corneum hujus manubrium fine violentia pro- 
funde intrudi poffet 5 idque cubitum verfus ad palmae latitudi- 
nem; inferius erat debite folidum. Idem 5 fed minori fpatio 
occurrebat in eervice fcapulae 5 quae ofla utrinque quadam qua- 
fi medulla cruenta erant farta. Quacum hiftoria fi conferas 
fpinam oflis calcis ventofam in Joh. Horne microtech. p. m. 
132, prolixius defcriptam 5 tnelius forfan 5 quae hic defunt 5 
inteiliges^ 

K 3 OBSER- 



78 Obfervatto XXXlV. 



. OBSERVATIO XXXIV. 

Dn. D. Johannis Davidis Maucharti. 

SubluxatwoJJisfemoris^ cumficcedentejpina 

ventofa, abfcejfu mucocameo & hydropts initio, 

Uthalis. 

]Uvenis annorum 16. natus patre arthritidi fpafticisque affe- 
ftibus obnoxio, matre ad rheumatismos prona, fanis alias 
ad fpeciem, precibus a parente, ut Icarus ab Apollinc, obti- 
nuit, ut equum Affini adducendum liceret ipfi confcendcre , 
& alteri equitem accedcre. Quod quidem feliciter fatis cef- 
fit i cum autem in reditu pediti effet iter faciendum juveni, 
coelo pluviofo & via lutofa, mifertus eft ipfius Aflinis, & ubi- 
cunque pcr honcftatem academicam , ut putabat, licuit, a 
tergo pone fe permifit equum confcendere, quod adeo plu- 
ries eo die fa&um. Erat autem juvehis iile fatis quidem pro- 
cerus, fed gracilis & tener, adeoque non parum lncommodi 
cx toto fuftinuit itinere, & diebus aliquot poftea claudicavit, 
locum vero dolentera nullum prse alio vel fenfit vel indica- 
vit,unde omnia ncgle&a , pnjefertim cum paulo poft clau- 
dicatio fponte ceffaret. Semeftri poftea rediit claudicatio, 
absque ulla caufa externa, tumore aut rubore, juvenis vero 
querebatur de tranfitorio primum, hinc fixo lfchii finiftri do- 
lore. Adhibitis autem purgantibus & diaphorcticis internis, 
cum externis difcutientibus & paregoricis rurfus omnia funt 
fopita. Denuo elabitur femeftre, cum redirent modo difta, 
(re non parum miranda, quod verno & autumnali temporc 
femper acaderet; ) nec prioribus, eadem licet diligentia & 
methodo, majorictiam conftantia, diu adhibitis, cedere vo- 
iuerunt, habita nunc pro ifchiade. Adiit hinc ex medici 
confiiio thermas Rictenavienfes,fatisin hujusmodi affe&ibus 
cekbres, co cum fuccefTu, ut brevi dolor, hiac & claudica- 

tio 






Subhxatlo ojjisfemorhi cumfuccedente fyina &c. 79 



tio ceflarent> ipfeque ad lares noti modo patrios per fesqui- 
milliarc, fed biduo poft ad metropolin per tria milliaria pedes 
rediret. Talis manfit ad autumnum usque anni praeteriti* 
ubi rediit primo dolor tolerabilis cum claudicatione, quae ta- 
men indies itaaugebantur 3 ut minifterio (mercator futurus) 
non amplius vacare poflet, hinc ad penates paternos reduci 
opus haberet. Medicus confultus^ cura nullius plane, praeter 
di&am equitationem, incommodam magis quam nocivam, 
laefionis mentio fieret 5 aflenfum prabet ab initio opinioni de 
ifchiade * atque ex methodo facit 5 quse videbantur opus. 
Coepit autem pes elongari fenfim, ut eo nifi protenfo, & pe- 
dis menfura ante fanum dextrum pofito 3 ere&us ftare non 
poflct, quod fsepius tum a Medico tum segroto fuisque ohfer- 
vatum eft. Continuata hincqusevis ifchiadica nihil profuere> 
ut de empiricis> more iolito fed peflimo, cogitarent parentes* 
& ab eorum uno unguentum quoddam contra atrophiam> 
quam caufabatur empiricus, accipercnt ; quo bis terve inun- 
ito plurimse in toto crure exorta? funt puftula? pellucida^fum- 
me ardentes, a?gro tamen laeta^ quod has , ut optimiim futu- 
rae curationis fignum> praedixiflet empiricus. Medicus autem 
forte accedens> lllas deprehendit efle a veficatorio 5 & in un- 
guento invenit reliquias fcarabaeorum hic loci famoforum> 
quos vocant Schmalzkaefer ; Dolor vero ab hoc ungucnto 
non eft imminutus, fed auctus potius> unde & illud reje&um, 
pes autemin tarfo&metatarfo valde intumuit oedemate 5 fen- 
fim vero rurfus fubfedit> dolore ifchiadico continuante > & 
pede femper longiore aliquantum focio. Quinquemeftri 
antc obitum medicus eum denuo vifitans invenit ftantem & 
fcipioni hifpanico inni^um> pede autem finiftro jam non pro- 
tenfo^fed retraSo & breviori>ad minimum duobus pollicibus, 
dextro. Quod 5 ut novum> miratus 5 interrogat aegrum 5 seque 
ac parentes ejus 5 de nova lacfione quacunque > vix autem 
extorquet 5 £grum decendio ante 5 ope fcipionis> aculeo inimo 
non muaitbperplanum areas? aflenbus ftratae volentem ince- 

dere> 



8o Obfervatio XXXIF. 



dere, illo glifcente , lapfum effe pronurn , fed fine evidenti 
kefione. Ab eo tempore ipfum quoque obfervaffe pedem 
fenfim fa&um effe breviorem. Cogitatum hinc de qualicun- 
que luxatione, acciti duo chirurgi , dcprehenderunt pedem, 
non in planta modo fed &genu cum fano collatum, ultra 
duos pollices breviorem effe fano, fine ulla in duftis partibus 
apparente laefione. Infpicitur ergo ifchium, idque pugni pue- 
rilis magnitudine videtur protuberare verfus exteriora , prae 
fano» Hinc votis communibus conclufum , requifitis etiam 
confiliis aliorum , fubeffe luxationem femoris extrorfum fu- 
periora verfus , tentata itaque repofitio per lentam , ope 

trochleaeduplicis, eineS &oppelfen fubtikn glafdjen-Sugg/ 

tra&ionem , & chirurgorum manus , fed fruftra ; quicquid 
enim clamaret aeger, vel molirentur chirurgi pes brevior , & 
tumor ille in Ifchio manfere, segroto per triduum,pejus non 
habente. Sed fucceffit hinc novus tumor oedematofus, pe- 
dis non finiftri modo fed & dextri, fenfim au&us. Ufurpatas 
hinc theriuae ferinse,confulti omnes chirurgi, inquos mifer in- 
cidebat, variabant fententiae ; Aliquibus luxationem defen- 
dentibus, aliis callum in acetabulo ifchii enafcentem & os 
cruris fuo extrudentem loco; quodam etiam offis cruris fra- 
fturam, repugnante licet aegro, aut certe iftius.epiphyfeos a 
reliquo difceffum, ad modum fere Obf. 20. C. 6. E. N. C. 
caufantibus. Rediit interim e thermis , qua? primum vide- 
bantur prodeffe, pejor quam adierat , hinc citis paffibus fub- 
repfit tumor pcdum vere hydropicus, tandem veficulis fub- 
ortis multum ichoris ferofi fundens, cum he&ica partium fu- 
periorum, tuffi fieca inani, crebra, decub tu moleftiffimo , ut 
plures fedendo no&es cogeretur tranfigere ; Tandem triduo 
ante mortem rurfus decubuit, &d. z6.0£tobr. 171 8« placide 
animam Creatori fuo reddidit. Medicus fe&ionem cadave- 
ris ut obtineret, omnem movit lapidem, vix autem, ob matris 
pervicacem in demortuum pietatem obtinuit, ut vefpcri ad 

cade- 



Subhxatio ojfis femns^ cnm jucttdente Jphm &.c. % i 

candelam loco maxime incommodo liceret crus laefum iaa- 
dere, ut ad minimum dc prima origihe mali conftaret. 

Invenit 2. pcdcra finiihxim, uti duSfciim., adhuc duobu$ 
cligttis non m calce modo fed & genu breviorem dextro. 

n+ Ifchion fmiftrumdextro plusxiuplo piominentius v,er- 
fus exteriora &cra/3Sus. 

3. Nullam in offis -ilii cum facro connexionc pn.aleni 
conftitutionem? aut lunationem > mobilitatem tumoremve» 
<juod tamen chirurgus quidam 9 brevitatis pedis cauiam efft 
urferat, quicquid ipfi de firma nimis horum offtura^ in adultis 
prafertim, £onncxione, & violentiae extemae dcfe&u op- 
ponereturc 

4. In parte femoris anteriori verius internam ieu dome- 
fttcam tumor apparebat mollis, mediocris,oblongus,flu&uara- 
tem fubtus materiam & hinc abfceflum oftcndens<> absquc 
ulla rubedine vel duritie, 

5* Quem ut vitarct medkus fe&or, cutem extcrius a 
margine oflis iliiad medium usque cnis incidit, & mufculos 
cjus iiimme flaccidos atquc extenuatos partim -digitis partira 
culteili manubrio corneo divifit. 

6. Tumque cx vicinitate mufculi promanar<e vidit 
pus album fed aqueum, inftar la&is ebutyrati 3 particulis quafi 
pinguibus & cafeofisrefcrtum, plane non foetens nec acre* 
ad quantitatem fere fesquihbra^ cum reli&a fatis raagna ca- 
vitate, verfus ifchium latiore, inferius contra&iore,quam me- 
dicus digito pcrcontans , penetravit absque ullo negotio in 
ipfum iiehii acetabulum, idque magnara partem vacuum in- 
venit. 

7. Hinc accuratius infpefto cruris capite, illud interiora 
vcrfus a mufculis & membranis nudum afperumque, exteno- 
ra vero verfusadhuc tendinibus & ligamentis te&um, fed ad 
dimidiam fere partem extrorfum luxatum deprehendit. De- 
traftis hinc, minori quidcm labore* ligamentisjnvenit 

8. Illud,quod hadenuspro femoris capite habitum ftie- 
Obferv. Acad. N. C. Cent. IX. L rat. 



|2, Obfervatio XXXIV. 

raut, eife trochanterem externum f majorem di&um, ad ovi 
gallinacei minoris magnitudinem> fecundumomnes dimenfio- 
nes au&um 3 lpfumque caput femoris itidem plus duplo ma- 
jus debitoj utrumque molle, acie non cultelli modo, fed & 
manubrio ejus, imo digito prementi cedens, nullam ullibi 
fra&uram ejusve veftigium , aut epiphyfeos feparationem, 
(quam fe&or etiam fruttra 5 manubrio cultelli profunde in- 
trufo, ve&is modo ufus 5 perficere tcntavit) nullum ulhbi cal- 
lum 3 aut in ifchio fifTuram, ligamentum vero rotundum plane 
arrofum & deletum. Fnabilitas llla oflis cruris palmam cum 
dimidialatam apparebat inferius 3 ubi fenfim rurfus folidius 
erat os 5 mftar fani. Ex molli autem parte exprimi poterat 
medulla quaedam cruenta 5 inftar lilius, qu# in offium plerorum- 
que non concavorum mcditullio reperitur ordinarie. Et 
hoc fa&ofeCtioni finis erat imponendus, nec ullis precibus a 
patre adftante potuit obnneri, ut femur oppofitumlanum, ad 
comparationem cumaffe&o lnftituendam, nedum corpus re- 
liquum difcindere liceret ; fatis mterim habuimus detexiffe 
nos fpinam ventofam & fubluxationem, cum abfceffu cnuco- 
carneo> multisque diffidentibus impofuiffe fibulam 3 & finiftre 
judicantibus. 

SCHOLION. 

Olmiles fere cafus obfervaffe vide/ur Chirurgus Anglus> 
~ Chefeldenusy in Anatomia fua Anglice conknpta, quanda 
pag. 30. lta fcribit : Qiiando a violentk contujiombus , aliisve 
caujis glanduU in articulis ulcerantur > emittunt materiam 
acrem corrodetitem y qttts erodit cartilagines ojjium 5 donec 
penetret in capitum eorum fubftantiam Jpongiofam , eamque 
totam cariofam reddat» Qucmdo hoc malum infemork Jun- 
clura oritur y materia iUa viam Jibi facit per Ugamentum : 
quoniam acetabidum hujus articuli deorfum jpedat ; atque 
tunc pergit fttb glutao maximo , verjus externam femoris 
partem y fub tendine expanfo Jive aponevroji miijculi 

fafcia- 



Ohfer vatio XXXF. Subhxatio tarfi male traSatu &c. 8 3 
fajciaUs 5 Jive fafcti lat#. Qui vero cafus funt immedica- 
hiles. 

OBSERVATIO XXXV. 

Dn. D. Johannis DavidiVMaucharti. 

Subluxatio tarfimak traBata injpinam ven- 

tofam & anafarcam .lethalem tranfiens. 

Vlr quidam tricenarius 5 proceras 5 robuftus & fanus alias, 
rigida hyeme, terraque gelu conftri&a currum fequens 
fuum,' in fulcum ante congelationem rota fa&um calcei parte 
elatiori, mit t)em 2lbfa§/ pedcm itademittit 5 ut retrahcreno» 
poffet nifi magno cum nifu 5 & pedis aliquali contorfionc. 
Mox abhinc claudicare 5 pauloque poft domum claudus redirc 
cogitur, curru equisque fervo concrcditis 5 dolens in tarfo ma- 
xime. Chirurgus hic confultus non fane iners 5 obfervato tu- 
raore phlegmonode 5 non eogitat de ulla luxatione? fed ery- 
lipelas caulatus 5 mox 5 ut folent 5 fed male noftri chirurgi, 
(quod toties, fed plerumque fruftra 5 inculco) applicat deco- 
Sum nigrum Millandi 5 quod falfo tribuunt Hildano 5 in cujus 
tamen operibus nusquam reperies 5 fed in JBlancardi chirurgia, 
ubi majori cum fpecie veritatis Millando 5 Leovardienfi cui- 
dam chirurgo adfcribitur edit. german. p. m. 348. utut va- 
rient ejus defcriptiones. In quod cum praeter caetera non 
| usquequaque convenientia ingrediantur quoque valde ad- 
ftringentia, nemo non videt 5 ab eo lympham 5 in quavis luxa- 
tionis fpeciej facilius forte quamip{umfanguinemftagnantem 5 
in lentorem quendam cogi 5 & 5 fi non alia 5 certe humores 
quafi lardeos perpetuoscumimmobilitate 5 nullis poftea difcu- 
tientibus refolvendos induci. Id quod & hic fa&um ; do- 
lore enim fopito 5 manfit tumor magnus in tarfo 5 cum aliqua 
immobilitate & claudicatione. Cujusimpatiens Patiens 5 m- 
cidit magno cum fuo malo in chirurgum Stuttgardiae tum va- 
gantem> variisquc technis famofum magis 5 quam celebrem, 

L z Serp 



$4 Obferpatio XXX V. SuUuxath tarfima le trafiata &e. 

Serp di&imi \$ Qui nefcio quam ex toto corpore in hunc pe- 
demfa&am effe defluxionem caufatus, calidiffima fuafit nn- 
guenta & oka* atque iis. allitis pedem ad ignera violentiffi- 
inum in fornace cafcaria^ tegularius enim erat a?grotus 5 quoad) 
tolerare modo poffet, foveret, ©leisque ingrefluniy & materise 
co\k£tx fluxilitatem conciliaret. Paruit segrotus 5 fed aufto 
«on folfcim tumore, verum & accedente phiegmone 5 vix ke- 
nun fine exulceratione fopienda y quae tamen brevi fucceffit. 
Nam paulo poft chirurgus videns non fucccdere methodum 
inftitutara* fuafit mercurialem falivationem 3 quam & aeger 
inagna conftantia 3 majori taraen noxa fuftinuit, tumore in- 
terim indies au£to y & tandem quinque in locis exulceratOi. 
Hinc ad iympatheticas nefcio quas& magicas curationes de- 
lapfus ftentor, aeger vero inmanifefte apparentem cachexiam. 
Tunv demum accerfitur mcdicus, qui tamen pnjefentem qnoqj 
poftuiat chirurgum; ex quo accedente quaeritMedicus, quid 
hoo. mali cenferet effe, quam eaufam fingeret, & quid conful- 
mm, duccret? fed pifce magis mutum & theoriae chirurgicas 
ignarum penitus deprehendit, loquacifTimum alias. Excufa- 
feat vero fe, utcunque poterat* & cras rediturum promittebat 
jmeliusinilrudum. Quod cum feciffet, altero die Profeflbrem 
magis quam chirargum egit : Curn enim pridie fpinam ven- 
fcofam.fubeffe intellexiffet 3 nunc tanta eum facundia de lfthoc 
aifeftu- verba feeit, ut ex libro lllum legere crederes, licet m~ 
cptaaon pauca imraifceret; ut incerea temporis vel ex libro 
vel a viro quodam chirurgia? gnariffimo informatum fuiffe 
^portuerit^ ni ab ipfo y quod aliqui fdfpicabantur, diabolo id 
faitumv eft. Medicus pleraque cogitur approbare, ut metho- 
domedendi coafentanea^ & tantum valuit apud adftantes 
chirurgi authoritas, ut ifti vix relinqueretur locus anticache- 
$ica quaedam & vifcera^a interna praefcribendi y qm tamen 
altero ftatim mane rurfus aeger repudiabat ? folo fc. chiiur- 
g?a contentus, ut in affedu^ externo, ad folos cbirurgos fpe- 
^aate maafuru& Ita reliquit euiu aiedicus cum prog.no ftico> 

non 



Qbfervatio XXWl Spina venfofa in carpo ftmflra. %% 
non protra£turom vitam in alterum abhinc atfnum>nifi tra&a- 
retur kiierob quoque 3 fed furdis narrat fabulam. Hinc ca^ 
chexia kxdies au£ta> c<Depit primurn in tafo > binc & altero 
crure affligi oedemate 3 atque tandem> ut manum in pugnum 
colligam % toto corpore anafarcicus fa&us 3 ut faccum lana 
fartum potius quam hominem referret. Cum ultimo vitas 
die revocaretur Medicus, mk. ffne illo moreretur> indicat 
confeftirrij ex pulfu fumme languido & intermittente atque 
extremorum fudorisque frigpre eolligens 3 ut animse & fuis 
confuleret, eo adhuc die moriturum, quod & coelo vefpera- 
fcentc faitum. Cadaver autem nt fecaretuiA Medico peteoti 
conceiTum non eft* 

OBSERVATIO XXXVL 

Bik D, Johmnk Bavidis MaochartL 

Spina ventofa kthalis in carpo jiniftro* 

TpAdemferey (ed breviora ciirn pra^eedentibus- experta eft 
t~* fata> mulier qua?dam m pago hic vieino. Haee annorum 
'27. proeera? rofoufta & alacris in lotione linteaminum 3 cuib 
foeia eertavit de robore biachiorum y & utra alteri linteum 
rnanibus extorquere poffet, eonvenit. Ut igitur ftrmius {uarn 
jeneret extremitatem 3 finiftrae eircumvolvit, 8c certamine 
aliquarndiu continuato , vi£ta manum iinplicatam ex lintee* 
contorto expedire nequivit> quin c&rpus finiftra^ eum dolo- 
re nor* kvi, diftorqueretur. Hinc quidem primo rrfu% mox 
autem poftea lackymas & tumor carpi inflammatoriusy eo- 
dem Millandi deco&o reprelfus^ manente tumore infigni* 
dut^o, lardeoj c^ti concolore^ curn manus afiqua immobili- 
tate. Succefferunt elcera in dorfo earpi* nunc plura nurre 
pauciora D fc^ a chirtMgoprimo, nit mfi co-nfofidationem m~ 
tendentCy traumaticis folis y & quidem leniflime> tra$at&. 
Taadeja accerfitus Medicus 5 dicit fubeffe fpinam vexxmCasEfs, 

L3 & ra- 



%6 Obfervatio XXXVI. Spwa ventcfa lethalis in &c. * 

& incidendum artificiofe tumorem , ad eximenda, quas late- 
rent, oflicula cariofa. Sed a?grota, fi quae unquam, impatien- 
tiflimaferre noluit,fed cum priore fuoChirurgo in continuan- 
dis perftitit traumaticis & paregoricis, usque dum in cubito, 
axilla, coftisque etiam orirenturejusmodi ulcera , & mifella , 
tota he&ica, quadrimeftri poftea extingueretur. 

OBSERVATIO XXXVII. 

Dn, D. Johannis Davidis Maucharti. 

Hydrophobialethalis^ accurate ob/ervata. 

"X/TUlti multa fcripfcre de hydrophobia , plurimi forfan ex 
*** traditione potius & aliorum leCtione, quam propria ex- 
perientia* Plerosque forfan, fi non omnes , fuperat Excell. 
Oribafii noftri induftria & acnba , utut forfan non omnibus 
iderri) quod ipfi videatur. Rarus enim eft affe&us, per DEI 
fingularem gratiam, nunquam fatis laudandam; mirandam ta- 
men fummopere obcanum frequcntiam, & veneni hydropho- 
bici fummam propagationis facilitatem ; non dicam , me ex 
practicis non otiofis ahquot luftrorum audiviffe , quod ipfis 
nunquam tra&anda contigcrit hydrophobia, mihi certepra- 
<ftico jam v. luftrorum, non, quod praefifcini dixero, dcfidi, 
fed ornnia rimari atque annotare folito, nupero demum anno 
primus obtigit hydrophobus, & utinam ne hic quidem, fi qua 
Chriftianum, & proximo quaevis profpeja optantem, me afpe- 
xeris : Si autem qua Medicum , in cafu , cujus at cauia non 
fui , ita poft faftum averruncus efle non potui, gratus & ac- 
ceptus. 

Sutoris egeni filiolus feptennis d. 3. O&ob. iyrg.in 
platea difcurrens, a cane peregrino, magno fatis, per portam 
iubito irrumpente , lbique anferes disturbante , & catellam 
(quod fi mafculus faciat, indubium rabiei fignum eft) mor- 
dente, itidem demorfus eft in facie, ut veftigia tamen raorfus 



tna 



O bjervatio XXXVII. Hydrophobia lethalis^accurate&c. S7 

trianon nifi fuperficiaria in mento, radice narium> & genadex- 
tra apparerent 3 fed qua vix cuticulam fecerunt rubentem> ni- 
hilque fanguinis fuderant, plane non profunda, nec dolentia* 
uti tum mihi ftatim vix horae fpatio poft morfum inlpicienti & 
accurate percontanti apparuit. Parentes primum non cura- 
bant> ego autem ex Chriftiana charitate monui> & me ipfi ali- 
qua rabiei aut hydrophobia? antidota porre&urum promifi, 
acetum etiam rutaceum iuppeditavi 3 quo corarn faciem ali- 
quoties abluerent, & morfus loca probe fricarent. Sed fuere 
qui illis fuaderent adeundum quendam Chirurgum in pago 
vicino> qui ex hsereditate paterna & multa propna expcnen- 
tia certum morfus canis rabidi poflideret remedium : id lfte 
mihi aliquando aperuerat>& conftat ; i. vena?fe£tione media- 
nae , in latere ubi moifus > tanto copiofiore, quanto vetuftior 
eft morfus>& fi jam adfit melancholia & triftitia>ad deliquium 
usque inftituenda (quod quidem huic puero non fuafit ob te- 
ncram aetatem.) 2. Morfus fcanficetur> & fanguis extrahatur 
aut exprimatur, usque dum iolum prodeat ferum. 3. Morfui 
imponatur epithema> ex Elect de Ovo> mithndatio> theriaca> 
ruta& nucleis jugland. ar. qu. f. defuper ponatur empL defen- 
fivum. 4. Rec. Eleft. de Ovo> Mithrid. Theriac. fem. eruc 
an.q. f. fiant pilular magnit. pifi> dentur novem omni die per 
novendium> imperato fimul fudore & doini manfione. Noa 
plane lmprobanda fortemethodus; ego autem pulv. Palma- 
rii aut acetum Hannemanni ex A&. Hafn. Vol. 2. Obf 1 io„ 
p. m. 274. praetuliflem > &aduftionem fuafiflem. Dum his 
utitur puer> parentem ejus ia platea obvium, ut ad hydropho- 
biam attenderet monui > & fi quid fingulare obfervaret > me 
ftatim accerteret rogavi. Tranfiit totus O&ober fine incom- 
modo> praeterquam quod puer ex curatione caperet> & abs- 
que ullo periculifigno>ditfta prout parentum tulit paupertas, 
inftituta. Periculurn evafiile cum videretur ornnibus, d u 
Novembns 3 qui erat vigefimus nonus a laefione dies> coepit 
metum nefcio quem prae fc ferre> terreri aiiquoties> roipus io- 

Lto 



S3 Obferv&iw XXXVII. 

lito coniedere , fed haitenus fine nota hydrophobia?, me tum 
forte apud extraneum verfante patientem , & domo abfente. 
No&e jam prove&a cum redirem domum,narrantur lfta, fua- 
fis^Ther.Androm.fcr.i/Tin&.bez. fcr. R aq.fcorz. p 4 facch. 
alb. 31, M. pro imo hauftulo,le&oque te6tus ut fudorem pro- 
curaret juffi. Hanc ilie mixturam segrc deglutiit, quod tamcn 
a fuis potius averdone a medicamentis tnbutum fuit , bibit 
enim poftea non femel aquam, absque horrore, in fecundam 
usque poft mediam no&em ; ubi primum queftus eft, fe qui- 
dem velle fed non poflebibere,quod ftatim ipfi«lentesin ma- 
xilla inferiori doleant. Circa lucis exortum dixit : fc adeo 
fitire, ut fauces aridae fint, & lingua palato hsereat, bibere ta- 
men non pofle. O&ava matutina ego accedens , inveni vc- 
ftibus indutum , in facie nequaquam torvum, aut oculos tur- 
batos, altiori fcamno infidentem, fibi tamen a me metuentem 
(nefcio an putarit fibi quidquam exhibutumiri) plorantem ad 
propiorem meum acccfTum. Sopitus promiflb nummo, & 
de potu interrogatus, recufavit omnem aquam , vinum vero 
fe admifliirum refpondit. Allatum intrepide afpexit, ex ma- 
jori autem vitro haurire noluit , poculum vero minus porre- 
xit , cumque illi infunderetur cum ftrepitu folito, non fe alte- 
rari monftravit. Hinc poculum ipfe iumpfit in manus & ori 
admovit, fed trcmulans & quafi lgnem metuens; vix etiam 
id ori appropinquaverat,quin mox retra&o capite cum impe- 
tu, & fublato clamore anxiofo refugeret, ac fi fpe&rum in po- 
culo vidiflet ; & projcciflet hoc , ni mater ftatim fufcepiflet. 
Prolapfus eft tunc pronus in leftum fcamno inftratum , fequc 
volutavit, mox autem ad fe rediit; quaefitus cur ita fugeret vi- 
num ? refpondit, ie mox quando vellet bibere, dolorem in 
^axilla inferiori finiftra percipere : perfuafus hinc ut rurfus 
centaret, ploravit & tandem promifit , fe pane inrindo velle 
frui. Allata fimila, ex medulla particulam jpfe intinxit vino, 
& probe madidam ori ingeftam absquc impedimento deglu- 
tiiti akeram vero raox particulam ipfe quidem iterum finc 

hor- 



Hydrophobia lethalis, accurate obfervata, 89 

horrore munxit, ied on immiflam retraxit, quod deglunrc 
non poffet, ob dolorem dentium in maxilke infcrioris finiftro 
latere. Infpetfto autem orc & maxilla , nihil tumidi aut m- 
flammati, nec in gena vel faucibus confpicere potui ; digito 
autem ori immiffo* ut linguam removerem , & infpicerern, 
exclamavit akum, ac fi cx atta&u dolorem percepiffet , osque 
claufit ac fi mordere me vcllet, quod me non parum terruit. 
Cumque alio deftitutus inftrumento, cultrumlatum non acu- 
tum ad linguam removendam arriperem , puer refugit & ex- 
clamavit: fibi linguam praecifum iri, nec perfuaden potuit, 
ut os denuo aperiret, utut manus inermes oftenderem. Inte- 
rim nec calebat, nec pulfus a naturali diftabat , utque panem 
madidum reciperet, non potuit induci, guttas autem aliquot 
vini in menfa profuias abforbere tentavit, non tamen potuit* 
prono licet capite; poftea perfuafus eft, ut guttas aliquot vo- 
\x manus infuias forberet,quod & absque infigm fecit abhor- 
rentia, fed a deglutitione rurfus de ingenti dolore dentiurn 
qucftus eft, ut ad experimenti rcpetitionem duci nequivent. 
Hinc pater ejus denuo rediit ad fupra di&um Chirurgum ; 
qui rurfus nec vcnses.nec fcarificationem fuafit, fed folas pilu- 
las 5 quarum unica dofi confetta, Sc a puero in offa deglutita, 
fudor fruftra exfpe&atus eft. A meridie d. 2. Novemb. x~ 
grotus me prsefente offam, ex pane & multa confe&arn aqua> 
comcdit, fine ullo impedimento > monitus, cochlear etiam 
fola plenum aqua forpfit, alterum vero ori non potuit inge- 
rere, fed ne tunc quidem pmer b^c hydtophobia? initia p.n- 
le quid oftcndit. Vefperi hora o&ava pater retulit ipfum 
perbene habere, potum quidem non admififfe 3 fed offam val- 
de jurulcntam fumpfiffe absque remora , & jam valde 
compofitum effe, ac de nuila re queri. Jufli tamen ut 
ipfum bene obfervarent , atque interea Hannemanni acetum 
paravi, ur, fi opus, fiatim ad manus effct. Node autem non- 
dum ad medium provetta revocabar ad eum, quod vocife- 
raretur horrendum, & rabiem minetur : accedens inveni po- 
fitum in pavimento hypocaufti, quod in lefto altiori ita fe je- 
Qb[erv< Acad. N. G CenU IX. M ftigafr 



9 o Obfervatio XXXVll 



ftigaffet, ut a caiu defeadi non poffet. Oculi erant turbati, 
puer pallebat, pulfus erat citatior & longe minor jufto \ con- 
tinuo cxclamabat fibi cadendum : %<$) fafl/ IfX) fall/ tybet 
ttltCf)/ td) fatl- Obfecrabat fimul omnes, ut pro ipfo orarcnt, 
circumfpiciebat indefinenter omnes angulos, & licct manus 
cjus & totum corpus teneretur firmiter ab adftantibus,femper 
tamen cafum metuebat. Aquam admitterc aut vinum prae- 
£ra£te recufabat, feque velle quidem fed non poffe biberc af- 
feverabat, aceti tamen Hannemanni guttas ahquot, cum thc- 
riaca miftas & vi intrufas non adco gravate dcglutiit, & pau- 
lo poft vomituritione vexatus magnam muci vifcidi & fplen- 
dentis, in maximas bullas a&i, copiam non tam vomitu, quam 
fub violentiori relpiratione ciu&abat. Hinc admonitus, ora- 
vit ipfe preculas aliquot puenles, & orationem dominicam, 
absque haefitatione quidem, fed fub anxia refpiratione, & per 
omnes angulos circumfpeftione, cumque mentio fieretPafio- 
ris,anxie ut accerferetur flagitavit; quo accedente rurfus mul- 
ta folus & cum ifto precatus eft, ut mentem nusquam efle lae- 
(am, nifi in opinionc de cafu imminentc, conftaret ; uti & fi 
Paftor quaedam inciperet ipfi ignota, rege/Tit mox : fca$ fatt 

id) nicf)t / ba$ tyab t# ntc&t cjelernt Nihilominus metum 

cafus innumeris vicibus repetiit, parentes, fratres & fororem 
fecundum setatis ordinem fsepius inclamavit, fumma & indici- 
bili cum anxietatc praccordiorumque compreffione , fudorc 
copiofiffimo ex capillis guttatim decidente, le&o hinc, non 
indufio folum, ac fi aquas intin&um fuiffet madente, fcd cali- 
do,utut manus, nares, auricula? fngerent. Repetitum eft cir- 
ca fecundam matutinam acetum Hannemanm paulo copio- 
fius, cujus aliquid renitendo profudit, ad minimum autem 
guttas 3 o. deglutiit. Hinc queftus ett de torminibus & femel 
flatum emifit fonorum, pedes vero tenuit immotos. Circa 
tertiam rurfus , quafi vomens eru&avit prioris muci copiam 
majorem, & melius habere vifus eft,minus clamavit, le&um, 
m a fudore madens , mutari rogavit. Cumque linteum 

ficcum 



Hydrophobia lethalis, accurate olfervaia* 91 

^mmtmmmmm — « « «■■« ' u- .11 1 «. 1 .1 I» ■ 11 ii 1' . , ,. . 1,., , , i iin . n i 11 1. m \mp 

ficcum fubfterneretur, fe reciinavit, qui ha&enus federat,fcm- 

pcr tamen fibi cadendum adhuc ingeminavit, utque tenere- 

tur rogavit, utut nunc fupinus jaceret. Tentata circa quar- 

tam denuo aceti Hannem. ingeftione adhuc copiofiori,rurfus 

deglutiit, & paulo poft in latus dextrum quafi dormiturus fe 

repofuit, repente autem facie fa&a livida, expiravit, adeo pla- 

cide,utnifi dcfixos in eum oculos continuo habuiffem, mor- 

tuum nemo forfan obfervaffet. Animse fit bene! Anxieta- 

tem cordis ego majoi em me non vidiffe recordor, etiam m 

catarrho fuffocativo , aut ad fupplicium datis. Exemplum 

hoc erit notabile venenofitatis morfus canis rabidi, ut qui 

mifcllum ne minimum quidem vulneravit , fcd notas faltem 

dcntium impreffit , trigefimo demum die interfecit. Canis 

ipfe mihi non vifus eft, accurrit, ut poftea conftitit,ex oppido 

! tnbus horis a nobis diftante, fpe&abat ad lanionem, qui illum, 

i utut rabiei fufpe£tum 3 dimittere quam occidcre ma!uit 5 intem- 

; pcftiva dudtus mifericordia ; cumque ipfl ad nos tranfituro, 

' Nicer fuperandus effet, qui tum abundabat, in ripa ulteriori 

diu difcurrit ; vocatus a quibusdam pueris, tranavit, ftatim 

1 vcro felem molitoris dilaceravitjhinc gregem anferum diftur- 

I bavit, nefcio an & Isefit ; poftea catellam, quae bis jam pcpe- 

| rerat,momordit,hinc puerum invafit di&um,eo autem voci- 

l ferante aufugit,per transverfum oppidi noftri currens, nonnifi 

tinum adhuc canem momordiffe dicitun excunit hinc in pa- 

( gum vicinum horae itinere diftantem, ibi invafit vaccam, fed 

i cum ha?c illum cornibus in altumtolleret, & longe projiceret, 

! nihilominus eam denuo aggreffus in capite & cauda vulnera- 

vit # Abhinc adortus eft canem lanionis, fed, quod rarum, 

hoc fe defendente,& alio vicino in auxilium veniente,primo 

fiigit, mox autem rediit & ambos momordit, acerrime tamen 

fe defendentes, quod cambus alias infolitum etiam ferociffi- 

mis, ut fe contra rabiofos defendant. Morfu hinc petiit ali- 

os in hoc pago canes, deglubjtori paulo poft traditos, & duas 

adhuc vaccas* abhinc fe pronpuit in alium pagum, in via au- 

*'■• M z tem 



9 t Obfervatio XXXVIU. 



<l%.ii& cuiuti-. pv,Uwint HlIW 11VAA) AU AllV/ WCUIVJ «UVILW^ iuili.i»U> 

mox habuit unanimiter perfequentes. Quibus ut fefubduce- 
ret 5 cum alia non patebat fugae via> in Nicrum rurfus profi- 
liit fed in eo medio glande ex flinta traje&us purpuream evo- 
rnuit animam. Certiflime rabiofus> nec tamen lpfe, utaliqui 
contendunt, hydropbobus ; De vaccis nemo quidquam ab 
initio movit, usque dum prima illa demorfa rabici quandam 
ipeciem oftenderet. Manfuetaenim prius erga omnes, .nunc 
quarta feptiruana cornibus petiitetiam domefticos &ancillam 
quoque confuetam. Hinc cx magiftratus mandato pcr de- 
glubitorem occifa eft 3 uno idtu coque non forti, cum antca 
jam ita debilisfuifTet, ut cornu petcnsaliquem, mox in genua 
procideret. La£te & axungia inde parata, non minus quam 
ex altera, ufi funt pofleflbres, reliquice autcm igne deletas : 
iHi funt jufli pulvere Palmarii uti> quod refrattarii tandem 
proraifcrunt , fed fine dubio negle&im feccrunt* An ah- 
quid in illos mali redundarit? tempus doccbit. 

OBSERVATIO XXXVIII. 

Dn* D. Johannis Davidis MauchartL 

Spina hjfidcL 

A Nnisabhinc aliquotreferebatmihi chirurgorum noftratium 
•^* aliquis> quod ipfius demandata fit curationi puella 14. 
dierum^ quse jufto magis macilenta in luccm edita? primo 
o&iduo mirandum in rnodum au&afir, mammam fuxerit, pul- 
tes comederit, feces alvi & veficse depofuerit, fat quicta toto 
fcempore* Abhinc iterum decrevifle manifefte> fomno brevi 
& interrupto gavifam, non ut prius comedifle* rarius alvum 
& non fine torminum indiciis excreviflc> convulfionurn figna 
inordinatis moubus & terroribus in fomno exhibuifle. Tum 
«demum obfervatam eflc maculam quandam in Iumborum m- 
feriori parte* ftuf &eitl^i:ett^/exeoriatam quafi & rubentem* 

ta&u 






Splna bijida. $$ 



ta6tu moliem 3 cum ievi tumore 5 ad ta&um non dolentem, 
duplicis coloris 5 cum area qusedam appareret interior, latitu- 
dine nuclei perfici 5 nonnihil oblonga 5 rubedine nigriori & 
quafi hepatica tin&a, circulus vero eam ambiens 5 coloris effet 
rubellij qualis ab intertrigine , pro qua etiam ab initio ab ob- 
ftetricc aliisque foemellis eft habita & negle&a, longitudo crat 
poilicum zh latitudo fesqui-pollicaris. Chirurgus primo int- 
pofuit ftypticum Crollii, deinde album co&um J fine muta- 
tioae macuke, nifi quod area exteriorfenfim 5 a cute incipien- 
do confolidaretur verfusaream inferiorem; Interim quid hcc 
efTet ulceris aut apoftematisy nefcire fe fatebatur 5 & ex molli- 
pe 5 in qua digito profunda fovea 5 fed non permanens pote- 
rat imprimi 5 pus fub co latere fufpicabatur apertione per cul- 
tellum educendum. Mox regerebam 5 effe hoc fpinam bi- 
fidam Tulpii, nullatenus aperiendam 5 fed palliative traftan- 
dam 5 nifi in mortem brevi fecuturam mifellam prasripitare 
vellet; conjicere me tamen 5 nihilominus brevi niorimrani* 
fed nullain in fe culpam ut fufcipiat me fuadere 5 interim id 
agat ut ad infpe&ionem ego admitterer 3 aut fi vel tandem 5 
poft mortem cultello pateret anatomico. Omnia fe obfer- 
vaturum fan$e promifit chirurgus 5 fed ut viva daretur infpx- 
cienda obtinere non potuit, quod mater hoc quidqtiid effet 
vitii ftuderet occultare. Vixit abhinc puella dies adhuc 14. 
fed indies magis emaciata, plorans continu6 5 cum terronbus 
& convulfionum indiciis>tandem quatriduo ante mortem ac- 
ceffit diarrhoea colliquativa^ unde fub convulfionum interna- 
ram tormentis e vivis eft fubfata. Mater tandem multis pre- 
cibus indu&a fuit>ut cadaveris fe&ionem non quidcm totius 5 
attamen loci affefti, adftante patre concederet 5 qua? 24. poft 
fata inftituta eft hora. Jaeebat genubus ad abdomen retra- 
ftis, uti etiam pedes crebro movifle & furfum. deorfumque 
traxiife animadverfa eft 5 non a parentibus mado, fed & cbi- 
rurgo, pradertim fub torminum indiciis. Macula hinc ibpra 
mcmorata, cum mfpieeretur accuratius> deprehenfa cft pa-rtim 

M 3 uti 



94 Obfervatio XXXVIII. 



uu didtum, partim chirurgi diligcntia, quoad aream exterio- 
rem fanata, & legitima cute atque cuticula obdudta, alba jam 
fatis & fere nullis notata intertnginis fignis ; area vero media 
ex rubro livefcebat,pun<ftata quafi, non fecus acfi acicula effet 
pertufa, ferc inftar papilke in mamma. Mollities fuberat ma- 
gna, fed quae cavitatem potius quam pus fubeffe indigitabat, 
hinc decuffatim incifa vix guttas xv ichoris effudit purulenti, 
nec alterius quid, quam foveam exhibuit inanem, intus mcm- 
branaquadam fubrubra, valida, nervosa, & nonnihil verlus 
centrum rugosa, erat obfepta, qua? verfus fpinam dorfi in an- 
guftum coibat inftar infundibuli, intra vertebras lumbarcs 
quartam & quintam delitefcentem fine fuo. Primum quid 
hoceffet non intelligebam, pemtius verb veftigans inveni, in 
ejus medio prominentem medullam fpinalem, inhancipfam 
membranamfc per fibrillas tenui/Iimas circumcirca extcnden- 
tem & plane dcfinentem, ficuti etiam absque negotio ftylus 
plumbeus utnnque juxta eam fupra in fpinae doifi cavitatem 
immitti potuit. Ipfa vero area toties memorata,reIiqua cute 
duplo erat craffior, & limbo expanfionis iftius membranea?, 
quam primam medullae fpinalis tunicam, a dura matrederivari 
folitam, fuiffe ortam , tum manifefte apparebat , circum- 
circa adnata, medulla vero fpinalis eam non attingebat. 
Diu fatis haecomnia contemplatus, tandem membranam lftam 
rcmoveo, & iub ca quartam lumborum vertebram, fpina & 
proceffibus obliquis mferioribus piane carentem , quintam 
vero itidem fpina & proceffibus obliquis fupcrioribus dcfti- 
tutam invenio, inter ambas vero cam diftantiam,ut facile di- 
gitus index fatis profunde potuerit immitti, & ego primum 
crederem, foramen lllud in cavam abdominis penetrare. A- 
perturus eram hinc etiam abdomen, fed aftans pater non con- 
ceffit, hinc os facrum & coccygis penitus denudavi, ut vel 
hoc modo in abdomen pcnetrare poffem ; fed obftabat in 
niedio offeum quid, in latenbus valida peritonaei membrana. 
Hoc autem digitis a fpina dorfi feparato, tandem deprehendi, 

hanc 



Spinct Vtfida. g% 



hanc ipfam interius effe plane integram, & naturaliter confti- 
tutam, imo firmiorcm & latiorem folito. Ut ergo etiam 
quid in vertebris lumbaribus reliquis <3c oflis facri lateret fci- 
rem^ cas cultello fidi, & plane folidas , fine ulla cavitate ac 
medulla fpinali deprchendi. Reliqua percontari non fivit 
pater adftans, qui jam diu patientia fua me abuti rugofa fron- 
te innuebat. 

SCHOLION. 

TjSt totus hic affe&us conformationis morbus, & particularis 
-^monftrofitas , in conformatione vitiofa vertebrarum lum- 
barium ultimarum , cum aberratione medullae fpinalis in iuo 
itinere,qux perquintam lumbarem vertebram in fiftulam oflis 
facri delcendcre, & ibi adhuc minimum fex nervorum pana , 
nonfolumpro partibus vicinis , fed maxime nervis cruralibus 
fat magnis emittere debuiffet. Jam vero, quacunque de cau- 
fa, fi non a prima conceptione, certe paulo poft eam a via 
regia defecit , & cum fuis integumentis extra oleas vagata in 
interftitio vertebrarum lumbarium quartas & quintae , plus- 
quam digiti latitudine , praeter imo contra naturam diftanti- 
bus 3 fed folum exteriori parte, interiori fatis integra, ipfique 
fpatium evagandi concedentibus prodiens , primam fuam 
membranam irt finum quendam , infundibulum referentem, 
expandit, ipfaque vix tres Imeas, feu quartam pollicis partem 
longa, in fibnllas divifa, circumcirca in candem rnembra- 
nam defiit. Patet quidem hinc ertorem commiffum a for- 
matrice in utero, quid vero ipfi anfam praebuerit apparere ne- 
quiti mater enim nullius terroris , cafus, aut objecti ternbilis 
totogeftationis tempore oblati vult recordari. In monftro- 
rum vero genefin altius nunc inquirere, nec viresmeae, nec 
inftituti ratio permittunt , cum de iis tacere, quam pauca & 
inconcinna dicere fatius ducam. 

Exftat hinc prognofis pnmo indicata chirurgo ; malum 
effe incurabile, hmcque folum pulhative tra&andum, & nul- 

latenus 



9 6 Obfervatio XXXVlll 

latenus aperiendum, cum certiflime fi non ipfa mednila ipina- 
lisy tamen membrana ejus exterior, e dura matre orta, po- 
tuifTet, imo debuifTet \xdii convulfionibus lethalibus loco 
fperati puris a tergo fubfequis. Indicationis enim cura- 
torke ratio requififfet, ut medulla fpinalis fuo canali redderc- 
tur, isquc in vertebris inferioribus deficiens, aperiretur, ver- 
tebrarum vitiofa conformatio reftitueretur in ftatum natura- 
lem i quod arti medicae impoflibile quis non videt ? imo licet 
conjicere, fi vel tandem mifera diutius fupervixiffet , eam ta- 
men futuram fuiflfe miferrimam, & pedum minifterio ad eun- 
dum nequaquam, ob nervorum forte defe&um, quin & lum- 
borum vertebris adeo vitiofis, ne ad fedendum quidem ere- 
fte, ufuram fuiffe. Nec etiam putarim maculam lftam exfic- 
cari & confolidari potuifTe, fed perpetuo exfudaturam fuilTe 
ichorem tenuem. In multis igitur ha?c mea fpina bifida con- 
venit cum llla cujus in difpucatione quadam inaug. Altorffii 
1703. habita per D. Carolum Frid. Hoechftetterum, Roten- 
burgo-Francum , ut & alus cafibus m Tulpio , Rqnhuifio & 
Schradero inveniendis. Difcrepat vero adhuc in aliquibus, 
c. g. tumoris aquofi abfentia, vertebrarum inferiorum fohdita- 
tCj medulla: defedtu , hujus integumenti per finum expanfio- 
ne, & tarncn pcdtim mobilitate, licet nervi lis neccffarii iin- 
de fuerint deduccndi vix liqueat, nifi quidam rami eorum, 
quos Vieuftenius lumbares vocat, pra?ter naturam fuerint na- 
£ti, ut dc aliis taceam. ■ 

Siquidem vero DEus miferetur creaturarum omnium 
fuarum , fine dubio fi mifeilam diutiiis fuperfuiffe volu:ffet, 
huic malo remedium invenilTet , non fecus ac ahqui, harum 
aut illarum partium minifterio non folum panem lucrari, fcd 
&aftionibus, integrorum induftriae vix imitandis, omnium 
ocnlos in fe convertifTe leguntur , in quorum numero facile 
Rhinoptes Smetii,autcoecus de colore judicansPechlini, cum 
focus, Lignario guftn de lignis , & Gubernatore navis coeco 
codem ieniu de loco ubi vagarerur navis judicantibus. No- 

mea 



Sphia hifida, ^^^^ 97 



men vero fpina? bifidae quod attinet , quivis facile videt, noti 
intelligi fpinam vegetabilem fed animalem > & licet affe&us 
hujus naturam vix apte fatisexprimat, cumtamen commodius 
nunc praefto non fit, retinetur merito, & more aliarum notio- 
rum defignat ftatum hunc fpinae dorfi & ejus medulte praeter- 
naturalemjbene tamen diftinguiturafpinabifidanaturali,quaiii 
nonnullianatomiciia fecunda& interdum aliis colli veitebtis 
collocant, & fpinam iftius vcrtebrae in apice nomhil bifurcatam 
aut divifam intelligunt, An hic affe&us etiam vetenbus fuerit 
cognitus aut defcriptus forian non pmer rem quaeri poflet ? 
Difputatio Altorffina ultraTulpium non progreditur, fed ia 
Schenckio quoque L, y. p. 731. & 733. (qui ultimus pro- 
gnofin fupra memoratam egregie firmat) reperiuntur cafus 
cjusmodi ; nec abluditObf. 7. L. 3. Obf,Forefti chirurg. Ati 
& exulceratio oflis facri ab Hippocrate pro lethali habita » 
huc trahi poflit, difpiciant alii. Dubium fane non eft, faepius 
fpinam bifidam fuifle ortam, fed obfervari negle&am, quod 
forfan pofthac minus eveniet. 

OBSERVATIO XXXIX. 

Dn. D. Johannis Davidis Maucharti. 

Ca/us ab alto mira, eventus ratione, di- 

verfitas in duobus. 

hpExtor quidam quadragenarius, mediocris ftatura & robo- 
-*- ris, a quadriennio monoculus, finiftro fcil. captus oculo, 
a pifo ex Mufquetta explofo in columnam quercinam, & in~ 
de per angulum obtufum in oculum impetuose involante > 
corneaeque tunicam exteriorem ita deglubente, ut cicatrix 
obfcura indelebilis permaneret , oculoque obfcurato vifum 

!>enitus deleret. h aeftate pmerita in conventu contribu- 
ium ebrkis , no&e jam prove&a tacite fubdu&urus fe , per 
fcalam in diverforio contignationis fuperioris defcendit folus 
Obferv, Acad. N. C Cent. IX. N & 



fg; Obfervatio XXXIX. 



& fine lumine ; cumque haec feneftram fatis patentem habe- 
ret oppofitam, & per hanc mifer candelas vicinorum confpi- 
ceretjportam diverforii hancefTe ratus 3 ebrietate fimul mcre- 
dibilia perfuadente* utut per parietem, ultra trcs pedes altum> 
effet afcendendum 5 per hanc tamen feneftram evafurus deci- 
ditin plateam lapidibus ftratam> altitudine 45. pedum, ne- 
»iine id obfervante , ipfoque vel ob crapulam > terrorem aut 
deliquium nec clamante, nec citius quam fere poft horae fpa- 
tittm a vigile no£urno 5 ifthuc transeunte> reperto. Ne tunc 
quidem humanam edidit vocem> murmure tamen aliquo ad- 
hucfevivere teftatus eft; delatus autem in diverforium & a 
-fociis agnitus, chirurgoque commifllis, nullibi autem infignius 
liefus eft repertus 3 nifi in maxilla inferiori dextra oblique dif- 
fiafta, dcntibus tribus amiffis ; in capite ne tumor quidem aut 
iuggillatio, utut ftrenue ab initio vomeret, ab ebrietate forfan 
potius quani cerebri commotione. Datis hinc quoque ana- 
fepticis&confortantibus internis ad fe rcdiit, &> bkefa licet 
voce 5 queftus eft de lumborum dolore> utut nulla ibi kefio pa- 
*eret> aegro interim quid ipfi pmerea evenerit, penitus igna- 
ro. Altero poft die in lumbis magnus livor, cum infigni do- 
lore obfervatus eft> cui fucceffit ftranguria>cum fubcruentatio- 
ne urina^ Nihilominus hicarger intra bimeftre ab omnibus 
liberatus eft incomraodis, maxillae etiam fra&ura affabre refti- 
ttita > ut nullum fupereffet damnum pcrmanens> fi dentium 
amiffionem exceperis>, 

Non> ita licuit eflfe felici cuidam futori 5 is enim fe- 
xagenaria major>procerus>valde robuftus homo> furdafter irt , 
ause dextra> etiam ebrius per fealas in pavimentum lapideum 
prseceps; fuit> per altitudinem vix quinquepedum > neraine 
ilatim prarfente* fed quanrom conjjici poterat> pronus in dex- 
trum. bregma. Attonitus jacebat > aphonus & ronchos du- 
ceas, fine fenfu &motu> fanguinem ex aure dextra fatis co- 
jpiofe profundens. Voniuit etiam fatis. liberaliter, vinum fc. 
iD^urgitatum^ cumprandii reliquiis, quin & tandem veficam 

& al- 



€ajtts ab dlio mira. eventus vatione> diverfitas in duobus, 93 



&salvum infcius exoneravrt, Deportatus in domum luam & 
accurate inquifitus , nullibi inveniebatur laelus, practcr vulnu- 
fculum in dextro bregmate fupra aurem verfus occiput , tan- 
tillum fanguinis fundens. Quod cum diduceretur, deprehen- 
fa eft cranii fiffura, de qua tamen, quorfum ulterius pertinge- 
ret , non poterat judicari antc incifionem. Quia autem ve- 
fperafcente coelo & crapulanondum difcufla nihil moliri con- 
fultum judieabarar, omnia dilata font in craftinum diem, de- 
tonfis folum capillis, oleoque rofarum calido, capiti inun&o* 
facculisque cephalicis fuper empl. de beton. inje&is. Secun- 
do a lapfu die, orto fole -, cum nec voeem nec auditum etiam 
in aure finiftra redire cerneremus, fere nufla etiam rationis re- 
ceptae figna prseberet, fed potius tota nofte furens, a quatuor 
viris robuftis teneri fenon patiens,fed morfu etiam eos petens, 
le6to alligari funibus debuiffet, incifio vulnufculi decuffata eft 
fa&a, & fiffura cranii uncialisj angulum tamen formans obtu* 
fum, deprehenfa, quae tamen non videbatur penetrare utram- 
que tabulam cranii, nihil certe peream humidi vel cruenti e- 
manabat; pulfus tum erat aequalis, lentus, magnuss & licet 
aeger fub incifione & deligatioite renitens omni vi, frenderet, 
non tamen fatis judicari potuit, an ex dolore aut delirio id fa- 
ceret, verbum enim aut fufpirium non protulit. Tertio dic 
cum aeger in eodem femper maneret ftatu , & vox aeque ac 
auditus redire nollent, ratio etiam vix aliquas & ambiguas 
monftraret fcintillas , inftituta eft trepanatio prope fiffuram , 
verfus occiput, & artificiofe extra&a cranii particula, mox fe- 
quebatur fanguinis finceri propc cochlear plenum, feu3tf,fed 
fineulla aegri iiiblevatione per totum diem. Mirandum erat #- 
grumfub ipfo trepanationisa&u fediffequietum,quafi cx con- 
di&o, autfpemex operatione hauriens, cum tamen antea urfi 
inftar repugnaffet , & a quatuor viris robuftis vix fellae cui alli- 
ganduserat,ne forte turbaret opcratorem,inferri potuiffet. Poft 
operationem circumfpexit quidem ac fi circumftantes cogno- 
fceret, fed absquc ulteriori rationis indicio. Vefpcri fub al- 

N 1 tera 



i o o ______ Objervatio XXXIX, 



tera deligatione rurfus emanarunt cochlcaria duo fanguinis 
non congrumati, rurfus absque Isefi emolumcnto, quin potius 
nox fecuta eft gravis^ infomnis, mquieta,ut femper furgere,li- 
gaturas capitis detrahere niteretur , nullum vero rationis re- 
cuperatae fignum praeberet , nec cibum nec potum petcret » 
titrumque oblatum infani inftar abliguriret, urinam vero,ut- 
cunque monitus, non redderet, fed tandem in Ie£tum emitte- 
ret, alvi autem beneficio hucusque carerct. Data per noftem 
emulfio anodyna fomnum non procuravit, fine furore tamen 
jacuit , fohim fe femper denudans & cum vinculis propterea 
injedis lu&ans. Mane diei quarti adftantes refercbant, eum 
dulciflimum Salvatoris noftri nomen ter blaefa vocc invocaffe, 
& femel forcip^m flagitaflfe, forfan ad folvenda vincula. Hinc 
deligatus, iterum fanguinis liquidi rubicundi gij. & poft diem 
mediocritertransa&um, vefperi fub miti durae matris dcpref- 
itone rarlus gjij. ejusdem fanguinis profudit, me ftatim de lae- 
fione alia quadaminfigni valorum cerebri, quam qux vifui pa- 
lebat fufpicante, Poft deligationem aliquoties in conclavi » 
inftar qucerentis circumfpexit, & oblatum tandem urceoium, 
cum deco&o pro potu, utraque manu arripuit, avideque bi- 
bit, ita ut etiatrr indufiam in thorace anterius madcfaceret, 
ttimqueme pr#fente,bIrfo mrfusfermonedixit: $ibtt>\f<fyt\\f 
plura aucem , prcefertim miferam concerncntia animam, ex- 
kulpere non valuimus, traCtatus hinc, ut prius , ex arte, no^ 
fiem habuit mediocriter quietam, 

Quinto die coepit rnrfus loqui aliqua fed non omnia 5 nec 
refponditadinterrogata 3 ut eum penitusfurdum effe conftaret: 
sinllse pmcrea rationis ftri&ara, nifi quodfub dcligatione 
iterum quictus federet , & cum alias fepius urinam in lecturn 
deponeret, monftrato femel vafculo, eam rite in illud emifit, 
casterum nec calebat nechorrebat unquam, potum non petnt, 
oblatum accepit, raro dormiens, alias cttm vinculis continuo 
luftatm Sub deligatione hodie parum fanguinis ex vulnere 
cmifit, pujius erat ut antea magnus , paulo tamen velocior 

fed 



Cafusah alto mira.eventtts ratione y diverJIt as in diiolus. i<*t 

fed sequahs. Tota hinc no&e fuerat inquietus 5 mane vero 
obdormivit 5 ut multo jam die dcmum 5 & hoc a lapfu fexto 5 
potuerit deligan. Tum vero apparebat fomnolentus, pulfns- 
que valde debiiitatus, utut vena? 5 ubi poterant confpici 5 tur- 
gerent; vulnus autem vix aliquot ichoris guttulas emifit 5 #- 
gerque aliquot verba protulit; nunquam autem vel minimum 
ad interrogata aut monftratarefpondit 5 fiftulam vero tabaci- 
nam a focio monftratam arripiens 5 orique inferens 5 non ta- 
men fuxit, Poft debitam deligationem inftituta eft venaefe- 
dio ad gviij. quam cum alias fpe&ri inftar abhorruiffet 5 nunc 
defixis in brachium oculis eft intuitus 5 & fanguinem videns 
profilientem in fra&a erupit verba : 3Ba£ tft b(\$? a meri- 
die cum fbmnolentia continuaret 5 & in lethargum abitura vi- 
deretur; nec alvus a quinquendio effet foluta 5 licet flatus eli- 
deret 5 turgeret autem abdomen 5 clyfter inje&us eft, nonre- 
pugnanti utut infueto 5 ex emollientibus 5 carminativis purgan- 
tibusque. Cum ultra trihorium nulla fequeretur operatio 5 
•eger autem iterum cum vinculislu&aretur uiis 5 adftantes igna- 
ri an fcllam adire vellet 5 non folverunt, unde alvum depofuit 
in le&um 5 cum epicrifi : ©0 Xtfyt ; quafi eos fubfannaret , 
quod non citius dimiferint. Nulla autem ulterius rationis 
figna monftravir 5 nifi quod bis poftea lafano imponi fe pate- 
retur 5 fatisque quietus alvi beneficio 5 Iicet 5 ut poftea apparuit 
ex folo clysmate 5 gauderet. Duravit fomnolentia no&e tota, 
interpolata tamen iaepius clamonbus inftar venantis 5 mane 3 
feptimo die ex vulnere ne gutta vel fanguinis vel iehorisema- 
navit 5 dura mater videbatur livere 5 nec ut pnus pulfare 3 uti 
ctiam pulfus in carpo erat palpiratorius & undulatorius 5 #ger 
urinam runus in le&um emittebat 5 loquebatur interdum, non 
plane incondita 5 nec tamen aliquid ad interrogata regeflit 5 
nec in libro legere voluit oblato. A meridie magis m le- 
thargum propendebat, nec quidquid tentaretur 5 excitari po- 
tuit 5 ied tota hinc nocSe cum faus lu&aas 5 mane obivit placi- 
de 5 & absque ullo convulfionum figno. Hons aliquot po- 

N 2 ftea 



102 Obfervatio XXXIX. Cafus ab alto mira^ eventu s &c. 
itea fe&o capite, deprchenfa eft, pmer di&am, alia ni cra- 
nio fiffura, pollice inferior illa, prope os petrofum inapiens, 
totamque cranii bafin per transverfum dividens per offa tem- 
porum & fphcenoidis, in fella equina duplicata, uno ad dex- 
tram, altero ad finiftram oculorum orbitam pertingente ra- 
mo) inftar literae Y. adeoque multum conveniens cum obf. 
32. cent. 5. Ephemeridum noftrarum. Caeterum reperieba- 
mus in occipitis dextro latere, fub dura matre, puris bene 
co&i aliquantum, absque ullibi manifefta fuppuratione in ce- 
rebro, & prope aurem dextram tantillum fanguinis congru- 
vnati, hujusvero ^ij.ad minimum, prope os petrofum fini- 
ftri lateris, unde forfan & furditas iftius auris; dextrum cere- 
bri hemifphaerium pallebat , finiftrum erat diftindium venis 
rubentibus, totum vero interius plane naturaliter conftitutum 
crat. Quanta jam hic cafus ab altero diverfitas in effe&u! ce- 
cidit uterque ebrius, ille no&u, hic fatis claro adhuc die ; ille 
per pedum45. hic quinquefolum altitudinem; ille tenerior, 
hic altero tanto robuftior, uterque in locum lapidibus ftra- 
tum, foii ambo, nec ftatim a quoquam obfervati, priorautem 
longe diutius jacuit defertus. Neuter locum & modum prae- 
cise tefionis indicare valuk. Primus lumbos folum contudit 
graviter & in capite lolam fregit maxillam infcriorem, pofte- 
rior cranium bis , & in loco quidem infolito fere, atque fir- 
miffimo, divulfum habuit, ubi nec dignofci, & fi vel tandem 
ulla curari potuifTet arte, mortuus diei o&avse initio, cum al- 
ter quarta hebdomade meas, per hora itcr, repcterct xdcs y 
gratus pro preftito fibi officio* Rccordor hac occafione , 
cafusabalto alius, in duobus fabris murariis Ludoviciburgi 
ex fummo sedium principalium faftigio lapforum , ita ut prior 
labafcens in altero fe fuftentaturus,focium pertraheret fecum 
in praecipitium 75. pedum. Prior eadem adhuc no&e fatis 
ceflit, conquaffatis, ut audivi , omnibus internis pe&oris & 
abdominis vifceribus , nec enim meae commiffus erat curse. 
Alter autem prseter tcrrorem & conftcrnationem nihil fere 

ccpe- 



Obfervatw Xl. Lethales cerebri a caufaextema &c. i a ; 

ceperat incommodi* & o&iduo poft iterumin platea mihi 
occurrit ad opificium excurrens repetenduiifc. Ita ut vulnera 
nec cafus dentur ad menfuranv 

OBSERVATIO XL: 

Dn. D. Johannis Davidis Maucharti. 

Lethales cerebri a caufa externa fafionesr f 

iUtfo cranio*. 

QErncftre agitur > cuma Praefe&o quodam vicino vocarer 
~ ad infpc&ionem cadaveris viri, ex allifu ad lapidem de- 
fun&i. Decimus quartus eratdics, cum » non fatis fobrius y 
cum focioy magis adhuc ebrio y robufto* tricenario > ipfc 
plusquam quinquagenarius debilis, ftrumofusy dyfpnoeicus 
Ijadaretur,; retenturus eum fc* bona intentione, nein alium* 
quocumrixa fuerat ipfi, inveheretur. Hac oceafione tandem a 
fortiori vi<5tus> & magna vi proje&us m crepidinem faxeam 
fontis publicb mox autem iponte furrexit T & nihil damni 
fenfit praeter cantufianem, & vulnufcela duo, irx fronte 5 fupra 

l oeulum dextrum, ubifc adlapidem alliferat. Balneator mox 
accitus 3 invenit tinum vulnufculorum per cutem & pericra.- 

! nium penetrans* & cranium oftendens nudum > fed vix pifum 
capiensj immediate fupra fupercilium* alterum vix pollicisla- 
titudine fuperius, folamtamen cutem apertam, &eadem cunn 
priori magtntudine. Utrurnque morebalneatarum deterfum* 
impofito diapalmae empkftroy deligavit y fretus pharname- 
norum gravium abfentia. i5tger etiam non folum ea nocte 
dormivit quiete, kd & altero die in publicum prodiit > & 
balneatorem vix ad deligandum ulterius admiftt 3 multo> m£- 
nus ulteriori cura cenfuit dignas faefiones fuas; Dtiravere 
ifta halcyonia in decimum usque diemy ubi fubfidente omni 
tumore, vulnufculo cutaneo confolidato, profundiori ad fa- 
nationem prono> in campum quoque exiit>& toto diein de- 

meten- 



xo 4 Obfervatio XL 



metenda avena, colligandisque mergiubus occupatus cft abs- 
que ullo impedimento 5 circa velperam fubito exortus turbo, 
imbrem effudit abundantem, quem cum non pofTet effugere, 
bene madidus domum rediit, mox querens de horrore, cum 
fubfequo calore audo. Negkxit tamen & hoc , fed altero 
mane , die nimirum undecimo, quiritabatur de cardialgia 
quadam, nec cibo nec potu in jentaculo vincenda. Seque- 
bantur vomitus aliquot, non adeo exafte numerati, cum in- 
crefcente calore pn.li, & junfta virium deje£tione, atque do- 
loribus nefcio quibus pertotum, maxime autem praecordio- 
rum anguftia; ied netum quidem de capite laefo cogitatum 
eft, verum epidemiis tum febrilibus qmbusdam fymptomati- 
bus omne imputatum. Ita tranfegit etiam duodecimum & de- 
<:imum tertium dics, nec ipfe cum fuis balneatorem, de vul- 
nerato capite anxium, audire voluit. No&e vero ante de- 
cimum quartum fubito eft mortuus , uxore ipfi accumbente, 
nec obfervantc ; certe quaercnti rcferre non valente , an quid 
convulfivi accefferit, aut qua ratione vitam cum morte com- 
mutavcrit? Infpe&us hinc vulnufcula , uti jam di&um, exhi- 
buit fere perfanata, parum puns rundentia fine nota gangrae- 
nae aut aiius mali phamomeni. Cute capillata decuffatim de- 
tra&a, cranium ex omni parte illaefum , nec fiffum nec de- 
preffumeftinventum ierra autem horizontalitcr circumfe&um, 
&vixelevari coeptum fucrat ejus hemisphaerium fuperius, cum 
ultta Jij. ichoris fubcruenti & purulenti promanarent, & olla 
detra&a in dextro cerebri latere fupra auris regionem appa- 
rebant in dura matre tres, fupra fe invicem pofitse & verfus coro- 
naiem futuram affurgentes, exulcerationes, quarum tamen non 
nifi ukimaduram matrem penetrabat,& purulentam lllud ferum 
plorabat , reliquse interiorem durae meningis tunicam exe- 
dentes, exteriorem papyraceae^tenuitatis reliquerant. Incifa 
hinc etiam dura matre, totum fere cerebri hemisph^rium 
dextrum pure conte&um erat albo-Iuteo, fpiffo, non admo- 
dum foetente, pix matri allito, quae fimul valde intumuerat, 
vgijas etiam triplo majores quara in finiftrg iatere, turgentes- 

que 



Lethales cerebri a caufa externa Ufiones* M<efi cranfo. r o y 

quc humore quodam fubcruento & purulento exhibebat. 
Maxima puris pars fe demiferat verfus os petrofum dextrum, 
ibique ftagnabat. Cerebrum ipfum ibi locorum pallebat & 
in confiniis futurae fagittalis 3. minime linearum craffkiepu- 
trefa&um erat. Ventriculi autem anteriores nihil pmertan- 
tillum feri fubcruenti, inftar loturae carnis, continebant, qualc 
quoque liquidum verfus medullse fpinalis initia , fed paulo 
abundantius reperiebamus, in cranii autem parte interna, ex- 
ulcerationifupra diite obje&a comparebant indicia conceptae 
cariei. Nemo forte dubitabit caufam interitus hujus mifelli 
efle in aprico pofitam , fed quomodo tam enormis cerebri & 
integumentorum befio, falvo cranio, & quidem in loco a 1#- 
fione externa remoto , ab^que fignis aut phaenomenis vel mi- 
nimum obfervatis 5 in decimum diem durare & evenire po- 
tuerit, mecum non pauci mirabuntur. Sed definent, credo* 
mirari, multo minus fcholion hic defiderare qui egregiam RJ. 
CarilerariiTubingenfis difputationem de Vomica cerebriper- 
legerint attentius. Cumque Vir optimus cenfeat, p. 1 5. opus 
cfie, talium cafuum, (quo plurium, eo melius) obfervari & 
colligiphamomena^brevibusfolum tangamcafum 5 mihii7ii. 
multiplex creantem negotium. Cum mendicus quidam fenex , 
pumilus & exfuccus , Geprgius Zohrer , Styriacus , coecus a 
multis annis ob oculos plane exhauftos & concidcntes ex tri- 
chiafi feu phalangofi, (utjpfc referebat) raro alias affe£tu, du- 
&us'a foemina quadam fere gigantea, Sufanna Weigleria, ro- 
bufta , procera & feroci, trahens fecum puerum privignum , 
puerum decennem , Colonia, ubi ad tumulum, ut cre- 
dunt, trium Regum fe vifum fperaverat recuperaturum, redi- 
ret aeque coecus ac adierat, infenlus autem eflet privigno pro- 
pter crebriorem , ut dicebat, inobedientiam , ultimo propter 
dyfenteriam, qua per triduum affli&us, fequi eos non valens* 
•dorfo foeminse portari plerumque opus habebat. Proinde il- 
lum non longe abhinc verbenbus ope baculi, quo coecus du- 
cebatur, probe dedolaverant , utin dorfo maleferiatae expi- 
Obferv. Acad. N. C. Cent. IX. O raret. 



06 Objervatio XLL Lethales cerebri a canfa externa &r. 



raret. Cum autem in domum requiei pauperum deftinatum 
in pago vicino^divertiffent^ quafi agonizantem magna, per 
femihorium coram reliquismendicis 5 tra&arunt cura,mox au- 
tem utmortuum ex dyfenteria luxerunt, & tumdemumaPa- 
ftore loci petierunt ut publice fepeliretur fubfequo die. Vix 
autem huraatus erat> cum accederetquidam colonus 3 qui inhu- 
manam ejus tra&ationem coram viderat 5 fuipicionemque 
occifum eflfe violenter> moveret. Hinc reeffoffus eft quidem, 
fed ob intervenientem aliquam moram 5 quarto demum dic 
cuteo patuit anatomico. Tum quoque nullam, pmer vibi- 
ces aliquot cutem folam concernentes, in toto corpore tafio- 
nem exhibuit> praterquam in capite tres contufiones 3 unam 
circa futuram coronalem 5 verfus dextrum latus, fed ubi vul- 
nufculum nc cutem penetraverat quidem ; alteram fupra ocu- 
lum ftmftrum > fine vulnere* fed fola fuggillatione notabilem. 
Tertiacrat inoccipite>cutemque capillatam ad pericranium uscp 
aperuerat, fub utroque hoc 5 deccnter feparato , plane nihil 
fonticum>& m totocranione minima comparuit rima vel de- 
preflio>fed ifthoc abiato>utrinquedur2e 3 & fub hac etiam pis 
matribus adhserebat multum fanguinis congrumati, diutiori a 
morte moranon quidem putrefa&i> fed fere folidi, ipfis cere- 
bri anfra&ibus fe lnftntiantis, & ad bafin cerebri prope fellam 
equinam & divaricationcm nervorum opticorum > ad os pe- 
trofum finiftrum, verfuscerebellum, & principium fpinalis me- 
dullse aliquot ejusunciae demiferant fe> cujus tamen ne gutta 
incerebriventrkulis>tantilliim vero feri limpidi fublutelcen- 
tis flu&uabat, Dixi negotium mihi creaiTe multiplex hunc ca- 
fum> & fiebat id non folum ob has vulnerationes>fed & 
quod deimmediato>cummortuus ab utraque & diverfis vapu- 
laffet temporibus> vitricus eftet coecus > foemina epileptica, & 
gravidam praeterea fimulans> hinc quaftio de tortura utrique 
decernenda > cum infanticidas fe fateri nollent > & qux alia 
fauc non referenda> utut forte le£tu non mdrgna> ne leftorum 
otio intemperanter> ut loquitur Cieero> abuti velle videar. 

VBSER- 



Obfervatio XLL Hydrvps Lienis. 107 



R 



OBSERVATIO XLL 

Dn* D. Johannis Davidis Maucharti. 

Hydrops Lienis. 

Tfum an indignationem kSori moturus fit ifte titulus, an- 
ceps ha?reo. Nusquam certe ilium ha&enus me legifle 
recordor, nifi in Moroni direiiorio per Scheffcrum au£to> 
p. 232. fed quod t> more folito ad alium me ablegat titulum* 
lienis nempetumores, corvum vero hiantem vento pafcit, & 
nihilibi ad rem facicns , praeter Pifonem qui mihi ad manus 
non eft, affert. Ut fcaque & hic epicrifis Schelhammeriana 
in additamentis ad introdu&ionem Conringianam p. m. 
«41. de opere ifto confufo non minus quam vitiofo , vera fit* 
In A&is ^grte Societatis aoftrse nusquam vel ego, vel qui ea 
diligentius excufferunt alii duo de hoc cafu confulti Medici » 
(imilem non reperere cafum, ut adeo novum nome-n fingen- 
dum, aut male fiSum , fit retincndum. Foemina quaedam 
plebeja, plusquam tricenaria 17 1 7. d. 2. Julii obviam in cam- 
po mihi fa&a fuit, domum ab segroto redeunti; monftrabat 'mr 
finiftro hypochondrio tumorem durum, indolentem, cuti re- 
liquae concolorem, & fola tenfione atque gravitate moleftum* 
fenfim exignotis caufisortum, & ad quantitatem, quinque 
minimum librarum, fi carneus effet, accedentem, ac a me tum 
i temporis pro abfceffu quodam muco-carneo integumentorum 
hypochondrii, (ita tenaciter illis adhserebat) aut fcirrho qua- 
licunque habitus eft. Prsefcripfi altero die aliqua illi difcu- 
tientia , emollientia & aperientia interne & externe, fed cum 
non ftatim primis diebus morbi ablationem perciperet, mc ac- 
curatiorem licet inquifitionem meditantem non adiit amplius* 
usque d. ay. Augufti, anni nuper elapfi, ubi chirurgi pagani 
difcipulus incondita quaedam retulit nomine fui domini : quod 
ab eo tempore , de*quo fupra, fueritufa variis empiricis , e 
quibus unus ipfi fuaferit decottum rad. acac. Gcrman. cura 

O 2 baccis 



log Ohjervatio XLL 



baccis junip. Unde plurimum urinae reddenti tumor fenfim 
tantum non integer evanuerit > ut rurfus in campum exire, & 
rufticis vacare operis valuerit. Impraegnata interim, cum foe- 
tu tumoris iftius quoque molem in priftinum redire fenfit fta- 
tum. Pepererat abhinc dccem feptimanis fatis fe- 
liciter , & primo tempore ipfa la&avit puellum > fed ob lan- 
guorem indies au&um, id negotii vicinse coa&a eft rclinquere. 
Quatriduo ante mortem d. 25:. Aug. 1718* incidit in ifchu- 
riam valde moleftam , euporiftis non cedentem^ fine dubio i 
deco&o fupra di&o, aut alio fortiori diuretico, quod tamen 
chirurgo fateri noluit 5 fed culpam excandefcentiae iracundae 
imputavit ipfa. Praefcripta etiam per me primo biduo nihil 
cffecere. Hinc urina per cathetcrem edu&a, & fub ultima 
applicatione, humore la&is inftar albo fed parco prodeunte, 
liberius quidem vixit, fed urina fponte noluit abire? nifi ali- 
quot ante mortem horis, quam convulfiones praeceffere bre- 
ves 5 fed vehementes, Se&a hinc a me, utut tempore perquam 
brevi dato, inftante (c. vefpera , inteftma habuit flatu valdc 
diftenta, imprimis colon,omentum plane extenuatum,&ver- 
fus ventriculum retra£lum, in fine coli & re&o excrementa 
copiofa, dura 5 globularia. Nulla ullibi confpicienda erat m- 
flammatio aut gangraena, reneserant fani & intcgri, ureteres 
illaefij flatui pervii, uterus cum annexis partibus bene confti- 
tutus 5 vefica penitus vacua, ampla 3 non contra&a 3 ut folet, 
cxterne naturaliter conftituta, interne nec urinam nec calcu- 
lum, nec pn.le quid practer maculas quasdam rubicundas pi- 
fo vix majores, & circa ureterum mfertionem ci ucigeri latitu- 
dine ambientes ; urethra hiabat in veficam 3 non contrafta 
j>er fphin$:erem, nec in ea vel minima urinse remora. He- 
par pi aeterea fuit fanum, ventriculus infiatus, tenuis, pancreas 
naturale, mefentenum extenuatum, fine ullo tumore pn.li, 
Lien requifitus vix creditus eft id efle, quod erat, exa&e enim 
teferebat inteftinum coecum porci annofi, fanguine, ut folet 
apud nos fieri? fartum ; figura ipfi erac conformis 3 bafi caput 

virile 



Hydrops Ltenls. 109 



vinle non mediocrc aequante fuperius, cono infenus tendentc* 
inteftino colo , ventriculo , hepatis lobo huc protenfo * 
diaphragmati undique annatus, & vi avellendus, caeterum 
vafis fiiis folitis connexus. Cum in corpore non fatis com- 
mode infpici poffet, extra&us ponderavit tfchij jjiiij. ta&u un« 
dique durus, maximam partem quafi cartilagineus, natura- 
lem adhuc fubftantiam referebat in parte fuperna &inferna, 
& parumper in medio, fed divulfse erant hae particulse liena- 
res quafi ab invicern , & membrana quadam valida , crafla, 
dura, quafi cartilaginea diftin&a, inftar ventriculi fuilli, fan- 
guine farti & femico&i ; totus autem , ad crepaturam erat 
diftentus, ut vix aliqua flu&uatione, fub forti etiam compref- 
fione latens qualecunque fluidum proderet. Fa&a vero levi 
compun&ione in parte membranea, profiliit mox radiatim & 
cum impetu , lympha tenuis , quafi gelatina calore fo- 
luta & croco tin&a, ultra menfuram noftratem feu tfciiij. to- 
tusque lien fubfedit. Foramine autem ampliato apparuit tu- 
nica qusedam candida, duas tresve pollicis lineas crafla, cavi- 
tatem internam circumcirca veftiens , nullibi tamen adnata , 
fed libera penitus, (quod mirabar) & hinc excidens fine ulla 
icparatione mea, mucofa, quse lympham iftam continuerat 5 
intehus lubrica, exterius nonnihil afpera , fed adeo fracida , 
ut ubicunque vellem apprehendere, mox fub digitis divelle- 
retur, non aliter quam mucus in aceto reperiundus , qnem 
Sffig-SDJuftW vocant. Reliquum lienis hujus monftrofi in- 
tus erat membraneum, afperum, plerumque tenue & veficam 
urinariam referebat exinanitam. Nullum alibilaefionisquon- 
dam fa&ae veftigium. In thorace, pulrnones erant optime 
conftituti, cor flaccidum, in ejusque utroque ventriculo po- 
lypus, craflior, & maximam partem pinguis, in fine cruentus, 
in dextro ; longior, magisque grumum fanguinis referens in 
liniftro ventriculo. Reliqua luftrare, ob coelum vefperafcens? 
aon potul 



3 OBSER- 



IIO 



Obfervatio XLII. 



OBSERVATIO XLJI. 

Dn. D. Johannis Davidis Maucharti. 

Lienis Infiammatio kthalis m mcciscumpra- 

fervatione & curathne. 

CUm anno nuper elapfo Medicus adefTem generofiffimo 
Domino Baroni de Knieftaet, feni o&ogenano, Filius lti- 
dem generofiflimus& ceconomiaeperquamftudiofus,intcr va- 
ria hujus argumenta monftravit mihi gratiofe ovium gregcs , 
cquos & vaccas , omnes bene habitos fanos & alacres , uci 
etiam omnes fucceflive ftabulis aquatum in aream emitti jufHc 
me fpe&ante, fubfukantes, & ne minimam ullibi valetudinem 
adverfam prasfe ferentes,idque hora quarta vefpertina. Cum 
circa7. tandem ad coenam vocaremur, nuntiat, qui vaccarura 
curam gerebat, unam carum, & quidcm ordine quartam inter 
gravidarum fericm periculofe acgrotare, cx ebullitione fangui- 
nis, quam noftrates vocant : fcflg h)ilt)C ©cMtit Quxreba- 
tur remedium,& exme quoque; cum autem veterinan«£ pro- 
fiterer ignorantiam , & nihilommus adderem : me ld morbi 
habere pro febre maligna, ex vei cum vifceris alicujus interni 
infiammatione ( ad mentem Scretse , quem ut ingenuum ita 
veniljmum 8c7rpaut}ix.olcfljv fcriptorem magnifacio ) proinde fi 
quidame opponendum eflet, in alexipharmaca & bezoardi- 
ca inclinarem, in fpecie radices levift. carlin. valer. imperator. 
petafit. cum tantillo camphora. Prioribus quidcm applaufit 
vaccarum magifter, contra camphoram autem proteftatus eft, 
quod vacca effet gravida* cum camphora queat procurare ab- 
ortum. Inauditum id quidem mihi fuit , pneterquam quod 
Volteium quondam noftrum, chirurgum expertilTimum, m 
fchola obftetric. p. prior. edit. 217. Moebius fane in Ana- 
tomia camphorse, hanc ex Khunratho veficae & renibus noce- 
re tradit, p. 104. & tamen in variis renum, vefica? & uteri af- 
fe<ftibusex alns laudat. c. 21, p. g$, Non itaquc repu- 

gnavi 



Lienis Inflammatio leihalis in vaccis cum &c. 1 1 r 

gnavi expertis> fed paulo poft recurrit idem pecoris magifter * 
& refert vaccam in agone verfari, protinus occidendam , nifi 
cedere debeat deglubitori. Quod cum Gen. Baro jufliflfet , 
rogavi ut me non nifi praefente aperiretur, id quod non folum 
conceflit> fed & oeconomica curiofitate du&us ipfe mecum 
adftitit lanioni. In tota autem vacca nihil praternaturale de- 
prehenfum cft> pmer maculam gangraenofam in finiftro ute- 
ri cornu, cum foetus fere maturus in dextro quiefceret > jam 
mortuus> utut ultra fesquihorium ama&ationc non effluxiffet. 
Lata erat macula palmam fere> fed fuperficialis tantum> ad- 
eoque non fufficiens caufa mihi vifa> quse vaccam eousque 
affligeret. Ulterius igitur quasrenti , quatuor maculae itidem 
gangra^nofe patebant in temiibus inteftinis , fed maxima <vix 
thalerum aequabat , reliquis adhuc minoribus & fimiliter fu- 
perficiariis tantum. Tandem deprehenfus eft Iien fecundum 
omnes au&us dimenfiones, nigerrimus, triplo fere major na- 
turali & digitis prementibus undique cedens, & fub mambus 
quafi diffluens > Auricula denique cordis finiftra leviter tu- 
mens & inflammata , reliqua omnia naturaliter conftituta* 
Miratus non tammortemex tanta vifceris tam nobilis inflam- 
mationc, quam ejus acutum tempus & violentiam in armento 
pauio ante ad fpeciem fano, & omafum pabulo recens co- 
mefto fartum habente. Pecorum magiftro in aurem dixi : 
fulpedum mihi effe huncmorbum, & tranfiturum forte iti 
vaccas vicinas, fed neglexit. Quarto poft die coepit aegro- 
tare vacca, ordine prima, qux pndie vitulum enixa crat fa- 
num > idque fine ulla aegritudine fubfequa, ipfa ferox alias & 
petulca y poft horas aliquot , cxhibitis licet aliquibus cx fu- 
pradi&is alexipharmacis , eadem neceflitas fupervenit eam 
©ccidendi, ut ad minimum cutisDomino confervaretur, car- 
mbus jam ad ufum humanum fufpe&is* Deprehenfa fuit ca- 
dem lienis conftitutio, nulla vero in aliis partibus gangrama 
fuit obfervata per lanionem& adftantes. Eadem dic cum ego 
circa vefpcram ad Gencrof. D. aegrotantem rediiflem > mon- 

ftratur 



H2 Obfervatio XLU. 



ftratur & tertia •> qu# ante tres hebdomadas pepererat , & 

hadtenus la&averat vitulum fanum & opimum. Conftituit 

Baro Generofiflimus flocci facere cutis ja&uram: nec fe pcr- 

imffurum ut hxc occideretur; fed, damni fecurus, expeCtarc 

volebat, an & qualem fubitura eflet necem. Sedu&a ergo 

a reliquis, Scdatis pulveris radicum fupradi&arum prope Siij. 

vidcbatur aliquandm habere melius , cum antea cordis palpi- 

tatione & dylpnoea fonora valde laboraflet, alia enim mali | 

fign.a prceter anorexiam non deprehenfa fuerant hadtenus; 

coepit enim aliquoties ruminare rurfus, & egeflit quoqueex- 

crementa utraque, cum fpe bubulae dc reftitutione, fcd brevi, 

admediamcnimno&em, cum vefperafcente coelo segrotare 

coepiffet, omni momento pcjus habuit, & circa iolis exortum 

cxpiravit, cum tota no&e ftetiffet, prseter modo di&a fym- , 

ptomata nihil fingulare monftrans, fubito enim & absque ulla 

je&igatione convulfiva, deceflit. Exenteratione , cum de- 

glubitor e longinquo accerfendus effet, non licuit interefle, 

ied relatumeft eandem fuiffc lienis conftitutionem, necaliuro 

deprehenfum eft vitium. Hinc trcs reliquae vaccae hujus fe- 

riei a caeteris funt feparata?,contagiiconcepti &ulterius propa- 

gandi rnetu : fed eodem vefpere incepit fimiliter male fe haberc 

vacca quarta, fcrie quinta; interim accerficus efl; veterinarius 

pcrquam famofus, opilio prope fexagenarius, qui , cum pri- 

mo inme incideret, lpfiquc vix narrare occepiffemplmiome- 

na, decordis palpitatlone & difficili refpiratione , mox re- 

geflk: caufam cPih lienis inflammationem, t>er33rattt> ittt 

SBMlfJ/ & multa fe do&um experientia confirmavit, lethalem 

effe morbum , nifi ftatim venasfe&io inftituerctur, & radix 

bryon. daretur in pulvere. Dcdu&us hinc ad vaccam, vix ab 

horae fpatio crgrotantem, defperavit mox de curatione. De- 

dit tamen illi tres taleolos rad. bryon. aridos, quorum plures 

fecum in pera geftabat, & vacca devoravit avide, cum antea 

non minusquam reliqux poft invafioncm ne gry ullius pabuli 

qaperc voluiffentj mkabanturomnes 3 impriaus ego,cuifumma 

radi- 



Lienis Inflammatio kthalis in vaccis cum &€. 1 1 $ 

radicis iftius amaritics bene nota crat. Hinc venas incidit iit 
oculi orbita utriusque, quas fe bene dicebat tangere, ego au- 
tem ncc in hac nec in aliis tachi poteram deprehendere. Ri- 
vulofe profiliit fanguis valde niger, craffus & glutinofus, cujus 

{)artem vacca rurfus deglutiit, non impediente veterinario, re- 
iquas quafi per ftirias longas tenaces,non tam in ftrartientunt 
delapfus eft, quam ex capite pependit. Hinc & duabus reli- 
quis eaedem fc&ae funt vena? , fecundas nimirum & fextae vac- 
^ae, fed fanguis erat valde rubicundus , & quafi miniatus, nec 
adeo impetuofc promanavit, citius etiam fubftitit in his dua- 
bus ultimis, idque fpontc, quam in prima, ut veterinarius ap- 
pofitis ad vulnufcula digitis haemorrhagiam reprimere cogerc- 
tur, Hinc omnibus denuo datus eft pulvisrad. bryon. iu 
pane, eo cum fuccefTu, ut non folum, fanae adhuc, mhil pate- 
rcntur mali, fed aegrota quoque fexta poft morbi principiumr 
hora rurfus non ruminaret modo , verum comedcret biberet- 
que, atque ita demum plane reftitueretur. Altero die reliquis 
quoque armentis fe&ae funt fupra indigitatae venae , datusque 
pulvis idem , nec ab eo tempore ullum poftea male habuit, 
multo minus occidi debuit. Vcterinariam exercere infra di- 
gnitatem efTe Medici honefti, utnemo facile negaverit; ita 
fcire illam & in materiam cjus medicam , operationes atquc 
cffe&us omni folertia inquirere confultum efTe , prudentior 
quisque credo mihiconcefTerit; quo tutius in brutis, & absquc 
confcientise tenerioris hefione inftituimus experimenta, &, feu 
intcrcant, feu evadant, licentiofius in eorum grafTamur vifce- 
ra, morborum <3c inde refultantium laefionum five lethalium, 
iive damni permanentis naturam rimari poffumus, Multa hoc 
fine colle&a, forfan fuo tcmpore videbunt lucem > fiDEus 
porro vitara vircsque largitus fuerit bcnigne. 



Obferv.Acad.N.C.CentJX. P OBSeR- 



r 1 4 Obfervatio XLlll Lacrimam Papaberis in &c. 

OBSERVATIO XLIIL 

Dn. D. Johannis Jacobi Dillenii. 

Lacrimam Papaveris in Germania etiam bo- 

nam obtineri. 

QUamvis verfatiflimus Daniel Ludovici in Not. adDiffert. 7. 
s p ♦ m 4 3L non dari exiftimet Opii fuccedaneum, & in ipfa 
Difs. l.p. m. 293 domi colle&am maflam exotic* acumen ca- 
dem dofi neutiquam attingere obfervaverit, & Sirubus de pa- 
paveris capitibus ad integra cochlearia paflim propinetur, no- 
ftrum tamen papaver neutiquam ita debile, ac vulgo creditur, 
cflc, iequens obfervatio teftari poterit. Nimirum aeftate anni 
1717* de papavere, cujus capitula foraminibus hiant, incifio- 
ne fuccum collegi refinofo-gummofum, cujus denfati granum 
unum eundem, cum vulgan Opio effe&um dedit , nifi quod 
fomnum aliquanto turbulentiorem (forte quod recenti crudi- 
tate adhuc moleftum eflet) produxerit. Idvero notabilc 
erat , quod diapnoen paulo Jargiorem ac vulgare fubfequam 
habuerit. Albi papaveris capita eodcm tempore lacrimam 
praebuere, Opium odore & confiftentia fatis referentem, cujus 
energiam non tentavi. Utriusque papaveris incifa & codta 
capita extra&um largita funt mere gummeum , odore minime 
ita validum ac Opium , & viribus etiam multo inferius , ceu 
cujus dofis ad fcrupulum usque augenda erat. Quo conftat 
refinae ( ac forte multo magis remixtae, cum gummofa nempe 
parte, dum eflentia? vini fpiritu extradtae paflim debiliores ob- 
fervantur ) praecipue deberi vim lUam quam edere obferva- 
tur Opium fuper motus & extcrnum corporis habitum, quem 
nempe attollendo peculiariter & jam ex veteri obfervatione , 
ad pruritum usque afficit, ut ii, qui opium vcl mofchatas etiam 
nuces, recentes praecipue , quod ttineraria loquuntur, copio- 
fius abfumiere & in vitse ideo difcrimen addu&i fuere, infigni- 
ter turgefa&i vifi fuerint. An Turcse nobis mittant Meco- 

nium 



Obfervatio XLIV. Urina nigra lethalis. i r 5 

nium , quod aliqui exiftimant, iuccum nempe infpiflatum & 
de gummofa ideo parte potiffimum conflatum, Opium vero 
feu lacrimam refinofo-gummeam retineant, obfervent quibus 
obfervandi occafio erit, mihi odoris gravitas, inflammabilitas, 
refolutio vulgaris maffie in refinofam & gummofam partem* Sc 
prsefens experimentum diverfum fuadere videntur. 

OBSERVATIO XLIV. 

Dn. D. Phifippf Eberhardi Dilknii. 

Vrina nigra kthalis. 

QUod antiqui aevi medicide urina nigra plerumque letha- 
k U dixerunt, id praefenti lubet magis confirmare obferva- 
tione. Puer 4. fere annorum, perfaepe alias valetudinarius % 
calore p. n. cum intumefcentia genarum & fuperciliorum ca- 
tarrhali affiigitur, poft ufum vero mixtura fimplicis<cum Eflen- 
tia Succini combinatar, interpofito, ob vermium ex urina albi- 
cante judicatam praefentiam, laxante, plenarie reftituitur. Tres 
fere excefsere feptimanae , cum itidem calore p. n. fpirandi 

>difficultate, & capitis ac abdominis dolore infeftatur > urina 
tum erat ex rubro-fpadicei coloris, nec tum adeo finiftrum 

] quid portendens, fiquidem poft ufum Ele&uarii ex fpermatc 

: ceti cum oleo amydal. dulc. & faccharo confe£ti,externorum 
peftoralium , & emulfionis refrigerantis bezoardicis & con- 

: fortantibus au&a?, malum in tantum alleviabatur, ut puer rur- 
fus deambularet , & plenariae reftitutionis fpem mox de fe 
promitteret. Sed poft aliquot dies multo mane denuo evo- 
catus, praedi&a fymptomata majorem in modum au&a , cum 
immani quantum calore urente & cordis palpitatione depre- 
hendo ; urina tum colore magis ad nigredinem vergente tin- 
6ta, & diverfis vicibus excreta magis magisque ita apparebat, 
ut malignitatem morbi humorumque corruptionem non vane 
inde judicans, quoties accedebam, majorem virium proftra- 

P 2 tionem, 



2 j 5 Obf ervatio XLV. 

tionem, minoremque reconvalefcentise ipem illo die conci- 
perem : quse me quidem non fefellit fufpicio , fiquidem fru- 
ftraneisoptimis cardiacis confortantibus & refrigerantibus in- 
tus & extus adhibitis, truculentus ille paroxysmus aegrum dc- 
fatigavit ita>ut ejusdem diei horaXILno&urna teneramCre- 
atori fuo reddiderit animam. 

OBSERVATIO XLK 

Dn. D. Johannis Adami Reimanni. 

De dubia Auri Uvarum vegetabilis 

exiftentia. 

NEminem ex Medicis facile Iatere poteft, quanta cam 
confidentia a plufculis temponbus pro confanguinitate 
& fympathia auri cum vino demonftranda 3 ad vegetationem 
Auri in vitibus provocatum fit , adeo 3 ut quantum quidcm 
jiobis innotuit, nullus rem hanc in dubium vocare praefumpfe- 
rit : At quam dubia> incerta> ne dicam nulla exiftentia fit au- 
ri hujus vegetabilis > evidenti & facili expenmento aperiam» 
Obtinui fcificet non ita pridem uvam putatitii auri vegetantis 
miculis 7. oblongis teretibus, coloris omnino aurei nifi quod 
magis ftifcum efiet , (ex diuturnitate temporis 5 per decen- 
dium enim coniervata fuit) infuperficie exornatam, harum 
duas 5 rcMo veftigio luteo 3 ftudio cum decerpfiffem, fruftra 
cum g io vivo depurato amalgamare conabar , quippe ex- 
quifitiffima licet diligentia adhibita liberrime miculas hx inna- 
tabant g io. Delatasergoad aurifabrum,cumin lapideLydio 
cb magnam tenuitatem examinari non poflent* m carbone 
ad lampadis flammam flatti m fummam & fubtilitatem & 
longitudinem tradu&ae & concentrata? qua alias in momento 
quafi metalla liquantur 3 naturam harum folicitius indagare cu- 
pientes deprehendimus , primo impetuflatu abreptas & di- 
fperfas eflfe> quod ut praecaveremus incommodiim, foveoia ia 

carbo- 



De dubia Auri Uvarum vegetabilis exiftentia. 117 



carbone exfculpta, eoque depofitis miculis his radios cereifla- 
tu mediante illuc concentratos direximus, quae primo caloris 
attaftu corrugabantur & per minuta aliquot kcet immutabiles 
quantum vifu difcernere licuit perfifterent 3 tamen m&x finc 
reli&o aliquo fui veftigio vel fumi exhalationisve fenfibilis 
praefentia difparuerunt : unde non fine caufa fubfcripfi non 
effe miculas has genuinum aurum, proprietatibus fcilicet auri 
carentes & deftitutas. Quippe primarius & nulli alio me- 
tallo cornmunis chara&er efl ut in minima mole maximum 
obtineat pondus : ut hinc vi experimenti per inftrumenta 
hydroftatica a Boyleofa&i fi cubus auripuri unius pollicis nu- 
mero rotundodicendo 19. ponderet ex g ioconflatus pende- 
bit 14. ex cnoii. ex J 10. ex $ 8- ex g, & ^te 7. cui 
fundamento etiam tota auri fpurii & fa&itii a vero naturali 
& genuino dignofcendi innititur methodus, quam etiamAca- 
demise regise Parifinae feligere placuit: proximus huic eft cha- 
rafter aun fixitas in igne tanta ut per duos menfes continuos 
in oculo furni vitriarii 5 ex inftitutoDucisHetruri#,inperpetuo 
fluxu fine ponderis aliquo decremento detineri potuerit, eujus 
experimenti veritatem Boyleus etiam expertus eft. Denique 
inter alia propria eft auro improclivitas ad amalgamationem 
cum yriovivoj ob naturam fcilicet hujus auro homoge- 
neam,qu ppequod poft ^uium eftgraviffimum metallurn,&in 
igneincombuftibile atque incorruptibile obtinetcorpus,quam 
avide hinollud arripit aurum,quam intimeei aflTociatur>quam 
segre ab illo avellitur & quam fluidum illud reddit, ut diutius 
cum hoc tra&atum cerae inftar fluat vitraque fi Bechero creden- 
dum penetret, obvia teftatur experientia , ut hinc non male 
Verulamius dixerit , ficut fpongia aquam ita g aurum im- 
biberc. 

Non meequidem latet infignisduflilitasmiriquamEdmun- 
dusHalley in A&.Anglican. adumbrare & explicare voluitdum 
cylindro argenti 3 84* mifcuit.auri ?j\ du&ocginfilaargentoita 
otfubtiliaunumgranum duas virgasAnglicconftiweret omnia^ 

P 3 adeo 



1 1 8 Obfervatio XLK De dubia auri uvarum &d 

adco auro obdu&a & inaurata efle deprehendit 3 ut nec mi- 
crofcopii ope argentum transparare obfervari poflet etfi tan- 
tum ^. pars grani auri in illa virga fuerit : ex quo aliquod 
pro defe&u pondcris in experimento allegato noftro enafci 
poflet argumentum : nec in dubium vocabo poffe aliquo ar- 
tificio interveniente facilem alias & naturalem auri cum 5 io 
amalgamationem fruftrare 3 qua tamen evidentia demonftrabant 
defenfores auri vegetabilis hoc re ipfa hic contingere fci- 
re aveo, etfi nec fic quidem fuam caufam fatis probabunt. Ve- 
ftris autem hanc confecravi obfervationcm Ephemeridibus, 
quoniam in earum D. v. A. 2. Obfl 113. refertur D. Paterfo- 
nium Hain acinum uv# pofledifle quem Aurifaber expertus 
eft 27. Carat. efle 3 vereor tamen ne fi igne experiri voluif- 
fet naturam ejus, idem mecum fubiifiet fatum cum auro fuo 
vegetabili: Is ipfe enim Aurifaber, in cujus aedibus noftrum 
inftituebamus expenmentum 3 retulit fe ante plufculos annos 
acceflifle nobilem Hungarum 3 ut acinum aureum, quem propriis 
ex uva extraxerat manibus in lapide Lydio exarninaret,quod 
cumfa&umeflet 3 metalli videbatur habere naturam 3 e£()atftC& 
|?reitf)en laffeit/fed cumoblevitatem fuamfufpe&um eflet Au- 
rifabro , dimidium acini hujus ad ignem lampadis uti mecum 
examinavitj & eodem rnodo quo meum disparuifle aflevera- 
vit. Qui ergo in pofterum pro aflerenda auri in uvis vege- 
tabilis exiftentia hoc veftro exemplo uti voluerint, aut mclio- 
ra dent demonftrationis fuae argumenta^ aut fufpe&ae fidei vel 
plane non ens illud eflelibere confiteantur. 

OBSERVAIIO XLVI. 

Dn. D. Joh. AdamiReimanni. 

De Medicina efficaciin ophthalmianonfemper, 

vqualitcr efficacu 
TTlppocratcs, magnus ille Medicorum Di&ator ftatim iu 
" proemio Aphorifmorum iuorum, Experimcntumpericu- 

lofum 



Obfervatio XLVL DeMedicin & efficaci in ophtsalmia <fyc . i i g 

lofum 5 & judicium inMedicina difficilc effe, non fine caufa 
confiteri voluit; cum enim natura, quam morborum medica- 
tricem cffe experimur, a natura deficiat Medicusque hujus mi- 
nifter non Dominus aut Imperator fit, nec nifi ea re&e coope- 
rante aliquid utilitatis confcrat corpori humano, quid mirum 
fi experimenta Medico pro fubje&orum diverfitate varient, 
nec femper unam eandemque cxferant in depellendis mor- 
bis efficaciam > hujusque diverfi effe&us caufa Medicos fae- 
pius lateat genuina. Retulit jam olim Lanzonus in Epheme- 
ridibus veftris D. II. A. IX. obf. LIV. infida experimenta 
mediea 5 & Rommelius experimenta non ubique fuccedentia 
D. II. A. X # obf. CXCVIII. exhibuit, fed utcrque de reme- 
diis fuperftitiofis vel ut modeftius loquar fympatheticisquali- 
tatibusque occultis gaudentibus agit : ego vero in praefenti 
de Mcdicina efficaci id eft prsefidiis Chirurgicis in ophthal- 
mia non aeque femper fuccedentibus methodice licet adhibi- 
tis , paucis agam, horumque diverfae energiae fundamcntum 
quantum potuero detegam, ficut jam olim dc praecipuis di- 
verfitatis morborum fundamentis horumque curatione diver- 
fa in Differtatione mca Inaugurali Lugduni Batavorum habi- 
ta qua*dam memoravi. 

Utque a veficatoriis ordiamur, notum eft, ea ficut in omni- 
bus fere defluxionibus catarrhalibus , ita & illis quae ad ocu- 
los fiunt celebrari , nec id fine optato quandoque fucceffu ; 
quid nobis de his innotuit paucis referam, Foemina nobilis 
fanguineo-melancholica,aliquot liberorum materchronica in- 
flammatione oculi finiftri faepiusque quamprimum fc aeri li- 
beriori exponeret recidivante correpta , nefcitur qua ex caufa 
fuerat, haec pmer alia medicamenta , quae averfabatur, confi- 
lio cujusdam Medicaftri, utrisque temporibus adplicavit vefi- 
catorium, & ex hoc tempore ad praefens usque absque omni 
ulteriori recidiva faniffima degit. Doloroia equidem eft ve- 
ficatorii efficacia hac in parte corporis, experiri tamen volui- 
mus in alns fimili morbo adfe&is tfgris* fed femper fpe ftu- 

ftrat/ 



120 



Obfervatlo XLVL 



ftratifumus, licet enim praefentem inflammationem allevia- 
rent, recidivam tamen tollere non poterant, Cum pra'tento 
■Anno graftkntibus epidemice inter pueros & infantes vario- 
Jis, quarum Hiftoriam dedimus in Aitis Literariis Wratis- 
lavienfium, plurimi horum ophthalmiis variisquc vifus perne- 
bulas^ungues^pterygia^fuffufiones &c. deturpationibus&cor- 
ruptionibus adfligerentur,infidam veficatoriorum horum pone 
aures aut in nucha vel brachiis aut pedibus more noftro loca- 
torum deprehendi efficaciam, morbum enim non tollebant 
fed ad pauculos dies durante nempe effluxu materis ferofse 
mitigabant, taceo dolorum impatientiam m fimilibus #gris & 
inquietudinem inde prognatam,qua impediebamuruti recen- 
tiorum artificio admixtione fcilicet emplaftri veficatoni por- 
tiuncula , ordinario veficatis locis adponi folito emplaftro, 
pro confolidatione ita impedienda & ad plufculos dies ad- 
aperta vefica confervanda, utpote ex quo ipfi adultiores ma- 
jorcs fere quam ex ipfo veficatorio fentire qua?rulantur do- 
lores> fubftituimus vero optato fane cum fucccftii fonticulos 
in brachiis, qui minori cum moleftia ope cauterii potentialis 
excitabantur,&geftabantur,continuatoquecftluxu feri vifcidi 
malum non tollebant faltem fed ab omni recidiva & ulteriori 
noxa certo &conftantertutabantur. 

Nec in hac folum aetate fonticuli officium faciunt, fed ia 
adultioribus quoqe pnefentaneam horum efficaciam experti 
fumus non femel. Vir 2 8.annorum fanguineus, cbefulus, feden- 
tarias&otiofae vita> deditus, oculorum inflammationem incur- 
rere folebat quoties frigidior aura eum afflaret, hic ex quo in 
brachio oppofito fonticulum fibi inuri paffus eflet noftro con- 
filio, nunquam amplius eam fub maximis etiam aeris tempe- 
ftatibus expertus eft,quam prius fruftra praefervatorio fine ad- 
hibita Vfne in pede fupprimere tentavcramus. Sed nec in 
hoc conftans apud omnes eft efficacia poflTemusj fi res exige- 
ret in contrarium allegare experimenta, & occurret infenus 
juvenis nobilis manifeitum exempluru. 

Ulti- 



De Medicina efficaci m ophthdmia nonfemper &c. 121 



Ultimum ldque potentiffimum in morbis his recidivan- 
tibus eft fetaceum in nucte more fimpliciflimo recentiorum, 
-elevatam nuch# cutem finrftra a chirurgo & dextra a miniftro 
acu filo ex terico non contorto inftruCta perforaudo excita- 
tum : efficax hoc Vi&or Tricanvellius, & Scultetus praftan- 
tiffirnurn vocant remcdium > & certe fi qua falus fperari poteft 
in morbis oculorum, in hoc pofita eft. Obverfatur noftris 
indies oculis Prsefe&i Salisfodinarum Sovarienfium Caefareo- 
RegiiFilius,qui8«annorum puer exiftens, diuturna fcabie ad- 
fe&us, & nefcio quali medicatione ufus,tantam tandem incur- 
rit ophthalmiam ut nec minimam perferre poffet lucem 5 fed 
vefpertilionis inftar obfcura incoleret continuo loca; adeo ut 
jamjam coecitas ex fuffufione iacipicnte deturpato kevore 
corneseSc humorum pelluciditate imrnineret: fruftra per no- 
tabile temporis fpatium a fuoMedico tra&atus progndftico re~ 
li&us noftro confilio uti vuk , ut fi quid adhuc in medicina 
opis effet, experiar : Duro nodo durus requirebatur cuneus^ 
ad laqueum m nucha id eft fetaeeum,ficut vocat Amatus Cent. 
4. Curat 68+ ceu ad facram confugio anchoram , quo fa&o 
quamvis copiofum vifcidumqueferumploraret ulcus,transa<5to 
integri menfis fpatio paucula fpes affulgebat tandem, nil enini 
levaminis confpeximus 5 nifi quod vefpertinis horis candelae 
debile e longinquo lumen infpicere poffet. Magnam nihilo- 
minus parentibus anxiis de filii unici ftatu fecirnus fpem, nec 
fruftra* fucceffu enim temporis oculi ferenari, & omni inflam- 
xnatione vacui & hberi effe ineoeperunt, ita ut poft p. men- 
fium fpatium in integrum quoad utrosque oculos convaluerit 5 
relivfta faltem nubecula in uno horum 3 quam pinguedinis vi- 
perinae ufu feliciter fine omni vifus noxa, non fine mfigni pra- 
xeos noftrae tum temporis augmento fuftulimus : Alius puer 
nobilis fimilis fere aetatis, adhuc geftat fetaceum, cum poft va- 
riolas hac hyeme pragreffa fuperatas , inflammationes oculo- 
rum fingulo plenilunio recidivantes cum narium obftru&ione 
continua, foetore &tumore mctuque fic ozaenae experiretur> 
Qbferv.Acad.N.C.CentJX. CL f imul T 



122 Objervatio XLVL 



fimulque diuturnitate mali fuffufionis initia in oculis monftra- 
ret, hic hocipfo remedio in tantuta convaluit, ut nil nifi nu- 
becula tenuis vifum tamen non impediens fuperfit in cornea, 
nec recidivae amplius obnoxius fit : Contigit autem quodam 
tempore,quod fetaceumpro morefuo ferum excrementitium 
ijon ploraret , unde ftatim gravius quoad nares & oculos 
habebat, juflimus ergo zonam inungere unguento digeftivo, 
quod cum pulvere cantharidum roboravimus, cum praefenta- 
neo effe&u , proritato namque priftino eftluxu fanitas etiam 
redirc coepit pofthac conftans. Non opus eft utilitatcm hu- 
jus remedii pluribus deprsedicare, proftant exempla apud Ga- 
belchoverum, Horftium, Hildanum, Glandorpium, Amatum, 
Scultetum, Wedelium & alios, unicum tamen adhuc referarn 
maturioris aetatis segri exemplum. 

Juvenis nobilis 23.annorum,fangtiineo-melancholicus, 
cx Academiis in patriam reverfus fcabiem contraxit, cujus tx- 
dio captus, & citam liberationem expetens linimento fulphu- 
rato ex confilio muliercularum ufus , liber ab ea evafit , fed 
xnox inflammationem oculi finiftri infignem incurrit, quo hae- 
reditario quafi vitio fratres etiam plerosque adfligereiolebat: 
haec quamvis primo tempore faepms difcuffa fuerat, progreffii 
tamen tempons adeo invaluit, ut totaliter nunquam abigi po- 
tuerit , & a?ger hinc plane libero aeri fe exponerc non audc- 
ret, nec lucem aliquam perferre poffet, palpebrae fomni tem- 
pore praeter hsec adeo conglutinabantur , ut evigilans absquc 
cxterna ope diducere palpebras non potuerit: ufus cft hinc 
confilio celebris in vicinia Medici , qui praemiflis methodicc 
univerfalibus, venaefe&ione, fcarificatione, repetita, multisquc 
internis & topicis exquifitis remediis malum tollere fruftra co- 
nabatur, donec fetaceo in nucha exftru&o in tantum aegrum 
reftituerit, ut jam in aperto aere quoque fed tranquillo iter fa- 
cere poffet; cum vero fetaceum partim moleftum effet, par- 
tim non plorarethumiditatem,ita ficut abinitio excitato fon- 
ticulo in brachio collaterali, lllud coalefcere paffus eftj dura- 

bant 



De Medicina cffic&ci in ophthalmia non femper <&*c. 1 2 £ 

bantitainduci«e perquadrantem anni fere; pofthac vero tiuen- 

te licet fonticulo fatis copiofe, priftini recruduerunt labores, 

j cutn confumptione corporis he&ica & fudonbus no&urnis : 

Hic multa rurfus qux ratio & experientia fuadebant,ad nos de- 

. lata curandi provincia* adhihuimus, fed laterem lavimus, do- 

i nec reparato corporis habitu ex parte & he&ica ablata feta- 

ceum iterum poneremus, cum prius veficatoriis in temponbu* 

) & hirudinibus pofitis negotium abfolvere fruftra tentaffemus» 

etfi ex hirudinum uiu ad aliquot dies infigne emolumentura 

confpexerimus: cumficper fetaceum affluxum humorum di- 

I vertiflemus 5 rediit tardius licet tolerabilis fanitas ut fe etiam li- 

ibero aeri tuto jam exponat nec tam gravi malo recidi- 

I vanti amplius obnoxius vivat. Inter topica mihi familiaria 

ilaudem meretur ^cakis vivae cum portione certa giifubli- 

I mati roborata feu inpr#gnata ? ha?c enim duplicatis linteis ad- 

\ pofita egregie inflammationes refolvit: in praefenti vero juve- 

neopt-ime ie geffitlinimentum,ex bolo Armena> facharo jpni 

& pii^guedine viperinaconflatum,quoties enira palpebras in- 

ungeret 3 totiesinflammationis concrementum notabile exper- 

tuseft, ncc palpebrarum tanta fuit con^lutinatio : efficaciam 

vero CollyriiD. III. A. VI. & VII. Obf. 185. iaudati,.deprc- 

^hendere non poteramus. 

Haec ututverafint,contrariumtamenetiam de efficacihac 
■mcdicina expcrti fumus inter alia in foemina 26. annor. den- 
fioris corporis habitus : quae licet menftruumfluxum debitum 
cxperiretur , in fterili tamen conjugio ha&enus vixit : crat 
hsec a multis annis cephaleae obnoxia & leviori oculorum in- 
flammationi, cum aciem eorum intendere valde debuerit in 
juvando fuo marito, qui Aurifaber fuerat; fa&o vero a^ftuofa 
admodum tempeftate itincrc quodam, cum radiis folaribus 
toto die cxpofitum caput haberet 3 gravem incurrit ophthal- 
miam , qua difcuffa ex parte animadvertit in dextri oculi pu- 
pilla foveolam obfcuram, vifum impedientem fimulcj obier- 
vat oculum hunc altero contra&iorem , nec fe palpebras m 

Qj* ecula 



124 Obfervatlo XLVI^ 

oculo adfetfo debite diducere poffe , ficut fit in fano initium 
fuffufionisadeffe rata,ex eonfilio Chirurgi formicarum acrem 
liquorem inflillavit , fed poft magnos exindc natos ardores 
©b acrimoniam malum deterius effe potius animadvertens 
intermifit ufum 3 ruborem & ardorem fere conftantem poft- 
hac oculi, folabamr cum flore laftis & viridis acris portione in 
linimentum redatto, quo palpebras inungebat : oculus fem- 
|>er hinc ficcusfuerat, nec ulla unquam ferofitas obfcrvari po^- 
lerat 5 imo fi flens hume&aret eundem melius fibi cffe lauda- 
bat. Confilium noftrum expetens indu&a aliorum exemplis, 
€[uamvi5 malum fore incurabik fufpicaremur ; quod fo- 
veolam illam vel ex reficcatione eryftaHim (referebat enim 
circulum) vel corneae aliqua lamellarumque hujus ruptura 
produ&am judicaremus , tamen experiri voluimus utrum ali- 
quam alleviationem conferre segrae liceret : fonticulum quem 
in brachio fibi jam ante excitaverat ficcum effe continuo fa- 
tebatur 5 & cum topicis nullurn ievamen procuraretur> a pin- 
guedine viperinain pejushaberetexperiri voluit fetacei cffica- 
ciam, fed fine ullo effe&u , quamvis enim aliquantum flueret 
feaec materia ferofa plusquam ex fonticulo y tamen ardo- 
2?em & mborem oculi (ti bwnttt recfrt/ ajebat) toltere non li- 
cuit. Ita quoque viro quadragenarip majori ex fpiritus vini 
abufb>ophthalmia feu rubore oculorum continuo & trachoma- 
m adfetto, recordamur altcnus Medici confilio fi uftra adhibi- 
mm fuiffe fetaceum. 

Jam ergo ficut futor omnium pedibus mrum calccamen- 
«um adplicare non poterit , ita & Medicus omnis tftatis & 
conditioms homines uno eodemque non fervabit remedio : 
quo vero fele&u opus 5 & quod diverfe irr morbis propofitis 
cfficaci^ fundamemum fit confideranti praemiffa experimcnta 
medica, haud plane obfcurum effe poteft 3 nos concludimus ve- 
ficatoria fetacea ipfos^ ex parte fontictilos in setate juniof i & te- 
fieriori conttantem magis & certam prae adnltis exferere effi- 
«aciam ; fique majoris setaus hommibus quidpiam in morbis 

fiaulw 



De Medicina efficaci in ophthalmia nonfemper &c. n 2 5 

fimilibus utilitatis confcire debeant , humidioris & laxioris 
teittperei fubjeita fint oportet 5 in ftccionbus enirn aut nihil aut 
parum proderunt, fi non nocebunt> probavimus hoc enarratis 
obfervationibus > nec aflter effe poffe a priori ex eo imer alia 
conjicimus; quod vafa fibreque corporis humani in inferiori 
aetate ceu inincremento conftituta>modificationem promptius 
admittant, ut fic tono & ftri&ura moderata, congeftioaes hu>- 
morum ad certa loca, diverti,revelli & organismus materialis* 
id eft, viarum reliquarum motus inftrumentorum conditione > 
circulantisque humidi qualitate, corre&a, penitus fupprimi & 
tolli queant : inprimis cum natura nondum per affuetudinem 
diuturnam pertinaciter erroneis fuis motibus inhserere hacin 
«tate ficut in adultiori didieerit : unde pubertatis tempore 
fiepius mukos magnos fubigi experimur morbos. In majoris 
vero & maturioris setatis fubje&is nec tam facile folidorum 
itri&ura & crifpaturse tolluntur aut corriguntur , fed nec hu*- 
mores ceu craffiores & fibrofiores per fattitia ha?c emundtoria 
depurati fecedere poffunt, unde veficatoria, fonticuli & feta- 
cea, aut parcam plorant humiditatem,aut cito reficcantur & 
inflammantur* idque quo magis quis ficcioris corporis habi- 
tuseft. 

Neque vanus eft Plempius cum veficatoria in fteciori- 
bus adaugere malum fcribat, quod majorem folidorum ofcilla- 
tionem promovendo fanguinem fimul inflammet : fi enim 
vetcrum excutiamus monumenta in morbis foporofis potifli- 
mum ubi excitatione opus erat , & a colluvie ferofa , non re- 
ftagnationibus fanguinis genuinis oriundrs adhibita fuifle di* 
fcemus : hinc multi ex recentioribus promifcuum eorum non 
in oculorum falrem vitiis, fed febribus potiffimum damnarunfc 
ufum. Nos experientia duce, putamus ea unice neceffaria ef- 
fein morbis his , ubi prcefentanea & cita revirlfione opus eft,. 
in principio morbi>& ^caufaexternapotius qtiam irrterno vi- 
tio ferificque malo clironico, prognatisi alias fonticulos ma!- 
Iem> qui una & reveiiunt & peccans ferum imminuunt & edu- 

Qj$ cunt: 



j 2 6 Obfervatlo XLVl 



cunt : quid his in infantibus 5. vel 6. annorum horumque 
oculorum morbis tribuat Ettmullerus, videri poteft inCollcg, 
Pra£. §. 18. cap. i.fol. 15. nectimenda tam facile eft aridu- 
ra vel debilitas brachii aut incrcmenti defe&us, poffunt enitn 
ante pubertatis annos iterum occludi & fupprimi ; quot novi 
infantis '& pucros , qui cura ulcenbus multam humidita- 
tem plorantibus, optime adoleverunt fine pedis debilkate 
vei incremcnti dcfe&u aliquo 1 Setacea ejusdem cum fonti- 
culis funt ufus , nifi quod ob propinquitatem loco adfefto 
prcxfentiorem & certiorem exferant efficaciam, hinc ia contu- 
macioribus & chronicis oculorum malis merito pras fonticulis 
praferuntur. 

De venaefe&ionis porro utilitate nihil teftari poflumus, 
hoe fateri debemus, nos cam eflicaciam , quam Galenus in 
adolefcente, qui ab Erififtrato Medico ctjjuocfo^ fruftra diu 
tra&atus fuerat, expertuseft^ non deprehendrffe, fufc enim li- 
bro de vena*fe6tione cap. 3. recenfet, quod ftatimacipfi ad 
ftiv. fanguinis extraxiffet a phlegmone & fluxione liberatus 
fit, ut res incantationi fimilis videretur de velocitate curatio- 
nis obftupefcentibus^contrarium potius obfervationes noftrac 
docent , five quod peculiaris aeris vel fubjeili fucrit idiofyn- 
crafia , five quod noftra aetate tam copiofam fanguinis edu- 
#ionem non mftituamus , quod nobis veroiimillimum effc 
videtur. 

Commodc mihi hic incidit hiftoria Viri prsenobilis, qui 
in juventute fua valde obnoxius fuerat ophthalmiis, hic Dan- 
tifci exiftens fruftra prius in confilium vocatis Medicis ejus- 
dem urbis primariis, ab cmpirico & circumforaneo quodam 
brevi curatus eft : affumendo per 7. dies continuos purgans 
drafticum , quod 50. vicibus cum fellulare cogebat , quibus 
quidem artibus vix non enecatus eft,itaut dcvita follicitus al- 
terius confilio uti debuerit, immunis tamen ab omni ulteriori 
recidiva in praiens vixit : Morbo fanc remedium gravius ! 
purgantia quidem in morbis oculorum ccrta & conitans ex- 

perien- 



De Medicina efficaci ih Ophthahnia nonfemper &c. nj 



perientia commendat, fed quomodo in praefenti viro omnem 
ulteriorem recidiv&m praecavere potuit excefliva purgatio? 
Fateor me ex mechanicis pnncipiis nihil hic concludere pof- 
kj dicam tamen quid fentio, fubefle hic moralitatis quandam 
confiderationem : ponamus trabem ligneam anguftiorem cui 
fubjacet prsecipitium aliquod>fi per hanc quis progredi jubea- 
tur 5 vacillabunt pedes horrorque corripiet corpus ; cum fi in 
planitie aliqua collocata eadem trabs fuerit, libere & fine om- 
ni diificultate quisque eam calcabit; quae caufa materialis hic 
eft ? nulla fane y fed anima five natura praevidens imminens 
periculum in priori cafu, cum renifu aliquo pedes commoveu 
ita in recenfito cafu natura metuens fibi intentatlrm interitum 3 
motuum quos pertinaciter ha&enus continuabat rythmos ne- 
gligit & intermittit penitus. Similc quid de me ipfo referam : 
In primis me^e juventutisamris oHontalgiis frequentibus labo- 
rabam, quae femper tumorem oedematofo affinem in maxilla 
relinquebant : cum vero in itinere Hollandico me idem cor- 
ripuifiet maium, negligentiusque tumorem curare debuerim, 
fuppuratus & ruptus eft : ex hoc tempore nunquam amplius 
tumorem expertus fim etfi odontalgia pofthac fepius me ad~ 
flixerit. 

Quid denique de cura inflammationis oculorum chro- 
nicae per abfciflionem capillorum eapitis obfervarim referam : 
idem nempe quod D. Preuflium in hiftoria morbor. Vratisla- 
\ien(. An. 1 699. obfervafle feribitur, quod tuflis fuccefferit 
ophthalmiae ita curatae quam ille laxantibus fuftulit r at vero 
in viro noftro tuflis tam contumax eft 5 ut fxpiur fe phthift- 
eum fa&um fuiffe metuerit & pmerea pruritum totius corpa- 
ris moleftiypa experiatur r fine dubio ob denegatam excretio- 
nem humorum per capillos alias ferri folitorum faftam meta- 
ftafin ad pe&us & corpus reliquum : degit ramen adhuc tol- 
lerabiliter ex quo venaefe&ione in pede xquinoitiali tempo- 
re & infufo laxante uti ex confilio noftro mcoepit : In aliis 

effica- 



i 29 Ohfervatio XLVil. 



cfficaciam hujus remedii experin nec volui nec potui , quo- 
jiiam capiilitio apud noftros major quam Germanos ho- 
nor eft 

OBSERVATIO XLVJl 

Dn. D. Gottlieb Ephraim Berneri. 

De Ruptura &* conquajjatiow ve/tae uri- 

nari&. 

Vlr 30. annorum major , e gente rurali , cum in vicinara 
urbem, frumenta venundanda vexiffeti bene potus, curru 
domum vehens; in itinere impetus & furor equos corripit, 
ut habenis minus audiendo, currum traherent eo, quo ire ani- 
mus non erat, rufticus fomno indulgens, expergefa&us , e 
curru defiliendo & habenas arripiendo, pro domandis & di- 
tigendis equis , impetu & ferocia eorum in terram proftcrni- 
tur > ita quidem ut abdomen ad terram applicaretur. In qua 
proftratione jacens , currus pofterior rota , intra tibiarum & 
crurum {patium intermedium procurrens, verfus clunes impe- 
tuofe adigkur, ut tranfcendendo easdem, verfus dextrum la- 
tus dire&a, terram denuo attingeret. Quo lpfo contigit, ut 
abdomen ingenti vi, & impetu verfus terrara adigeretur & 
comprimeretur. Eodera momento dolores ve&cx obtufos 
fentit , cum fuppreiftone urinae omnimoda ; nofte & die fe- 
quente , fcrotum in ingentem molem intumefcit; fiquidem 
cum advocaremur pilei majoris amplitudinem fpe&andarn 
dabat , cum rubedine & nigrore intenfioribus, de inflamma- 
tione & fphacelo fcroti teftantibus ; perrumpenie & tranfu* 
dante, plensque in locis fcroti, lympha. Pro meliori evacua- 
tione & defiuxione feri, ineiditur fcrotum a Chirurgo , & ap- 
plicatur cataplasma, ex herbis difcutientibus & relolvennbus, 
in vino cottis ; ied ptogrediente putrcdine fphacelofa , con- 
fiimpfit fcrotum integrum, ut tefticuli nudi confpiccrentur, nec 

conte- 



De Rttptura & conquaffatione vefic* urinaria. 119 
contcgerentur amplms, ab ulla icroti tunica, vel membrana> 
febre pndente continua, cum pulfu frcquenti, parvo & debili, 
attamen a>quali 5 cujus refpe&u fudorifica quaedam emulfio» 
pulveribus diaphoreticis & abiorbentibus mixta> prsefcripta 
fuit. Abfcedente itaque fcroto, cum omnibus fuis membra- 
nis , generatus fuit callus, qui tefticulos tegeret& defenderet 
ab externis injuriis, ita tamen ut utrimque unus diftin&e ja- 
ceret & confpici poflet. In dextro latere mufculi glum, 
abfcedebat cutis, thaleri magnitudine , rubicunda feie con- 
fpe&ui prsebens, plorans liquorem, qui pro unna a Chirurgo 
habebatur , continuans rivulurn hunc confuetum , toto illo 
tempore, quo urina per fcrotum defluebat, nec per ordina- 
rias vias urethrae exibat. Scroto novo callo inftru&o, urina 
per urethram denuo ftillare incipiebat, & fons ille lymphati- 
cus in clunibus, deficcari incipiebat. Convaluit rulticus, fe- 
cundas inivit nuptias, aptus exiftens ad procreandam fobo- 
lem, fiquidern vafa feminifera tefticuli, fub tumcafua albugi- 
nea illaefa & integra manferant ; abfcedente faltem fcroto, ob 
ingentem urina* mundationem , a conquaflatione vefica?, 8c 
ruptura ejusdem abdomen illabente, & per cunicam vagina- 
lem, fcrotum occupante, ad inflammationem , gangrarnam t 
ifphacelum, & abfceflum, difpofitum, 

OBSERVATIO XLVJII. 

Dn. D. Gottlieb Ephraim Berneri. 

De jungo mammarum cancrojo. 

Ulier viginti fex pmerpropter annorum , ad cachexiara 
prona, la&ationis officia infanti ex conduCtu praeftans* 
noftu per plateas incedendo, horrore infigni, ex vifo phan- 
tasmate, per totum corpus afficitur> fuccedente seftu. Quo 
ceflante, in finiftra mamilla nodulum avellana? magnitudinis, 
cum aliquali dolore fentit. Nodulum hunc difcutere, ipfi 
Obfero. Acad. N. C. Cent. IX. R f uit 



M 



i 3 o Obfervatio XLVttl 



ftit animus ; quarc fuafu anicularum> folia braflicae rubrse im- 
pofuit > cx cujus ufu dolor aliquatenus ceflavit, in la&atione 
infantis, fibi concrediti, pergendo. Poft duodecim vel fede- 
cim feptimanas, augetur potius tubcrculum iftad, interius in 
mamma latens, quam quod evanueriu inflammatur mamma 
& tuberculum in abfceflum abit ; fic ut pus faniofum perfo- 
raret mammam , & hac ratione ulcus mammae induceretur. 
Tandem ulcus in ingentem hiatum ad palmae latitudinem 
dilatatur, & tuberculum iftud in tantam altitudinem excre- 
fcendo fefe extollit* ut ultra dimidii digiti altitudinem, 
ultra fuperficiem mammse promineret \ diverfa in capita & 

ramos veluti divifum 5 gletd) einer mitfelmdfjigen ©faube 

$0tt SSllimm^O^l abiens, venis horridum fanguiferis 5 & tu- 
nicntibus fanguine craflb & atro, la&e quin etiam coagulato 
& praecipitato, ubique hinc indc circa radicem fungi & poros 
cjusdem fcatentc 3 & ad latera ejus promanante. Chirurgus 
cam ad me adducendo 3 confilium pofcebat. Adhibitis igi- 
tur univerfalibus, curae nos adcinximus. Et quidem, cum per 
cxcrefcentiam illam fungofam & cartilaginofam, chirurgus acu 
filum traduxifletj quo ipfo fungum attrahere poflet, ad cxtir- 
pandam radicem ejus ; fed novacula quidem partem fungi 
iftius cancrofi per medium abfcindendo, bafin ejus, & radi- 
cem relinquebat, quae quoad latitudinem fuam 5 majorem fun- 
gi partem conftituebat. Cum vero fungus infignibus rami- 
ftcationibus venarum inftructus erat,fanguis fat copiofe pro- 
fluebat > imprimis fubfiliendo prodire confpiciebatur, pulfum 
arterise fequens & fimulans, cum tamen in fungo nulla arte- 
ria lasfa fucrat,fiquidem nulla arteria, in fimiles concrefcen- 
tias abit 5 multo minus in iisdem generatur, feu de novo pro- 
ducitur ', fana vero mammae pars intadta manfcrat a novacula. 
Lipothymia tentata segra adhibitis fanguinem fiftentibus fub- 
ftitit idem ; ficuti animus quoque ad fefe rediit. Poft ali- 
quot dies cum ulcus & vulnus mammae aperiretur &remove- 
rentur ad fanguinis profluvium adhibita medicamenta 5 fan- 

guis 



De Ruptura & conquaffatione vejtc<e urinariit. r 3 1 

guis quidem,fed non tam copiofe rurfus promanavit> quarc 
adhibitis denuo fanguinem fiftentibus, animadvertimus, fun- 
gum,non exiguum denuo incrementum fumpfiffe > cum enim 
altius radicatus effet, ita ut nec filo traje&o> eousque attrahi 
pofTet j ut novacula in fana partc mammse exfcindi poffet, 
fed per medium faltem fungus fecaretur, reftitit magna ejus 
pars, plane eartilaginofa. Adhibito igitur pulvere fequenti 
ex radice ariftolochiae Totunda^lap. *s> myrrha, calam. arom. 
& mercurio duki,copiofe 8c undique implevimus cavitatem 
difto pulvere, 8c fpatium quod fungus occupabat , fingulis 
matutinis renovando pulveris impofitionem 9 qua ipfa qui- 
dem pulveris admotione, tamen non defiit fungus accrefcerc 
& augeri ; fcd findebatur fungus^ qui antea folidus crat , fic 
ut racematim veluti -ddiifceret planities fungi diffefti. Juxta 
hanc igitur dehifcentiarn Tacematim, & per frufta ulterius 
exfcindebatur, & feperabatur fungus a fana mamma? parte ; 
ut optima rubicunda & fana accreiceret caro > fundusque ul- 
ceris pulvere fupra di&o repletus, mundus appareret, ac tan- 
dem fub continuatione ejusdem pulveris, cavitas mammae 
alias infignis, folida & fana repleretur carne. Interne prse- 
fcripfimus diaphorerica, cum abforbentibus fub pulveris & 
tnixturae forma ; quibus ipfis remcdiis^tam externe quam ia- 
teme exhibitis,optime convaluit #gra. 

OBSERKATIO XLIK 

Dn. D. Gottlieb Ephraim Berneri* 

De Aranece punttura & ejus Medela. 

CUm Cothcnis Anhaltinorum Phyfici ordinarii munerc 
fungerer, fulloniae operarius 30. pmer propter annorum^ 
cum in le&o quietus decumberet, no&urno tempore fomno 
indulgens, fentit araneam rependo, genam dextram adfcen- 
dere, qu# ipfa fupercilia & oculos fomno claufos transgre- 

R 2 diens» 



1 3 % Ohferniatio XLIZ 



diens 5 forte laefa^ dunus allifo fuo corpore ad rigidos fuperci- 

liorum & palpebrarum fibrofos pilos^ ictum infligit, tres vel 

quatuor lineas infra fupercilia 3 in medio fere palpebrae oculi 

dextri^fatis fenfibilem 3 & primis poft i&um intervallis, fatis 

dolorificum, fiquidem idem fatis profunde pcnetraffe fpe&an- 

tibus apparebat, qui i&us fuggillationis fpeciem pra? fe ferens, 

In orbem teruncii diffundebatur, rubicundo-purpurei & luci- 

di colorisj tumore comitante cutem fuperciliorum, & palpc- 

brarum fubjacentem, cum emphyfcmate, & dolore e^quifito, 

& tumore palpebrse fupenoris infigni ,* ita ut oculum quoad 

latam circumferentiam obtegendo, &claudendo 3 radiorum 

aditum arcerent. Practerlapfo 24. horarum fpatio, ictus <5c 

circumferentia, gangrcena tangebantur, & colore fphacelofo, 

nigro & livido apparebant * Neque hic fubfiftebat gangracna, 

& fphacelusj fed ulterius ferpendo> fuperolia, & palpebram 

fuperiorem dextram 3 verfus utrosque oculi canthos occupa- 

bat> imprimis glandula lacrymalis in majori oculi cantho 

fita? inflammatione, gangrama & fphacelo afficiebatur 3 lta us 

fub inflammationis ftatu 5 ferum lacrymale copiose exinde 

ftillaret. Inferior oculi palpebra intafta & fana perfiftebat, 

nec inflammatione, vel gangraena, vel fphacelo tangebatur* 

quia abfcondebatur fub iuperiore. Tumca oculi adnata feu 

albuginea rubicunda & inflammata apparente 5 qua? tamen 

nec ad corneam ferpebat, nec ulteriorem oculo labem affe- 

rebat ; fiquidem pupilla clara & pellucida , pcr totum morbi 

decurfum erat, faltem, quod altera oculi finiftri tunica albu- 

ginea 3 & gtandula lacrymalis, inflammarionem fucccffu tem- 

poris fubierant, licct nec adeo diffufam 5 nec moleftam > Nec 

folum fphacelus palpebram fuperiorem, & internum oculi 

canthum* cumglandula lacrymali oecupaverat, fed pergebat 

quoque ad partes infra oculum fitas, 3c fucceflive ftragem fat 

Eiagnam genas dextra? inferebat, cutaneas faltem partes inva- 

dendo 5 & depafcendo>ubi primo livor, mox nigredo intenfa 

apparebat j imprimis illas partes mvadens* ad quas lacrymar, 

ex 



De Arane<e funSura & ejus Medela. 133 



ex cantho oculi ftillabant , & pertingebant, qua? fine dubio 
ex glandulis minoribus palpebrae fuperions ftillando, partes 
genae afficiebant, inta&is palpebrae inferioris partibus, utpote 
fupra quas fiiperior palpebra fefe extenderat > ita , ut pura & 
intafta manferit ab acri, feptico, & venenofo liquore. Ni- 
gredine igitur & fphacelo, ulterius cutaneas partes occupan- 
te & ferpente, cogitandum erat de apto remedio, ad vim ve- 
neni fiftendam & inhibendam, ne ulterius partes in ftii ditio- 
nem traheret : Applicuerat Chirurgus qui initio iolus ad cu- 
ram vocatus erat, varia ex myrrha, camphora, unguentum 
fufcum Wiirtzii, cum oleo ovorum , fed fruftra ha?c erant 
omnia, fiquidem pinguia, & unguinofa, in fiftendo fphacelo 
vel gangrsena parum proficiunt,& contra indicationem racio- 
nalem pinguia hic adhibentur. Variis tentatis, in nullo prae- 
fentius levamen percepimus, quam in applicatione effentias 
caftorei, paratae cum fpiritu falis armon. quae colorem niger- 
rimum, ftatim, per aliquot horas in petiis impofita, & pluma 
illita, mutabat in csefium, quo colore apparente fiftebatur, nec 
ulterius ferpebat gangrama & fphacelus ', partes vero , quas 
occupatae erant a fphacelo, poft applicationem di<ftae effentise, 
(imo fub nigro colore jam tales erant) in pellem veluti ari- 
dam convertebantur > ardtiffirne cohzerendo cum partibus fa- 
nis 3 fub pelle ifta exiftenubus ; Ita ut fcarificatione incidenda 
effet cutis usque ad fanam partem, in qua patiens denuo do- 
lorem & acumen lanceoke percipiebat, & quae fanguinem 
ftillabat floridum ; ficque exulceratione nova fa&a, per ap- 
plicationem digefttvi fucceflive feparabatur pellis lfta fibrofa, 
a fana fub]e<5ta parte ', Imprimis vero fat magnam portio- 
nem 5 per fcarificationem amifit palpebra fupenor, quae omni- 
um maxime, praeter partem, pun&uram perpeffam, fphacelo 
tentabatur ficuti & portio quaedam carunculae lacrymahs ab- 
fcedebat, ut & magna palpebrae fuperioris juxta proftmdira- 
tem ejus fuperficiei portio ', pera&a cura , palpebra fupei ior 
ultra iph#ram> paululum propendebat, nec tamen vifionero 

R 3 impe* 



134 Oifervatio L. 



impediendo > Interior oculi bulbus ianus perftiterat, tempore 
curationis, fic ut vifus perfe&e rediret, palpebris a tumore li- 
beratis. Interius adfumendum nihil fuit praefcriptum , quam 
decoftum lignorum> & pulvis abforbens & diaphoreticus, 
quo per aliquot hebdomadas continuato, xediit cum fanitatc 
in gtatiam aeger* 

OBSERVATIO L. 

Dil D. Danielfs Fifcheri. 

Anatomia hydropkce. 

ANcillae 16. annorum-, pauco dbo & potu contentae, ac a 
primis xtzxxs annis valetudinarise, fenfim venter tumere 
incepit, quo vifo, impragraatarn candem effe Magiftratus op- 
pidanus Leibicenfis credidit, idcirco etiam in carcerem con- 
je&a, ut ibi expe&aret prsemium fu# malitia? ; fed cum jam 
ultra tempus imprxgnationis in -carcere detineretur , nullus 
tamen partus fequeretur, ex eo liberata, valetudinaria per (qs^ 
quiennium apud amioos degit^ tumore indies crefccnte, ut 
tandem nec loco fe movere potuerit , ac paupertatis caufa, 
confilio omnis medicationis exclufa,tandem obiit. Defun- 
dtam ergo, cum rogarer, nt cultro anatomico fubjiccrem, ad 
innocentiam ejus magis detegendam, petitioni haud deeram^ 
atque cadaver, prafentibus quibusdam ex civitatc noftra a- 
micis, ac Magiftratu oppidano, fecui, ubi inveni planc admi- 
randum fitum vifcerum, qualem nunquam vidi. Thorax be- 
ne conftitutus apparebat, nifi quod aquse libras duae circiter 
in eo continerentur , ac pericardium magis quam f. n. folet, 
aqua repietum effet, inquc dextro cordis vcntriculo polypus 
ad quadrantem ulnae partem longus, in arteriam pulmona- 
lem protenfus reperiretur. Emiflis ex abdomine aquae li- 
bris 120. circiter, illud aperui, ac in eo inveni ftatim fub dia- 
}>hragmate facculum , ad dextrum hypochondrium vergen- 

tem, 



Anatomia hydropic*. 1 3 jr 



tem 5 in quo contenta erant omnia vifcera deftinata chylifi- 
eationi, colationi urinse, feeretioni bilis, ac ipfe lien 3 arteria. 
aorta, ac vena cava>furculos fuos in vifcera fpargentes 5 tan- 
demque fociato inteftino colo, ex facculo exuntes, ex dextro 
in finifttum latus, & exeo, inftar figmatis grseci in pelvem 
euntes, ubi ramos fiios coramunicarunt partibus genitalibus 
cruribusque, more apud alia fubje&a folito. Uterus plenus 
crat aqua^ac vefieulas fex habuit aquai plenas ; in eodem ori- 
ficium ejus membrana valida claufum confpeximus : liga- 
mcnta habuit quinque^quibus pendebat in facculo fupradi£to 5 
formam tendinum referentia ;:■ ovarium in finiftro latere ei 
haud annexum 3 aqua & materia purulenta plenum 5 in ma- 
gnam molem extenfum 5 in dextro autem ktere naturaliter 
fc habebat, 

OBSERVATIO LL 

Dn. D. DanielisFifcheri. 

Anafomia foemmce febri Jecundaria 

laborantis* 

TTOEmina fmjus loci honefta, 20. annoram, temperamenti 
* fanguineo-melancholici, a partus die 3 laflitudine fponta- 
nea>ac dolonbus vagis vexabatur, donec tandem vires mor- 
bus confumeret, le&ique incolam faceret* ac ab officiis folitis 
liberaret, accedente calore ingenti, febrili fimili, & infequen- 
tibus etiam deliriis. Ad hunc igitur morbum debellandum, 
pnus morem hic loci folennem ie&abantur, ac vctularum u- 
tebantur confiliis, donec tandem neceflitate exigente, me 
adircnt, quam cum vifitarem, Emulfionem ex fem. aquileg. 
nap. papav. alb. c. b. meloir. citri c. aq. ufmar. c. b. tiliae fa- 
&am 5 adjefto facchar. antim. diaph. & pulv. diaphor. pofychr. 
D. Ludov. exhibui. Verum intra duas horas hscmorrhagia ani 
magna fiebat, talis quidcm , ut loco excrementorum fanguis 

excer- 



1 36 Obfervatio Ll Anatomia famin* febri fecund &c. 

excerneretur, quo vifo profluvio 3 arbitrabar eflfe motus ua- 
turae ad falutem dire&os ; fed fefellit me hoc folatium, narn 
vires haud augebantur, fed magis magisque fupprirnebantur, 
hinc fiftendus erat fluxus, primo clyfteribus emoilicntibus, 
dein anodynis, Cum dolores fentiret in abdomine 3 appli- 
candnm eflfe fuadebam cataplasma emolliens 5 quod calide ab- 
domini imponebatur ; Medicamenta caeterum etiam exhibui 
bezoardica terrea fixa, mixta nitrofis, falinis fixis, cinnabari- 
nis, fed incaflfum, nam oftendebant fe ftatim fecundo die cu- 
rationis maculae violace^, quibus vifis, prognofticum mortis 
prsefto erat. Externe tamen eis appofui fpiritum fal. amon. 
mixtum c. ess. myrrhae,& difparuerant, fed dolor ingens 5 ar- 
dens ac erodens, urinseque fuppreflio segram affligebant; ad- 
hibitis fruftra rcmediis temperantibus 3 ac dolorem demulcen- 
tibus > tandem obiit. Cadaver cultro anatomico cum aperi- 
rctur, deprehendi caufam macularum, inflammationem nem- 
pe partium, dum omentum ea in parte, quae pelvim tegit, 
iphacelatum, eoque ablato, vefica totaliter erofa erat, urina 
vero in cavo abdominis continebatur, mixta purulentae mate- 
na? 3 quae ad minimum libras duas aequabat ; in utero obfer- 
vabam fundum inflammatum, & ligamentum ejus latum una 
cum ovario dextn lateris fphacelo correptum, ac illa parte» 
qua vicinis aliigatur partibus, divulfum ; Inteftina crafia pu- 
trida, ac multis fiftulis ftipata. Reliqua vero vifcera libera 
crant ab omni malo. 

OBSERVATJO LIL 

Dn. D. Danielis Fifcheti 

Anatomia pueri variolis extinffii. 

/~\Um hac asftate apud nos , pmerita vero hyeme in cir- 
^ cumjacentibus locis varioh epidemice faeyirent , cujus 
morbi hiftoriam Annalibus medico-phyf. Vratislav. commu- 

nicavit 



Obfervatio LIIL Lienteria motibus Lum aufcultans. 137 

ntcavi, mter alios,qui hoc morbo vitam cum morte mutarunt, 
puerum quatuordecim annorum cultro fubjeci anatomico, in 
quo obfervabantur vifcerum inflammationes, & fuperficies 
inteftinorum magna copia variolorum obfeffa,qui alte admo- 
dum tunicam inteftinorum infederant , ut parum abfuerit , 
quin non in eadem penetrarint. Idem etiam obfervabatur 
in fuperficie iateriori. 

OBSERVATIO LIIl 

Dn. D. Danielis Fifcheri. 

Lknteria motibus Lunce aufcultans. 

PUer 6. annorum atm >tcj kgl% omnia haud mutata rejicie- 
bat, accedente atrophia fumma ac lapfu virium. In hoc 
illud fingulare obfcrvabatur,quod ad fingulos quadrantes Lu- 
nx morbus in pejus mutatus fuerit, ac poft duos dies rurfus 
remiferit, tandemque etiam inipfo plenilunio obierit. Hic 
morbus optima medicamenta eludebat refpuebatque. 

OBSERVATIO LIV. 

Dn. D. Danielis Fifcheri. 

Sanguis poft partum non per locajblitajjed 

fer ulcus cancrofum mamm<e fluens. 

XyTUlier 32. annorum, temperamenti cholerico-melancho- 
■^* * lici, de nodis mammae dextrae conquerebatur, qui tem- 
poris progreffu magnitudine augebantur > quam cumfentiret, 
confilio vetularum utebatur,fed infelici cum fucceflu, nam 
cum talis aliqua corrofivum aliquod emplaftrum mammae 
applicaret ad aperiendam illam, ficque humores hos extra- 
hendos,ecce! cancer occultus, qui adhuc diu confenfu omni- 
um medicorum , occulte latere in mamma potuiffet, fa&us 
eft ulcerofus, unde dolores quoque atroces mulierem excru- 
Obferv. Acad. N. C. Cent. IX. S ciabant, 



198 Olfervatlo LIV 



ciabant 5 qui adftantes adegerunt 3 ut me confilii caufa adirent, 
quod cum ipfis denegare nollem > tentabam quid medica- 
menta ha&enus a Pra&icis prolata po/fint. Sed quae demum 
cumque illa fuerint, tam externa quam interna, haud profi- 
ciebant, nullum enim neque doloris 3 neque ulceris fentiebat 
levamen> nifi excipias medicamentum, dc quo Joh, Guferus- 

itt feiner flemett •baug^S(pct()ecf tab.5. p. n, mentionem 

facit, fcil. ftercus humanum : ex hoc ergo paravi & oleum, 
& prius ftercus calidum tantum appanerc curavi, unde etiaro 
per aliquot dies levamen patiens fentiebat, fcd tandem rurfus 
dolores redibant, undc cataplafma hoc aliquantum corrigere 
volui y & fieri linimentum ex oleo praedi&o & oleo Libani 
Cai pathi noftri>cum quo inungere curabam ulcus cancrofum> 
ac deinde ftercori additum oleum Libani, & fic cataplafma- 
tis forma applicatum ; quibus adhibitis, cum ad tempus do- 
Iores remitterent, deinde tamen redierunr > hinc accepi che- 
lidonii maj. & confolidse maj. radices recentes, illisque con- 
tufis addidi oleum ftercor. hum. & Libani> & calide cataplat 
matis more applicarc feci : fed & hoc ad tempus tantum 
proderat. Cum crgo vidiflem nullam medicamentorum 
vim> exftirpationem mammae quidem fuadere voluiffem, nifi 
gravida fuilfeft viresque illam permififlent. Hinc Deo com- 
mifi eandem > adhibitis tamcn medicamentis didis > modo 
hoc> moda illo > ad dolorum Ienitioncm. Adpropinquantc 
autem tempare partus, ille citius & facilius quam antea, fuc- 
ceflerat, fed fanguis partus pediffequus> non per loca a natu- 
laprovida deftinata> fcil. per muliebria, fed per illud ulcus 
cancrafum > per triduum fluxit>& tandem intra oflo dies ex 
fcac mifenarum valle aigrae diieeffit* 



OBSER- 



Hydrops dhtretich curatus, 1 3 £ 



OBSERVATIO LK 

Dn. D. Danielis Fifcheri. 

Hydrops diuretkis curatus. 

PArentis mei noverca 5 6y. annos nata> matrona honetta, 
quae ex fterilitate in cachexiam, ex hac 3 conjun&a triftitia 
poftobitum pl.Rev. mariti 3 Mich. Fifcheri>Paft. prim. inhac 
noftra civitate, moeroreque per 13, annos durante, in hydro- 
pem pe&oris afcitemque cum tumore pedum oedematofo in- 
cidit. Refpiratio erat difficilis, ad metum fere fuffocationis, 
cum conjun&a tuffi ficca> venter tumidus apparebat &c. Qui- 
bus ergo vifis, exhibui prius fpirimm aper. Penoti, fal. dulc. 
elix. pe&or. cis. abfinth. comp. g. ammon. fed fine ullo fru- 
du.Donec tandem fumto purgante ex rad. jalapp. 9j. ?♦©. 
gr. xv. primas vias a fordibus liberavi, propinatoque lixivio 
diuretico ex ligno Carpath. abfinth. ftip. fabar. combuftis & 
vino gencrofo extra&is 3 cujus mane & vefperi pro dofi un- 
cias duas fumfit, a meridie vero fpiritum aper. Penoti, am- 
mon. efs. abfinth. comp. Atque ita per Dei gratiam reftituta 
eft in integrum 5 nulla fuccedente recidiva. Iisdem medica- 
mentis fuccurri quoque Rev. Dn. Vernero, Paft. Belenfi vigi- 
lantiffimo 5 nullis aliis adhibitis, qui itidem hydrope afcitc 
cum ingenti tumore ventris laborabat. 

OBSERVATIO LVL 

Dn. D. DanielisFifcheri. 

Hiftoria partus difficihs &jymptomatum 

eum comitantium. 

"COEmina 20. annorum,tempe'ramenti fanguineo-cholerici* 
* ob inccndium m civitate obortum doloribus partus fpu- 
riis vexabatur > obftetrix & aliae mulieres adjuvantes arbitra- 
bancur illud jamefle veripartus tempus 3 iicque confunde- 

S 2 banc 



140 Olfervatio LVL Hiftoria partus cfifficHis&fympt.&c. 

bant fpunos cum veris dolonbus , ac aegram ad pariendum 
animabant; fed cum id per 5. diesincaffum ageretur, tan- 
dem confilii caufa me adierunt. Ego ex adftantibus mulie- 
ribus percipiens/oetum jam inhaerere orificio, fed aquas non- 
dum effiuxifle, colligebam 3 ante tempus mulierem ad partum 
fuiffe ada&am>& cum vires fere in totum hffx eflent 3 exhibe- 
re curavi effentiam caftorei cum aqua cinnam. borag. viasq? 
oleo amygdal. dulc. inungendas efle > nec non cataplafma 
emolliens inferiori ventri apponendum ; hinc ex inlperato 
aquae fluebant ; quo fa&o pellentia exhibui> atque ita intra 
duashoras aderat foetus vivus. Sed nondum finis erat hujus 
tragoedise ; nam cum jam optime per tres feptimanas fe ha- 
beret puerpera 3 tandem doloribus intolerabilibus fere excru- 
ciata fuit 5 cum animi deliquiis, convulfionibus 3 tremoribusq* 
ac aliis fymptomatibus > atque hoc ob exulcerationes uteri, 
inflammationes viarum urinae excretioni dicatarum, & fiftu- 
las in inteftino re&o praefentes j hinc urina non nifi fumma 
cum difficultate & doloribus reddebatur, faeces cum purulena 
materia non fine dolore excerncbantur. Exulcerationibus 
uteri inje&iones decofti emollientis opem tulerunt ; inflam- 
mationis medela erat emulfio ex amygdal. dulc. fem. 4. fr. 
maj, plantag. portulac. alth. papav. additis lap. cancr. c. aq, 
petrofelini. Fiftulis vero debellandis aquae thermales calidae 
loco clyfteris injiciebantur ; atque ita reftituta^ nunc in bona 
fanitate vivit. 

OBSERVATIO LVll 

Dn. D. Danfelis Fifcheri. 

Remedium dbortus. 

/^Um inter caeteros morbos abortus quoque in fui curatio- 
^* nem me invitaret, hinc ne quid a me peccaretur, de re- 
medio ejus cogitavi* qua? cum in ufum ducerem quae paffim 

ab 



Obfervatio LVIL Remedia abortus. I4r 

ab Authonbus pratticis proferuntur 3 five illa efTent adftrin- 
gentia 3 five praecipitantia 5 five confortantia, fed falfo fic dicia, 
nihil tamen hinc folatii segris attuli 3 donec tandem decanta- 
tum illud uterinum 5 caftoreum didtum, in uium traxi. Quam- 
vis hoc alias inter emmenagoga numeretur, & hsec in abortu 
magis noceant quam profint 5 non tamen eft metuendum , 
quod hac virtute aliquam noxam adferat, fed potius firmirer 
credendum, quod fpecifica fua virtute uterina omnes conatus 
fedet 3 fymptomataque inde ortum dncentia eradicet ; dolores 
enim partus Ipurios fedat , mirumque in modum puerperas 
dcfatigatas ac viribus penitus fere exhauftas recreat > & qui- 
dem co melius, fi addatur eflentia theriac. c. ol. cinnam. ex 
gr. ^ Ess. caftor. 3*j# theriacalis 9j. ol. cinnam. gtt, iij. Atc^ 
hocremedium non femel tantum, fed pluries> & in 20. jam 
aborturientibus comprobatum eft ', fic in forore mea dolores 
fpuriiante partum per 14. dies pra^fentes, exhibito hoc, fta- 
tim fedati erant : & uxor Dn.Re&oris noftri, tempore gra- 
viditatis multis fymptomatibus,ac conatibus aborturiendi ve- 
xata 3 idem falutare experta fuit. 

I OBSERVATIO LVIIL 

Dn. D. Johannis Georgii Kifneri. 

De Gonorrhoece fapprejjce noxa. 

"^TOn ita pridem adolefcens 30. annorum, nephriticae con- 
-*^ ftitutionis hic mortuus eft 3 qui notabile vitium in parti- 
bus genitalibus habuit, penis utpote glande non more con- 
fueto anterius, fed juxta frenum inferius exitum oftendente. 
Is crefcentibus annis libidinofus admodum faftus, ut tandem 
poftmultos exceffus gonorrhoeam gravem, finon virulentam 
incurrerit> quam ipfi 5 uti poftea mihi innotuit, Chirnrgus ali- 
quis fuppreflerat. Hinc poft norinullos > tolerabiles tamen 
dolores* in exitu urethrae aliquid haerere fenfit, quod ipfemet 

S 3 extra- 



"142 Obfervatio LVllt Gomrrh<z<e fupprejfe naxa. 

extrahcre annifus, tandem integram urethram, a cervicc ve- 
ficae usque ad extremitatcm penis, prodiifle animadvertit; ex 
quo admodum perterrefaflus , me una cumChirurgo vocari 
juflit, qui mox aliquas turundas, pro du<5tu aperto fervando 
paraverat ; quarum seger brevi pertadus , easdem immittere 
neglexerat ; unde meatus fere penitus confolidatus, vix gut- 
tulam urinse, ejusque cum purulenta materia permixtae eftun- 
dere valuerat, nifi argenteo fubtili ftylo indito promoveretur, 
&quidem non fine difficultate, cum mox in medio urethrae 
caruncula deprehenderetur, atque ftylus,non minus,ac mul- 
ti juxta ejus latera parvuli lapilli exitum parantes , intolera- 
bftes dolores excitarent , ^rsecipue dum urina nunquam in 
quantitate prodibat , nifi fimul per fortem veficae yi perinaeo 
preflionem, eam adjuvaret > ex quo & repetita ftyli intrufio- 
ne carnucula & partes reliquae adeo fuerunt irntatse, ut in- 
flammatione fuborta, fcrotum valde intumuerit, eoque aper- 
to tanti foetoris materia effluxic,ut vix tolerari potuerit; pau- 
lo poft etiam partes genitales propter omnimodam uring 
fuppreflionem lta intumuerunt , ut necefle fuerit urethram 
a fine penis usque ad carunculam fuper ftylo excavato ape- 
rire,ex quo urina* facilior quidem & copiofior effluxus conti- 
git, vires tamen fenfim fenfimquc decreverunt, ut poft pau- 
cos dies mors fubfecuta fuerit j cadaveris autem apertionem 
amici denegarunt. 

OBSEWATIO LIX. 

Dn. D.Danielis Nebelii. 

Aneurisma arterice magna &* utriusg emuh 

gentis poft refeclionem tejticuli, & aliud fere con- 
Jimile ex lapfu ab equo. 

Trlr triginta & aliquot annorum temperamenti fanguinci 
* & corporis robufti, in coelibatu vivenfocontraxit ex fre- 

quenti 



Ohfervaiio LIZ Aneurifma arteru ma gnt &c. 14; 
quenti equitatione tcfticuli dextri fcirrhum > qui nullis reme- 
diis tam internis, quam externis> a me & aliis Medicis prae- 
fcriptis cedens fenfim ad pugni magnitudinem excrevit & 
tandem ab herniotomo totus teftis cultro fcliciter rcfe£tus> 
fa&aque dein ejus incifione jam interius corruptus vifus fuit. 
Ab eo tamen tempore dolor tenfivus in dextra lumborum 
regione juxta du&um vaforum fpermaticorum moleftus fuit, 
qui per duos ferme annos paulatim cum fenfu ardoris & pul- 
fationis au&us totum quoque crus dextrum occupavit & utri- 
usque dein tumorem oedematofum 5 nec non ventriculi & ia- 
teftinorum flatulentam ac dolorificam diftenfionem, naufeam> 
dyforexiam, oris amaritiem & crebros ru&us murmurac^ ven- 
tris intulit> fomnum turbavit 3 & febrem lentam> refpirandique 
difficultatem produxit, quae tandem pmerito autumno vitae 
finem impofuit,poftquam media aeftate aqua thermalisWisba- 
denfis fine levamine haufta & dein plurima remedia fruftra 
in ufum vocata fuerunt. Die XII. Sept. anni MDCCXVIII. 
corpus dcfun&i cultro anatomico fubje&urci exhibuit !»• 
omentum maximam partem abfumtum> contra&um atque li- 
vidum. 2 . ventriculum flaccidum & fine labe. 3 . renem 
dextrum putridum>cui ut & vicinis lumborum partibus adhae- 
fit aneurifrna proximar arterias magnse ex tenacibus & rubi- 
cimdis membranis hic illic corruptis & coagulato fcrosoque 
fanguine repletis conftans > quod decem circiter librarum 
pondus #quavit & ventriculum (urfum verfus diaphragma 
preffit- 4 . renem fimftrum per fe quidem illasfum, fed cui 
annexus fuit tumor fubrotnndus, mediocris pomi magnitudi- 
ne> mtus ex plunbus umicis conftans & cruore materiaque 
tartarea refertus. 5*. puhnonis lobum dextmrn& fubjedUun 
hepar inflammatum atque gangraena infe&um* Et haec qui- 
dem ita a Medico Ordinano ieftionem corporis inftitucnte 
retata fuerunt> quat tamerr minus accuratam partium fefarum 
defcriptionem cxhibent > licet ex omnibus circumftamns fa- 
tis>me judicc 3 pateat>poft refe£him teftem dextrum fanguins 

circui- 



144 Obfervatio LIX. 



circuitum primo per arteriam fpermaticam illius lateris & po- 
ftea per aortam eo in loco, ubi h#c arteria fuum habet ex- 
ortum,tandemque in utraque arteria emulgente & lobo pul- 
monis dextro arteriaque hepatica fuifle retardatum, cruorem 
iilic colle£um, atque ita aneurifma arteriae magnae & utriusq* 
cmulgentis produ&um, Confimile fere aneurifma iu magni 
nominis Medico, Fautore & Amico quondam meo defide- 
ratiflimo i die XXIV. Novembris MDCCXVII. defunfto 
per anatomiam dete<?tum fuit. Poftquam enim ille ante IV. 
annos cura equo, quo vehebatur , prsecipite cecidit in fini- 
ftrum «dorfi latus, inde dolorem illius partis continuum fenfit, 
primo quidem mitiorem , fed fenfim magis au&um , adeo ut 
ab initio nephritidem ex calculo,poftea rheumatifmum adef- 
fe putarit , tandemque ineunte menfe Novembri, quo dolor 
accrevit & cum pulfatione continua in loco affe&o, fimul ci- 
tra externas inflammationis notas intumefcente , aneurifma 
fubefle dix€ritac fpem recuperandtf fanitatis amiferit, fubor- 
to fubitaneo & vehementi dolore in loco tumente, repente 
mortuus. Aperto corpore deprehenfum in cavi abdominis 
latere finiftro aneurifma caput triennis infantis magnitudine 
quodammodo referens, cui incumbebat inteftinum colon 
huic tumori annexum & ea parte lividum : in difle&o tu- 
more concavo &internis membranis diftindo coagulatoque 
fanguine repleto hsefit ren finifter flaccidus & putridus : ar- 
teria magna fupra & infra aneurifma,ut & vena cava cum ra- 
mis laterahbus fanguine fuit exinanita, in ipfo autem aneurif- 
mate foramen duorum digitorum latitudine vifum fuit, e quo 
fanguis copiofus imminente morte in cavitatem abdominis 
cfliuxitjfubitoque vitam extinxit : reliqua vifcera tam medii> 
quam infimi ventris fana ac illasfa fuerunt. 



OBSER- 



SptfmodkaJytoptctfmPfi tx eju coturmctint. 1 4 > 

" OBSERVATIO LX 

Dn. D. Danielis Nebelii. 

Spafinodica jymptomata ex eju cotur- 

nkum. 

Dlftenfionem mufculorum plurimos in Doride,Boeotia & 
Theffalia ex comeftione coturnicum contraxiffe Gale- 
nus 1.6. Epidem. comment. 5. retulit, & fpafmum pedum cx 
earundem efu fubortum commemoravit Celeb. Vitus Ridlin. 
Linear. Medic. Anno i.pag. 130. Graviora vero fympto- 
mata perpeffus eft quidam Confilianus Palatinus, cum uxore» 
poftquam praeterito autumno in coena unam coturnicem af- 
fatam quivis eorum comcdifTet : hora enim poft coenam 
transa&a, dum cubitum eunt conjuges 5 primum maritus & 
paulo poft uxor in finiftro corporis latere fpasmodicam ten- 
fionem fentiunt valde moleftam in cervice & dorfo,quae iub- 
inde ab offe claviculse finiftra? ad illius lateris maxillam fubito 
afcendit, nullo prsevio velfequente vomitu, & ha:c quidem 
fymptomata per totam no&em molefta , imo periculofa fue~ 
rtmt, quia maritus delirare fimul coepit, uxor autem de cor- 
dis palpitatione conqueri , quapropter ab advocato Medico 
antifpasmodica & nervina utrique exhibita fuerunt cum le~ 
vamine & tandem omnimoda omnium fymptomatum cefTa- 
tione, relitta tamen magna corporis debilitate, qu# per plu- 
res dies duravit. Ab efu vero coturnicum hsec pathemata 
exorta fuiffe, inde fatis liquet, quod tres liberi in eadem coe- 
na idem cum parentibus jufculum paucosque cibos alios ap- 
pofitos, exceptircoturnicibus, affumferint & nullum mcom- 
modum fenferint. Noxiam hanc coturnicum qualitatem non 
tam cum Galeno aliisque, comefto Helleboro,qui in illis lo- 
cis, ubi hae aves nidificant, non provenit, quarn potius Loli» 
tcmulento,quo coturnices maxime dele&antur &impinguan- 
tur, tefte C. Bauhino Theatr. Botan. 1. r . fe&. i. cap. 24. ad- 
Obferv> Acad.NXXentJX. T fcriben- 



145 Obfervatlo LXL 

fcribendum efle reor 3 quoniam illius efus fpaftica fympto- 
mata inducit,uti ex Celeb. R. I. Camerarii difp. dcLolio tc- 
mulento Tubingae MDCCX. habita fatis patet. Quoniam 
autem hoc lolium in agris humidioribus & fub pluviofa anni 
tempeftate inter avcnam , hordeum & tritieum copiofiffime 
provenitj inde ratio> ut arbitrof , petendft, cur coturnices in 
talibus agris, ubi lolium iftud luxunat, captae & comeftse per- 
aiciofiores fint aliis> quarum efus propterea innoxius, quod 
lolio viruleuto non fuerint enutritae. Et fic diverfasScripto- 
rum Diseteticorum fententias de falubri vel nocivo coturni* 
cum efu conciliari facile poffc, mihi perfuadeo. 

OBSERVATIO LXl 

Dn. D. Danidis Nebelii. 

Condyhmata m ventriculo Viri y exjuppreffa 

fubho falivatione Mei'curiali > qu<e pro confoltdanda 

fijlula ani excitata fueraty mortui $er ana* 

tomen detecia* 

Vlr fanguineo - cholericus quadragenario major, cui a pri- 
mis )uventutis annis haemorrhoides fatis large per inter- 
valla fluxerunt ad virilem usque aetatem* in qua hic fluxus fu- 
bito ceflavit 5 fenfit ab eo tempore dolorem & ardorem in 
ano cum tuberculis fubrotundis & molliuscuKs illic promi- 
nentibus, e quibus fubinde ferum cruentum & acre deftilla- 
vit> hisque fucceflk excretio plurium condylomatum tenui 
pediculo in inteftini re&i oris inhaerentiutiu qua? a Chirurgo 
fcta equina ligata & fic brevi ablata fiierunt cum levamine. 
Dein ftylo in anum continuo dolentem immiflb deprehenfa 
fuit in illius latere finiftro durities quaedam atque callofitas> 
equaferum purulentum inftarloturae carnium nunc cffiuxit, 
nunc rurfus fupprefliim fuit & per intcftinum re&um in illo 
iatere erofum cuniculos fecit in proximis jaatis finiftra muf- 

culis> 



Cotidylomata in venlrtcuhViru exfupprejfa &c. r^f 

. - - .... . -,.,.,--,. - »_ 

culis y ubi tumor mflammatorius & valde dolens cum febrc 
fubortus fuit, fequente gangraena atque fphacelo, qui matura 
partis corrupt# a fana ieparatione & refe&ione convenicnti- 
umque remediorum ufu fiiblatus quidem fuit > fed per hanc 
finiftrae natis incifionem profundam exitus faecibus alvinis 
paratus, quse tamen per anum rurfas exciufas fiierunt poft ia- 
cifas partis confolidationem fere plenariam , reli&o faitem in 
medh nate finiftra foramine callofo , e quo continuo ferum 
flavefcens atque faeculentum effluxit, indicio manifefto prae- 
fentis fiftulae ani completa? , quae in vicina parte carnofa plu- 
res habebat finus, ex quibus incifis faeces tenui pure dilutx 
quandoquc prodierunt, uti etiam decofta vulneraria & ab- 
ftergentia, quae prius ano vel patenti fiftul# in finiftra natiutn 
parte per fiphonem infufa erant. Varia remedia in- & ex- 
terna a Medicis & Chirurgis exercitatis adhibita nullum ieva- 
iiien attulerunt : fiftulam lgitur funditus incidendam eife fua- 
ferunt nonnulli , quod tamen alii ob finuum pluralitatem & 
profunditatem difluaferunt, donecaccitus aliundc Chirurgus 
callofas natium parres circa fiflulam fenfim & auda&er cultro 
fuftulit, fiftulam dilatatam fe&ione, quoad potuit, apcruit, & 
quia ne hoc quidem modo partium exuiceratarum confoli- 
dationem promovere potuit, exhibito medicamento Mercu- 
riali falivam copiofius prolicuit & brevi poft ambitum fiftulae 
in finiftra natium partc nigricantem ac putridum offendit fa- 
ftaque feparatione partis mortuas a fana illius eafum promo- 
vit 5 fed fuborta mox naufea cum affumtorum vomitu & pras- 
cordiorum anguftia fubito fuppreffum vidit ptyelifmum & to- 
tum corpus ferofo tumore diftendi, erumpentibus m cute ma- 
culis rubicundis, quas poft cuticulae defquamationem paulanm 
difparuerunt, & decrefcentibus fenfim vinbus, animique deli- 
quiis poft quatuordecim circiter dies vitae filum abrumpenti- 
bus. In fecti abdorhinis cavo feri limpidi quinque librae 
ftagnabant, hepar fcirrhofum & flavefcens, lien exiguus & du- 
riusculus, ventriculus foris fine labe erat, incifus autem interi- 

T 2 orem 



148 Obfervatio LXIL 

orem tunicam glandulofam innumeris caruaculis vclut con- 
dylomatibus a!bicantibus> oblongis> intus concavis> extus fub- 
rotundis , obtufis & hic illic faltem in extremitate bifidis vcl 
trifidis, tenui pediculo inhaerentibus, in fundo & lateribus fto- 
machi majoribus> in utroque autem orificio minonbus obfes- 
fam exhibuit, qualem rudiori ftylo delineatam hic fifto. In 
inteftinis nihil infoliti deprehenfum. Diffe&a fiftula ani>pure 
abfumtus fphiniter inteftini redti hujusquc extremitas livida 
& pure fuffufa comparuit. In pe&oris cavo feri falfi atquc 
limpidi aliquot hbrae flu&uarunt. An haec ventriculi condy- 
lomata a refoluto nimis corporis fero> in glandulis ftomachi- 
cis congefto easque valde diftendente> poft falivationem fu- 
bito ceffajitem>produ&afuerint>aliis dijudicandum relinquo^ 

Vid.Tab.L 

(Heidelberga Auguflam Vind. d. 15. 
Aprik A. 1791. miffk.} 

OESERVATIO LXII. 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Pqftvariolas confkientes hydrops pefforis 

& abjcejjtis hepatis. 

JUvenis nauta ex variolis confluentibus peflimi moris anno 
elapfo m Nofocomio mifere decumbens, iis aegre fupera- 
tis cruftisque e fecie ac toto corpore fruftulatim decidentibus 
per 3* hebdomadas fatis bene fe habere vifus> mox nova fc- 
bri cum fumma refpirandi difficultate, decubitu in latera> in- 
primis dextrum, impedito tufiique molefta corripitur> reme- 
diisque adhibkis nuiiam omnino opem afferentibus>poft tri- 
meftrem dccubitum miferam vitam cum morte commutar. 
Cadaver exammantes invenimus lobum pulmonis dextrum 
inflammatum> cavitatem vero thoracis finiftram fero copiolo 
repletajn : in hepatis parte convexa inter lobum medium ac 
- mini- 



AremtU m glandula pineali reperu. 14^ 



minimum.abfceffum ovi gallinacei figuram referentem intuscg 
ex materia flava, fpiffa, tenaci in celiulas quafi diftin#a, pro- 
priae craffo ac fere cartilagineae tunicse inclufa conftantem. 

OBSERVATIO LXIIL 

Dn. D. Hieronyrni Laubii. 

Arenuh inglandulapineali repertce. 

NAvita focordi^ fpurcitiei ac potui plus quam laboribus 
deditus d. 6. Febr. A. 17 19. mortuus in platea inven- 
tiiS) ut in caufam mortis inquirerem 5 fe£tioni anatornicce de- 
mandatus eft. Exterius circa oculum finiftrum contufionis 
notae apparentes cafum^corpus vero, inprimis pedes maculofi, 
fcorbutum indicabant. Thorace aperto pulmoncs erant flac- 
cidi, hinc inde pleurse adnati, cor magnum multa pingvedine 
circumdatum, flaccidum tamen & fanguinem valde fluidum 
cum polypofarum concretionum initiis continens/ Abdomi- 
nis vifcera pleraque praeter opinionem fana ac firma confpi- 
ciebantur> inteftina multo ftercote duro repleta> lien parvuius 
& durior, ventrieulus intus totus infiammatus. Cranio denirp 
remoto proxima mortis cauia apparebat 5 dura quippe matre 
feparata 5 utrumque ccrebri hjKmifphaerium non exigua fangui- 
nis extravafati atri & congrumati quantitas premebat. An 
vero haec fanguinis effufio, ex cafu, cujus indicia circa oculos 
aderant, an vero cafus ex apoplexia> illaq? ex probabih temu- 
lentia>cui affuetus erat defiin<fUis 3 & cujus fufpicionem ventri- 
cuius lnflammatus movebat, ortum duxefit, incertum : fngus 
vero hiemaie intenfum mortem fimul acceieraffe non impro- 
babile erat. Interim qui vivus ad nihil fere utilis erat, mor- 
tuus ex accidenti curiofo fpe&aculo anfam dedit Cerebri 
quippe interioribus accuratius inveftigatis, cum adftantibus 
Medicinae & Chirurgise ftudiofis glandulam pinealem de- 
moaftrarem cum addito : en iedem anims: Gartefiana?, eamq^ 

T 3 sawht 



1 5 o Ohfervatio LXIV. 



ta&u dunorem deprehenderem , fpe&atorum unus jocofe 
regerebat : forfan anima adhuc intus latet : exitum ergo me 
paraturum refpondens glandulam difcindebam, intusque tres 
calculos minimos, vel potius arenulas cralfiores fubflavas, fa- 
bulum fcorbuticum vafis urinariis adhaerens referentes inve- 
niebam. 

OBSERVATIO LXIV. 

Dn. D. Hieronymi Laubii. 

Ren mowfhojiis hydropicu 

\M Iles gregarius vix a Dyfenteria, qua laborans fub initium 
*■*■* menfis O&obris anni elapfi Nofodochio adfcriptus eft, 
liberatus in hydropem incidit cum febreper 3. hebdomadas 
affligente, hincque menfe Decembri anni ejusdem moritur. 
In ejus cadavere obfervabantur pulmones gangramae proximi 
undique adnati , ferum in cavitatem thoracis cffufum copio- 
fum cruentum,corparvulummaximos tamen polyposabfcon- 
dens : Abdomen fero tenaci expanfum, hepar fcirrhofum & 
pallidum, veficula fellis ferme inanis pauca faltem bile crafTa 
refidua, lien ftaccidus, inteftina mire contorta & in unum 
quafi globum umbilicum verfus coa&a, colon durum, & ia 
duodeno 2. vermes, qui fine dubio dolorem illum , de quo 
illa in regione aeger conqueftus crat, non parum auxerant. 
Renes erant pallidi,finifter vero ftupendae magnitudinis,quam 
ex pondere illius ad fcifJ* afcendente seftimare licet, figuram 
pilei nautis Belgarum ufualis non inepte rcferens, ob pelvim 
mirum in modum ab urina vifcida conclufa, cui per ureterem 
obftra&um exitus denegabatur, expanfam, ipfam renis fub- 
ftantiam fero urinofo diftentam. Ad eundem renem prarter 
vafa emulgentia folita 2. rami arteriofi,& 3. venofi abire de- 
prehendebantur , carnofa vero renis fubftantia penitus erat 
abfumpta, ejusque faltem membranae urina adeo diftenra in- 

folitam 



Cultrivora Harrhurgenjrs. 1 5 f 

folitam iftam figuram efformabant, magnitudo vero renis in 
longitudine fpithamam, in latitudine vero 8» pollices sequa- 
bat. 

(Jtiafnia Auguftam Vind. d. if. 
Apr. A. ijw^wijfa.) 

OBSERVATIO LXK 

Dn. D. Michaelis Bernardi ValentinL 

Cultrivora Harrburgenfis. 

Cultrivoris ha&enus famofis addo jam Cultrivoram Harr- 
burge?ifem> de qua !iteris> nonis Januarii praefentis anni 
1719. Harrburgo ad me datis , feqq. retulit Dn. J.W. 
Alruz Med. D. & Medicus Provincialis : 

P.P. 

OB fingularem praefentis cafus raritatem Excell. Tuae bre- 
vibus atque ovo ordiens notum facio> quod 2 1 . Decem. 
anni proxime prarteriti ancilla quaedam, 27. circiter annorum 
(quae fervitium> quod in Francop, pago ad Elbam fito> per ali- 
quot confequentes annos praeftiterat deferuiffe dicitur) in 
horreo five ovili extra pagum> cui nomen Wolmftorf eft> 
a ruftico atque horrei proprietario Gerhardo Hanfchild for- 
tuito reperta fuerit, quam non fine corre&ione & inhibitio- 
ne> ne pofthac illuc rediret> interrogat 3 cujas cffet ? Ula nunc 
harc nunc illa praetendens locumque > unde venerat altum 
celans fe minime eo redituram promittit & difcedit. Sep- 
timo vero abhinc die in eodem horreo> verum mortua^inve- 
nitur. Re igitur ad Praefe&uram delata>ego ad cadaver ana- 
tomice fecandum competenter requiror> ut mortis caufa cla- 
le innotefceret. Seco igitur & tyronibus prsefentibus cunda 
demonftransatque ad ftomachum deveniens nigrum quid ex 
eoprominere cerno>& ecce! cultri apicem apprehendo atcp 
iaconlpe&u plurimorum adftantium pauiatim extraho>omni- 

busquc 



/rw..r-— -.—;- i vr, 



i 5 2 \jvj 9?~uutiu i^a. V 1 



busque demonftro,cujus hxc accuratiffima eft figura : aa.a.a. 
manubrium inftar cornu nigricantis confpicuum. b.b.b.b. La~ 
mina a fucco gaftrico five , juxta alios , ventriculi fermento 
quodammodo arrofa & mgncans. 

Cum itaque ancilla modo di&a locum habitationis prae- 
vise, ut& patnam ftudio celant,&,quod maximum eft, foris, 
in corpore externo, nullum omnino vel perpeffc,vel pera&ae 
violentia: fignum obfervari potuerit : hinc minimc dubitan- 
dum , quin voluntarie & data opcra cultrum deglutiendo fe 
cnecare voluerit. HaCtenus Dn, Alruzius. 

Vid.Tab.IIL 

( Gifsd Auguftam Vind. d j%. 
April. A, 1719. mijfa. ) 

OBSERVATIO LXVL 

Dn. D. Michaelis Ernefti Ettmiilkri. 

Cucurbitce ejus noxms. 

FOEmina feptuagenaria, Matthefii, fartoris vidua, qua» rheu- 
maticis affe&ibus ultra annum expofita, de ventriculi de- 
bilitate, motus iu.potentia, viriumque imbecillitate haftenus 
diu conquefta fuerat , die 28. O&obris 171 8- poft eium pul- 
menti ex cucurbitis parati , potumque cerevifiae fecundariac 
frigidae acidulaeque,utpotc quae per duos jam dies in vafe fte- 
terat, defuper hauftum, vomitus aliquot atque feceffus paffa, 
nofte infequente moritur. Cujus repentina? mortis fama per 
urbem percrebeicente, in veneni propinati fufpicionem cadit 
defunftas ex forore nepos, quae ferculum hoc paraverat, eam- 
que augebat virginis cujusdam morbus inopinatus , qu# pul- 
menti iftius portionem fimul comederat. Juffu igitur magi- 
ftratus oppidani, quoniam Magnif. Bohnius, Phyficus ordina- 
rius, vw iv oiyiei$y le&o tum ob morbum aifixus, muneri huic 
cxequendo minus j?ar erat, ego *d cadaveris fe&ionem me 

accingo, 



Cucurbita efus noxius. 1 5 j 

accmgo, quod nullo modo tumidum, cutem in dorfo extra- 
vafato fanguine pi&am monftrabat. Aperto thorace atque 
abdominc oefophagum fine labe , ventriculum vero Jiqua- 
mine fufco ad libram dimidiam repletum, & interne in fun- 
do duabus oblongis maculis fphacelatis fignatum reperio * 
pulveris autem, pro veneni reliquiis habendi, nihil confpice- 
repotui; inteftino duodeno reliquisque vifcenbus omnibus 
falvis exiftentibus. Virgo interim illa, modo commemora- 
ta> febre intermittente laborare dicebatur, a qua mo* con- 
valuit. 

SCHOLIUM. 

IN setiologiam hujus mortis non eft, cur quis anxie inqui- 
rat, qui ea, quae in Mifcellaneorum noftrorum DecJL A.u 
Obf. #9. ejusque adje&o fcholio habentur, bene perfpexerit* 
Quibus addo 5 quod Jul AlexandrinusSalubr<L.lX. cy. recen- 
fet his verbis : Periclitantem meminimus quendam ex ejus~ 
modi edulio cucurbita elix^emollitaque primum, tum foliofa 
tf&flos, quam paften vulgo dicimus, membrana involut£ ac 
fub tefta coB^fed *rea> ut tortas folent y quas vocant ; cita 
usque adeo inde alvo> tantaque vomendi vehementia, ut con- 
velli videretur , multisque opus habuerimus medicamentis, 
quo remitteretur ajfefius>five id unius cucurbiu corruptela y 
ftve abfcedens truginis aliquid ex tefta fecerat, non antea 
adufum fatis emundata. Propter frumidam fcilicet ac frigi- 
dam cumprimis facultatem male audit cucurbita, quapropter 
Chryfippus Medicus eas in cibis damnabat. Ab aliis vero 
ftomacho gratisfimae judicamur, biliofo forfan temperamen- 
to praeditis> pituitofis enim magis nocebit. Quoniam autem 
ad illam alimentorum vel medicamentorum claflfem fpeftant, 
quae ctirota, dicuntur, hinc facile aliorum, q-ubuscum mifcetur* 
alfumit qualitates : hinc nullo non tempore variis condituris 
apparabatur, & corrigebatur. Veteres curn finapi, aceto, vel 
cum falfamentis eas manducabant > vel cum cydoniis mifce- 
Qbferv.Acad.MC.Cent. IX* V banc 



J54 Vbfervatio LXVIJ. 



bant. GalenusdeAliment. Facult. Lib.2.cap.y cumorigano 
corrigere jubet. Recentiores faccharo condire norunt. In 
Saxonia inferiori aliisque locis pulmenta ex pulpa cum ovis, 
aqua rofarum & cinamomo praeparant. Sequens modus no- 
ftris mulierculis admodum arridet, quo etiam pulmentum in 
Obfervatione allegatum,paratum erat : fcilicet cucurbitae pul- 
f>am rejefto cortice cum feminibus in frufta di cindunt* & in 
aqua fimplici ad mollitiem coquunt, qua effufa , quod reli- 
quum eft, denuo, fa&a primum valida expreffione, in la&eco- 
quunt, atque pipere bene condiunt. 

OBSERVATIO LXVll 

Dn. D. Georgii Friderici Franci de Frankenau. 

Eunuchumjefaciens mercatorfeliciter 

tamen fanatus. 
*V 7Erendorum haud levem apud Gentiles fuiffe olim exifti- 
y mationem atque venerationem apud Tertullianum ac 
Diod. Siculum legimus s & majorem longe quidem , quam 
apud illos hodie offendimus, qui coeco religionis vel fingu- 
laris caftimonise zelo ac impetu obumbrati, Origenis 3 ut dici- 
tur,fe&atores inhoc effe malunt, partesque illas,quibus fe vi- 
ros praeftare debuiffent, nefario ac defperando aufu> infelici 
quippe fe&ione auferre ftudent,cujus fimile inauditum apud 
nos ha&enus exemplum ftupet tota civitas : Nimirum ege- 
rat apud nos vitam folitariam , lcdioni facrarum literarum 
plus nimio indulgens, Vir Juvenis, quinquagenario jam pro- 
ximus, Matthias Georgius Dr - * per o&iduum febre laborans 
continua, & incondita interdum proferens; hic inter ofta- 
vam & nonam horam rtiatutinam, fibi foli reli&us, prcmedi- 
tato animo totam fibi virilitatem refecando in orbem nova- 
cula le&o infidens pubetenus ademerat, & tanquam rem nau- 
ci homineque facro indiguam in extremum hypocautti an- 
gulum rejiciens impavidus. 

Neque 



Eunuchum fe faciens mercator felicher tamen fanatus. 155 

Neque hoc fatis videbatur crudelitati ipfius , quin e le- 
fto furgens, ut mortem eo citius acceleraret, cultellum acu- 
riffimum, pennis aptandis idoneum, in finiftrum quoque pe- 
ftoris latus, quintam inter& fextam coftam circiter adege- 
rat , unde tam largum fanguinis fubfecutum eft ftillicidiunv 
ut animam cum cruore pene efflaflet humi proftratus. Au- 
dito hoc tempeftive in aedibus rumore, ftatim ad chirurgum 
in vicinia habitantem , hujus urbis juratum & fatis expertunv 
nomine HenrkumSchalck-> ab hofpite mittitur nuntium, ut, 
fi qua falutis adhuc fupereflet fpcs, omnem adhiberet ope- 
ram, ac femianimis, fi fieri poflet, ex faucibus orci eriperetur, 
qui extemplo etiam advenit, graviflimoque vulneri gemino* 
admotis prius fanguinem fiftentibus, debita deligatioae vali- 
disque futurisac fomentis neceflariis ita profpexit,immo tan- 
dem perfanavit 16. dierum fpatio, ut, quod pe&ori inflixerat 
vulnus, omnino fuerit confolidatum, ut & alterum in inguine 
fatis feliciter poft 6. feptimanarum decurfum ad cicatricem 
fere perduxit , ut nullo amplius fubligaculo aut deligatione 
opus haberet , nullamque plane urinse incontinentiam inde 
perfentifceret. 

In principio ftatim deligationis, cannula in abfciflam fa- 
tisque patulam emittebatur urethram feneftrata atque anfu- 
lata, qualem pro hydropicorum aquis educendis adhibemus, 
fubere tamen claufa emplaftrisque fuperimpofitis , quo liber 
tam lotio quam alvinis pateret fecibus exitus, nec ipfa un- 
quam deligatio turbaretur, & fanatio vulneris largiffimi eo 
melius fuccederet. O&iduo poft deligationem primam de- 
liransnodtu,ac de falufe ferme defperans totum deligationis 
folvit apparatum, enormi novac fanguinis profufioni fic viam 
fternens > nunc autem per Dei gratiam ad optimum fanitatis 
rediit ftatum, corpore valentior ac pinguior, ita ut commode 
obambulare, federe, cubare, omnesque reliquas a&iones ex 
voto peragete valeat. Exceptum fic in rei memoriam co- 
lem omnem cum Darto, fpiritui vini immifit chirurgus modo 

V'2 diftus 



i?6 ObfervatioLXVlL 



di&us ut a curiofis fpe&ari porro poffet. Hujus rei in fidem 
elegantiflima hisce diebus in lucem prodiit elcgia Illuftris 
Dn. Frider. Roftgaard Confil. Status ac Juftit. Regii apud 
nos> graphice fatis Eunuchi iftius defcribens fata, quam curio- 
fitatis gratia quoque heic fubne&o. 

CASTRATOR, 

Elegia. 
T}Loquar 3 an fileam ? non jam fcra nomina> Monftra> 
-*- / Et diros partus Africa fola dabit. 
Proh dolor I in patria nuper tellurc repertus> 

Stultitia anttquos quem fuperafFe vides. 
Qmpropria, horrendum di&u, miferabile vifu> 

Inguina praccidit non titubante manu. 
Nec fato infontis Monftrum hoc fatiatur Amici, 

Sed> ne quis referat, Teftis uterque cadit. 
Utque mifer pereatjferro praecordia tentat, 

Ne folita poffit fpiritus ire via. 
Fruftra eft, & vere non exorabile Fatum; 

Nam votis petitur nec Libitina venit. 
Accurrunt famub?> monbundus tollitur seger> 

Et fubito Medici quaeritur auxilium j 
Nec lubet ulterius palloris fingere cauffam 

Vefteque celatum conticuiffe malum ; 
Ecce 5 ait> impurum obfcuro fornacis in antro, 

Quod fecui, membrum, quo caruiffe juvat. 
Vanus ero memorans, quantus pudor ocyus omnes 

Ad le&um ftantes occupat, atque metus; 
Atque verecundae qualis rubor hofpitis ora 

Tinxerat, & tacitoquam pede carpfit iter. 
Ante alios fertur multum indignata minittra> 

Furttvo ut vultu iceptra trrfulca videt. 
Nce mora 3 protrahitur multo inceftata cruore 

Corpons mdigni portio jufta fatis > 

Et 



Caftrator. 15/ 



Et datur artifici, qui rite parare liquores 

Novit, ut in vitro Virga virere queat. 
Sed, malefane, novo cur geftis tramite Campos 

Inferri & mutilo corpore in Elyfios ? 
Si ftat fixa animo durae fententia mortis ; 

Cur hoftes Patriae non petis atque fugas ? 
Intrepidum cur non obje&ans pe&us & igni 

Et ferro hoftili funere te&us obis ? 
Qua tua mens agitur rabie> CASTRATOR inepte, 

Siccine fbrmofus, ficcine caftus eris? 
Quale manus monftrum truncaro Pollice, qualis 

Eft facies Nafo non veneranda fuo ; 
Quale ratis monftrum, quae Clavum perdidit omncm > 

Indicis atque expers Tabula Solis erit; 
Quale etiam currus 3 quem Temo haud dirigit ullus ; 

Et privata fua nautica Pyxis Acu. 
Tale tuus mifero foedatus vulnere venter, 

Impia & immerito quod tua dextra dedit # 
Vidimusj immani fub tempeftate laborans 

Abfcindat Malum quam trepidante manu ; 
Sed vitae haud aliter, navique> & quicquid in illa* 

Confulitur ; lucri funt ea damna loco. 
Perpetua urbanis adamatur Buxus in hortis^ 

Cujus continua fbrfice membra cadunt» 
Sed novus hinc horto cultus, nova gratia buxo> 

Vicinisque locis conciliatur honor. 
Dum tuus haud cukum qu<erit nec culter honorem, 

Qui refecat pulchri corporis omne decus. 
Nempe nec iti propriam carnem judaeus apella 

Sic furit, exigua qui cute mancus abit. 
Barbara Pyramidum gens accola inutile tollit 

Tegmen, ut ad Venerem convenienter eat 4 
Dum caftrat vites 3 non kedit Vinitor uvas, 

Namque ingens pretium fuccus amatus habet* 

V 3 Sic 



>i j 8 Obfervatio LXVIL 



Sic tondere pecus, fed non degluberePaftor 

Debet, & agnellos usque fovere finu. 
Lex erat antiquis, Avibus quae parcit, & Ova 

Donat vel Pullos, Tu fed utrumque necas. 
Forte Bilancis erat pondus nimium grave ; cur norc 

Infonti Librse gratia fadta tuse ? 
A&um eft de Vobis, Vidua?, innuptaeque Puellar, 

Debita fi Vobis perdere Dona licet. 
A&um eft de Patria, ncc ad arva ferenda juvcntus, 

Nec qui vela regat, navita fufficiet ; 
Nec qui Sacra litent Coelo, aut defendere Caftra, 

Si CASTRATORUM major erit numerus. 
Forfitan Hic aliquot filum protendet in annos> • 

Si vires Artem concomitare velint. 
Defun&o tamen hoc, quoniam brevitatis amator 

Vivus erat, Carmen perbreve Mufa dabit : 

EPITAPHIUM CASTRATORIS. 

CASTRATOR hcic Coelebs ineptus eft fitus, 
Cui Virgines & Foemineus totus chorus 
Negaverant Jus Matrimonii & Fidem, 
Quod Patrimonii nihil fervaverat. 

M. DCC. XIX. 

OBSERVATIO LXVIIL 

Dn. D. Wilhelmi HuldericiWaldfchmiedii. 

Vulnus veftcam utrmgpenetrans intra breve 

temporis fpatium feliciter fanatum. 

A Nno hujus feculi decimo tertio, die 6. Junii menfis, pun- 
-** &im vulneraturTheologi#Studiofus,3etatis annorum 22. 
circa pubis regionem in latere finiftro ad radicem penis, enfc 

ia 



Vulnus vejicam utrimq; penetrans intra breve &c. 1 5 9 



in parte fuperiore & finiftra natium 5 latitudine trium digito- 
rum ab offe facro exeunte. Ex utroquc vulnere 3 tam antico 
quam pottico, praeter fanguinem urina in fat magna copia 
profluebat, corpus totum frigidum erat, membraque tremo- 
ribus convulfionum prodromis agitabantur , ita ut in ancipiti 
omnia 5 morsque prae foribus effe videretur. Verum, quam- 
vis Hippocrates veficse vulnera lethalia pronunciet, proftant 
tamen hinc inde exempla in contrarium, atque hic ipfe ftu- 
diofus praster omnium fpem integrse fanitati reftitutus 3 die 
24. a kefione* Junii fc. trigefimo, ad #des facras properabat, 
DEO pro clementiffirrio auxilio gratias a£iurus> ita kefio 
h#cce 3 utut periculofiffima ab initio apparuerit, per DEI im- 
pnmis benedi&ionem > ufu & applicatione remediorum ex- 
ternorum atque internorum 5 ^Tfaecipue deco£orum vulnera- 
riorum 3 diaetae regulis ftrictiffime obfervatis > fitu corporis 
convenienti> breviffimo temporis fpatio perfanata eft. 

OBSERVATIO LXIX 

Dn. D. Wilhelmi Hulderici Waldfchmiedii. 

Vulnus weficce propter peculiares circwnftan- 

tias lethale. 

T TT vero sion omnibus adire licetCorinthum 5 quod iti pro- 
^ verbio eft : ita non omnibus, quibus vefica hedituc* li- 
cct effe tam beatis 3 five diftin&ionem inter collum & fundum 
ejus fauciatum admittcre velimus, five minus/ Crediderim 
enim cgo 3 non deeffe nobis exempla fauciati eius fundi, cum 
cvcntu iecundo , & quis ex horum vulnerum claffe eximere 
velit lllud , cujus in pr*ecedente obfervatione fa&a fuit men- 
tio ? Certe fitus vulneris> pr^efertim poftici, hoc fatis evincere 
videtur. Pericuiofa nihilominus funt, & lethalia utplurimum 
hujus generis vulnera. Civis hujus Ioci 5 annorum 38. taditur 
•pun&im 10. Aprihs anni praetenti* moritur Maji undecimo, 

poft 



x6o Obfervatio LXX 



pott feptimanas quatuor, & quod excurrit. In ieCtione cada- 
veris In abdominis parte inferiore dextra, fupra pubis os, di- 
giti latitudine a linea alba confpiciebatur vulnus, unciarum 2. 
cum j. per integumenta verfus inferiora & interna penetrans; 
cnfisque illaefis inteftinis oblique dextram & deorfurn verfus 
proceflerat. ipfamque veficam, fundumque ejus, in parte dex- 
tra uncia x. cum j. fub infertione ureteris, vulnere, cui digi- 
tus commode immitti poterat, in ipfam ejus cavitatem perfo- 
raverat. Vulnus autem hoc, non obftantibus quicquam ex- 
emplis in contranum, propter partis kefae, vulneris fitus, pro- 
funditatis & magnitudinis diverfitatem lethale renunciavimus. 

OBSERVATIO LXX I 

Dn. D. Wilhdmi HuWerici Waldfchmiedii. 

Mihus abdonmis utnnque penetrans intra 

decem dies perfanatum. 

ANno 17 14. die 4. Maji, dum officialis quidam evaginatis 
gladiis ludit cum puero nobili , annorum feptern filio 
ftrenui cujusdam militiae Ducis, nefcio quo infortunio hic 
pun&im keditur, penetrante enfe ancipiti iub cofta fpuria ul- 
tima latens dextri , egrediunte mucrone gladii acutiffimi in 
tergo,ad marginem offis ilii ejusdem lateris, nulla fubfequen- 
te aut haemon hagia graviore, aut ullo alio, vel leviore etiam 
fymptomate. Vulnera deligantur cum balfamo quodam vi- 1 
tse, ex vini fpiritu re&ificatiffimo, cum fale tartari, fapone, & 
terebinthina, chirurgo caftrenfi Monzingero, viro, fi quis alius, 
in arte fua exercitatiflimo, fine turundis ; interne datur deco- 
ttum vulnerarium. DieMaji 14. utrumque vulnus fuit con- 
folidatum, & puer cum fanirate in gratiam rediit. 



OBSER- 



Pulmonum vulnera brevi perfanata. gtfg 



i 



OBSERVAJIO LXXI. 

Dn. D. Wilhelmi Hulderici Waldfchmiediu 

Pulmonum vulnera brevi perfanata. 

Lla pulmonum vulnera , quae cum laefione vaforum majo- 
rum jun&a funtjethalia effe,reliqua faeile fepe fanari,cvi- 
dentiflimumeft 5 multisqueexemplis demonftratum, Studiofus 
Theologi^ ante plures annos in duello pun&im vulneratur 
fub mamilla dextra , penetrante vulnere in thoracis cavita- 
tem : fanguis calidus & fpumofus eo ipfo momento cum tufli 
excerfiitur, infallibili laeforum pulmonum teftimonio, nihil- 
ominus intra paucas feptimanas reftitutus eft. Similis con- 
tigit nundinis folennibus anni currentis : menfis fc. Februa- 
rii die primo pun&im laeditur Judaeus Pragenfis David Sa- 
muel 5 enfe fub fcapula finiftra prope dorfi ipinam in cavita- 
tem penetrante 5 cum gravi haemorrhagia plaga^ & fputo fan- 
guinis ', & quamvis res fauciati in ancipit ftare videbantur, 
ille tamen trium feptimanarum fpatio perfanatus cft. 

OBSERVATIO LXXIL 

Dn. D. Antonii Vallifherif. 

Penis cum meatu ad radicem hiante. 

TNvifimus una cum praeftantiflimo Collega noftro D. Mor- 
* gagno rufticum annorum decem & o£to 3 qui juvenera 
quandam in uxorem ducere avet animo, quam ipfe fe prse- 
gnantem reliquiffe profitetur. Opportune venerat in dubi- 
um, an id verum foret 3 cum generationis organum imperfe- 
&um > ac male conformatum habeat : quare a fuo Parocho 
rufticus ad hanc noftram Epifcopalem aulam miflus. Infpe- 
(ko membro invenimus iplum ad inferiora infculpto meatu 
male conformatum, id eft 5 ad radiccm penis foramen haerere 
figurae oblongae, & adinftar vulvae duobus parvis labiis con* 
Obfcrv. Acal N. C CenU IX. X cludi : 



16% Obfervatto LXXll 



cludi : atquod magis mirum obfervavimus^dimidiam urethra? 
partem fuperiora tenenrem a radicibus ad verticem glandis 
apertam patere, non fecus* ac fr reliqua dimidia pars inferior 
dempta effet, in fuperioribus dimidio canali juxta membri 
iongitudinem inhaerente. Canalis hic dimidia fui parte glan- 
dularum ofcula ab ipfo D. Morgagno repertarum admodum 
patula 3 & confpicua prsefefert, adeoque nemini dubium, quin 
liaec fit notata jam fuperior pars urethra^inferiore tantum de- 
ficiente. Per dimidium igitur canalem faunc urina percur- 
rebat magno cum impetu ad fumma propulfa 3 fere tanquam 
canalis foret inferius claufus 3 (ruffico e compofito njjngere 
juflb) urinaque ad murum perbelle trudebatuiv Hinc una- 
jiimes ratij eadem 3 ac fortaffe meliori rarione femen & ipfum- 
ad membri extremitatem fuperiorem pofTe irruere eodem 
dimidio canali deducente, itaque vaginam ingreilum foemi- 
nam prasgnantem reddere. Haud vero diflimile quoque vt» 
fom eflo m ere&ione membri tumefa61:is limbis ad latera di- 
midiae partis canalis fegmentum circuli femidirculo majus e£* 
fbrmari per totam virgae longicudinem excurrens, quo facilius 
feminis ja&us usque ad glandis verticem provehatur. 

Non multum temporis fpatio praeterito compertum eft> 
vere mulierem utero gercre, inirisque aliis ad rei opportuni r 
tatem periculis> variisque animadverfiombus adhibitis, tan- 
dem viro in matrimonium dimiffa eft. Ut darius rara penis 
hujus conformatio pateat, hanc graphice delineatam absquc 
modeftias jaftura ante oculos ponimus~ 

ViUTab.n.Fig f L 

a.a. Glans penis in parte inferioricum uretftra praeternatura- 
liter aperta a vertice usque ad ejusdera radicem. 

fx.b.b.b. Di^te urethrae pars interior 3 ac fuperior : dimidra 
nempe pars ejusdem, m qua glandularun* ofcula mani- 
fefte patent. 

cc. Forwneni -five hiatus urethrsr ad radieem petiis vulvam 

aerau- 



ad, C. IX. Obs. 2ZXKH. 




ad C.2X. Obs.UCXTV: 




ad C. IX. Obs. XXHT. 
b 




^'"•.'-V^ ! 



Vmiis prtditto non multum abfimilh Ravenna &c. t6$ 



a^mulans, per quera urina, & femen, dato lmpetu, usque 
ad fiimmitatem penis per dimidium canalem explo- 
duntur. 
d.d* Scrotum in duas partes, five burfas divifum y quarura 
fingula tefticulum folito minorem includit, 

Penis pmdi&o non multum abfimilis Raven- 

mfuit obfervatus in quodam pro Hermaphrodito habitofita 

tanten, ut primb virilis magis-> quam muliebris^fecundb mw 

iiebris magis, quum virilis natura particeps credere* v 

tur> quem cafum hisce verbis D. Honorius 

Gallettus ad me perfcripfit. 

JUvenisRavennates morabatur domi Viri nobilis, quem uscf 
modo foeminam exiftimarunt, hicque annos na&us, quibus 
barba mento adnafcitur, vifus eft familiaribus vir eife 5 fed 
hermaphroditi formam referens, maris tamen potinst, quam 
foeminae naturam gerens : hinc viriles veiles induerc juffus 
eft> a foeminis ablegatus. Accerfitus ego ipfum infpe&um 
mulierem magis, quam virum credidi 3 quod virile? ut putatut, 
membrum non efiet perforatum 3 & ad radicem illius parva 
quaedam rima appareret, qua urina egreditur 3 qu# 5 ut rcor, 
cxiguae vulvae adinftar, in uterum viam aperit. Verum qui- 
dem eft> utrinque parvam quafi burfam pendere? quai um iia- 
gula parvus teftis concludi videatur 3 fed generationi inido- 
ncos eos opinor, aut fi mavis, aut ajunt 3 naturae ludum. Si 
non intenditur membrum, vir primo afpe£tu apparet* quod 
illud rimam delapfum cooperiat : fed ere&o pene ? hiatus 
quidam manifefte confpicitur, qui uteri collum semulatur, 
ideoque muliebris magis > quam virilis ftru&urae naturam fa- 
pere judicavi. Tibi, Vir Illuftriflime* fchema mitto, ut pk- 
nius in hanc rem tuum poflis ferre judicium : exinde vero 
fepicntiffimam 3 graviflimamque fententiam tuam expe&abo. 

X z Vid. 



%64 Ohfervatio LXXIL 



Vid.Tab.II.Fig.il. 

a. Foramen pmernaturalitcr claufum. 

b. Glans. 

c. Praeputium. 

d. d. Teftes inclufi. 
c.e. Scrotum divifum. 

f. Meatus urinarius. 

g. Suppofitum collum uteri. 

CUi Cl. Vallifnerius refpondit : Bene re penfitata>fe mini- 
me> quem alii putaverant, hermaphroditum credere, aut 
ad muliebrem magis, quam ad virilem indolem accedentem, 
fed vere marem illum fe reputare, qui partibus generationi 
dicatis non naturaliter conformatis conftaret, eodem prorfus 
modo > quo fupra notatum una cum Cl. Morgagno Patavii 
vidcrat. Primam illam perexiguam, quae ad penis radicem 
hiat 5 e(Te vere urcthrse virili infculptam , ficuti in fuperiori 
Obfervatione defcripfit > semulantem primo intuitu vulvam 3 
quae poflit facili negotio minus peritos fallere. Duobus ver< 
facculis vere duos parvos teftes contineri , qui non magnitu- 
dine>fed viribus #ftimantur>nec nifi praeter rationem uterum : 
vaginamque mente confingi. Hinc ex accurata Cl. Vallif- 
nerii Obfervatione elicias , non tam praeceps circa herma- 
phroditos ferendum judicium> fed illos> aut veros mafculos> 
aut veras foeminas plerumque efle judicandos fecundum par- 
tes illas monftrofas 3 qu2e leviter penfitatae informis figurae ap- 
parent, ac facili ratione in errores inducunt. 

OBSERVATJO LXXIIL 

Dn. D. Antonii Vallifnerii. 

Partus veficalis. 

"VTObilis mulier Cefenatenfis, temperamenti calidi> & ficci 
^ habitus 



Parttis vejicalis. 



i6 $ 



habitus gracilis, ac ab ineunte setate fere femper faniratis lu- 
brica>, anno aetatis fuae 30. viro nupta puellam peperit, qua: 
paulo poft obiit. Sequenti anno rurfus fibi concepifle vifa 
eft : Supprefla enim erant monftrua, a vino abhorrebat, ani- 
mi deliquia patiebatur, venter tumebat. A quinto concep- 
tionis menfe larga ab utero hxmorrhagia fequuta eft, quas 
qualibet hebdomada modd major , modo minor patientem 
excruciabat. Septimo menfe poft uberrimum fanguinis flu- 
xum, ac repetitos animi defefius, incredibilem veficularum 
acervum peperit, fuis filamentis, ac canaliculis connexarum, 
quse libras quatuor ponderabant. Ovario gallinarum perfi- 
miles erant, alia: granum ciceris arquantes, alix viciae , fabae 
aliae, quarum alix rotunda?, majores vero ovalis erant figura?, 
omnesque lympha quadam vifcidula turgids. Coftis den- 
fabatur quidem Iiquor, & aliquantulum albefcebat, fed non 
indurabatur, ut ovorum albumen, qui liquor Iente obfervatus 
reticularem plexum, cum microfcopio verb ad radios folares 
expofitus ramufculorum adinvicem implicatorum maflulam 
fere argenteam aureis bracteolis intertextam repraefentabat. 
Interea uterino fanguine per quindecim dies adhuc fluentc 
mulier ad priftinam ianitatem reftituta eft. 

* Vid.Tab.III. 

(JEx commnnicationeD.Fran- 
cifci Veretti.) 

SCHOLIUM. 

■pArtus confimilis veficularis, diligentiori tamen exarati ea- 
-* lamo , hiftoriam olim dedimus ex praecitato D. Antonio 
Vallifnerio, Decad. II. An. IX. Obf. 38. p. Tj- quae poftea 
eximie cum Animadverfionibus ejusdem Auttoris ornata, at- 
que illuftrata apparuit in fuo libro idiomate Italico confcri- 
pto, cui Titulus : Raccolta di vari Trattati del Sig. Antonio 
Vallifneri &c. accrefciuti con Annotazioni, e Giunte, e con 
X3 figure 



ad Centr. IX. Obs . Z3XZIT . 




t66 Obfervath LXXllL 



figure in raine. In Venezia 1715. appreffb Gio. Gabbriello 
HertZy pag. $;. efeg> Ibi enim luculentiffime de hoc raro 
naturas ph^nomeno tra&at, multas hiftorias tum veteres,tum 
novas accumulat, adinuicemque comparat, ut abftrufam ejus 
caufam venetur, ad cujus fedulam le&ionem curiofos remit- 
timus. Addimus folum rtovas Obiervaiiones in alio veficu- 
lari partu nuperrime fa&as a praedi#o D.Vallifnerio, & prae^- 
dariffimo noftro Prafidi D. Lucae Schrockio fideliter commu- 
nieatas. 

Primo animadvertit amplam, crafTamque membranam, 
ex cujus parte fuperiori acervus veficularum diverfe magni- 
tudinis, veluti uvarum botrus, ab uno trunco prodibat, cujus 
in parte poftica ex adverfo bafis ejusdem cavernula quaedam 
apparebat, quae tamen non intra truncum hiabat. 

2. Rami, quibus appendebantur veficulae multis in loci» 
cavi manifefte apparebant, qui intrufo per fiphonem aere 
tumebant,inde aer in laterales minores ramos fe infinuabat, 
deinde in alios minores, & tandem minimos , donec ad ex- 
tremas veficulas perveniret, intra quas tamen nunquam pe- 
netrare potuit. 

3. Norandum tamen eft, pradi&am veficulamm , atque 
canalium congenem per multos dies intra ipiritum vini im- 
merfam latuiffe, ultimasque propagines admodum exiles red- 
ditas,ex quo fortaffc minimas cavitates ex membranarum cri- 
fpatura obftru&ae remanferint. 

4. Fa&o foramine in illis veficulis, qu# u{tima* ramu- 
fculis appendebantur, immiffoque per illud aere, tumebant, 
fed aer ab earum cavitate nunquam retrogradus in focios 
ramufcuios corrivabat, quod ita non evenit m nonnullis ea- 
rum, qu# in canalium tra$u extabant, intraquas aer intru- 
fus usque ad extremitatem ramufculi perveniebat. 

5. Intra majores veficulas praeter limpidiffimam lym- 
pham materia pultacea flaviuscula continebatur. 



6.N* 



Magmtudo, & quantUas calcuhrum enorrnis, &f. i6j 

6. Neque in ramufculis > neque in veficulis fanguinea 
vafa apparuerunt. 

Ex quibus omnibus facile colligere eft 3 rem adeo ob- 
fcuram indies magis a Cl. noftro Vallifnerio illuftrari, ut tan- 
dem veficularis hujusmodi partus indoles patefcat* 

OBSERVATIO LXXIV 

Dn. D. Antonii Vallifnerii. 

Magnitudo, &* quantitas calculorum emrnus, 

C^ quibus remediis tritarath & expulfh 

ADmodum Reverendus Cleraens Parilenus 5 Monaehus Ca£ 
finenfis ann. 21. temperamenti biliofi, habitus gracilis 5 & 
corpore parvus 5 tota hyeme tali ventris ftypticitate laboravit» 
ut quandoque ad 12. ad iy> & interdum etiam ad 20, dies 
faeces non exoneraret 5 eui tamen? poft varia praefcripta reme- 
dia 3 adventante vere alvns obedicns reddita eft. Dum isi 
gratiam fanitatis fe rediiffe exiftirnabatj urinse difficukas ap- 
faruit, qua 5 prodeunte calculo 5 liber evafit>fed qualibet heb- 
domada dolof incurfabat gravior 5 majoris molis indies ex> 
cunte calculo. E6 tandem devenit 5 ut quarta qualibet dic? 
duorurn menfium- fpatio 5 acerbioribus femper attritus dolo- 
ribus 5 cakulum indies mole majorem ejiceret 5 quorum ulti- 
mus grana otSuaginta ponderabat. Horum figura? diverfe^ 
fere femper tamen angulofae y ut ith icone apparet* Std id r 
quod mirum mihi videtur 5 quando jam fanus credebatur 5 
qualibet die per tres hebdomadas tantam fragmcntorum la- 
pidum copiam excrevit, ut fingulis diebus uncia* unius 5 ac fe- 
mis pondus ^quaret>ita ut una cum calculis jam excretis to- 
ta petrificata materies fex libras 8c ukra ponderaret. Hac 
tandem ceifata 5 furfuraceas urinas mingebat 5 quibus& ipfis 
paulatim imminutis ad priftinum fanitatis ftatum revocatus 
eft. 

Reme- 



1 

i£3 Obfervatio LXXIV 

Remedia in toto morbi progrefTu praefcnpta fuerunt 
diverfa, inter qua? aqua e baccis vindibus iambuci, ac e per- 
ficis immaturis una cum amgydalis fuis contufis deftillata pri- 
mas tenuit , fed pauco cum frudtu , quamvis alias in hujus- 
modi morbis efficaciffimam obfervaverim. Juffi propterea, 
-ut lapis Judaicus, lapis fpongia?, & Lyncis in puro, & re&ifi- 
cato fpiritu faJis diffolverentur, quos poftea exficcatos, & fa- 
linis moleculis faturatos^er plures dies fumma cum utilitate 
fumpfit, cum non amplius integros calculos, fed folum eo- 
rum fragmenta, tandemque furfuraceam materiam iningeret, 
cui lapidefcere datum amplius non fuit. Cogitaveram fpiri- 
tum urinae adeb ab Helmontio(Lib. deLithiali cap. 8. §-23.) 
commendatum praeparare, fed cum urgeret neceffitas, & lon- 
ga fit haec praeparatio, ideo ab hac abftinui. Dum in Anglia 
degebam, ligni Indici vires, quod vocatur Gueapea, ad ex- 
pellendos calculos admiratus lum, fed.in noftris Regionibus 
defideratur. Rafuram hujus ad 5^. praefcnbunt, calculosque 
in renibus, ac hpides in vefica comminuere merito deprae- 
dicant. Hoc inodorum, atque infipidum eft, figuraque, ve« 
nulis nempe, ac filamentis, hgno cupreffino perfimilis, quod 
& apud Indos in iumma exiftimatione eft. Pra?fcnbituri 
etiam ad excitandam in impotentibus venerem, & nifi caute 
praefcribatur, fatyriafimad duodecim, & etiam ad 15. horai 
perdurantem cauiat. 

Vid.Tab.Il. 

Ex commttnicatioticChD.Fran m 

cifci Veretti. 

OBSERVATIO LXXV. 

Dn. D. Antonii Vallifnerii. 

De vuha duplicata. 

Llceat producere quae de vulva duplicata Nob. Dn. Hy* 
cinthis 



De Vulva duplicata. 1 69 

cinthus Ceftonus ad mc fcripfit : D. Anel Chirurgus Gallus 
celebcrrimus novum quid nudiustertius nobis oftendit * 
quod quidem fortaffe nec amplius videris, nec amplius au- 
diveris. Id erat pudendum mulieris annos nat# trigintadu- 
plicaturcb quorum unum ad naturalem fitum pofltum erat 5 & 
huic transverfalis digiti interje&o fpatio fuperincumbebat ri- 
ma a!ia ? quze ad vaginam eandem rimas inferioris hiabat. Ip- 
fcque profeffus mulierem ultro faffam per utramque rimatn 
virum adjunxiffe. Praclarum id recens obfervatum adhuc 
vini fpiritu inclufum affervat, ab ipfomet jam e difle&o ca- 
davere extra&um Romae in Xcnodochio^ ubi mulicr vita 
erat dcfunfta : dixitque fuis oculis idem vidiffe , adhuc illa 
dum viveret,quae pretio pudcndum oftendebat. > 

pEfpondit D. Ceftono CL Vallifnerius > rem quidem efTc 
" miramj fed non adeo raram, quin & alia non reperiaiitur 
cxempla. D. enim Ambrofius Stegmannus (uti legere eft in 
Ephem. German. Decur. 3. An. 7. Obf. 3.) & ipfe vulvae du- 
plicata* mentionem facit , poftquam Ciitoridem perforatam 
creditam fuiffe fibi relatum acceperat. Sed cum pudenda ip- 
fe infpexiffct hujusce 5 ut ait, impudicse Corinn^, obfervavit 
tum clitoridem, tum meatum urinarium affueto fitu adhasre- 
re: 35 Aft (en illius verba) clitoris monftrofa fua excrefcen- 
35 tia^ & magnitudine non folum in utrisque lateribus craflio- 
3) res efficiebat nymphas, fed & longitudine D & craflitie fua 
33 ovum columbinum ferme fuperante meatum urinarium te- 
33 gebat. Secundo loco meatus urinarii 3 in ftatu naturali 
33 craffitiem alias calami fcriptorii obtinentis, fiffura deprehen- 
33 debatur 3 qu# latitudine duos > & longitudine quatuor 
33 transverfos digitos pmer propter sequabat. In hujus fif- 
33 fura orificio meatus urinarius naturali craffitie prseditus 
33 confpiciebatur , qui jam ob nimiam inflammationem tan- 
33 tum excitabat dolorem, ut lafciva hsec vix effet fua D nec 
,3 ego interiorem hujus fiffurse fubftantiam (quae tamen mem- 
Obferv* Acad.N&CentJX. Y ,brana- 



i 7 e Qbfervatio LXXVh 



T 



w branacea, & fibris carneis transverfahbus intercexta mihi 
3> videbatur) ob exinde obortum tumorem rite indagare 
3 5 poffem. Sub hac fiffura vera uteri vagina, ioco, & parti- 
» bus fuis legitimis dotata deprehendebatur. Ex his erui- 
tur, haud tam raro id obvenirc, quod in foemina Romana 
contigit, primamque hiftoriam lucem addere fecundae, hanc- 
que primse. Si mulier vulva unica praedita infatiabilis dici- 
tur, quid de his mulierculis, duabus vulvis lafcivicntibus* di- 
€etur? 

OBSERVATIO LXXVL 

Dn. D. Tobise Ferdinandi Pauli 

De Calcufa vejicce. 

Ribus fe&ionibusCalculo renum & veflca? demortuorum ia 
urbe Patria intra unius anni fpatium intereffe licuit. Dua 
tex iflis jarn fenes, dum adhuc in vivis effent, eadem patie- 
bantur fymptomata, dolores quippe gravativos & pun&orios 
circa renes, difficilcs ac faepe ftillantes mi&iones, naufeas atcp 
vomitus, imino ad lipothymiam usque faepe virium fupprcf- 
iiones. Doloribus paululum remittennbus, rurfus incederc» 
vehique, fotiumque per multas fepe horas retinere poterant. 
Tertius in numero horum aegrorum exquifitiffimis dies no- 
«Sesque per femeftre fpatiura affli&us cruaatibus, omnem ex 
immani perpetuaque naufea, ciborum appetitum ad finem 
vitse usque perdiderat , omnium ftomachalium adhibitorura 
jremediorum irrito effe&u. 

In duorum priorum fubjetftorum eorporibus cultro ana- 
tomico fuhje&is- vefica verfus fundum tres oblongp rotun- 
dos, planiformes, gryfei coloris lapifios asquali linea conjun- 
£tim pofitos in confpe&um dabat, quorum unusquisque pen- 
debat ultra ?njj in rene verofiniftro calculus oblongus pon- 
dere l § erat recondiru& 

Tel 



De Calcults veftc*. tft 



Tertium quod attinet corpus , in cavitate renum noa- 
nulli oblongo-rotundi calculi pondere a 3J ad 3ij> atque itt 
folliculo bilis triginta & quinque lapillorum color^s fubfufci* 
fuperficicij figuraeque triangularis 3 delitcfcebant. 

Rationes autem, quod duo priores nephritici a grandio- 
ribus vefica? calculis tam in veftatione 3 quam in greffu parunx 
fenfcrint impedimenti, funt » quod vefica circa fundum & fi- 
tum calculoi um quafi fuerit fulcata, & quilibet calculus verc 
in fiio fulco ha^rens nunquam verfus orificium fecedere, uri~ 
narque fluorem impedire potuerit. Et quod tertius perpetua 
naufea 5 & omnis appetitus proftratione tam diu iaboraverit» 
caufana ex numerofa lapillorum in veficula bilis inventorum 
fobole proveniflfe fentio 5 quippe qui non modo orificiuni 
ventriculi inferius, fed & inteftinum duodenum molefte pre- 
mendo & vellicando omncm ventriculiorexinproftravcrint* 

( Vratislavia Auguftam Vind, d* 
4i Maji A. 17/9. Mtjfr. ) 

OBSEWATIO LXXVIL 

Dn. D. Chriftiani Michaelis Adolphi. 

Hydrophobia morbi cholerici pedjfflequa. 

T7lr 47. circiter annorum modico corporis habitu & fuc- 
* culentiori fatis praedito ex nucibus rancidis (ut refert) 
cholericam paflionem paffus eft 3 cum intolerabili fitis cru- 
ciatu quam vix copiofiffimis potulentis extinguere potuit 3 
fuperavit morbum debitis remediis exhibitis , fed ex iilo 
tempore menfibus fere tribus exa&is omnia liquida? potum> 
imo & jufcula magnum in modum abhorret, adinftar eorum 
qui ex morfu canis rabidi in rabiem deliriumque funt a&i, 
indies marcefcit, fauces arefcunt & deglutitionem fere impc- 
diunt> abdomen contrahitur, alvus adftringitur^ vires decc- 

Y 2 dunt, 



j 7 2 Obfervatio LXXVIIL 

dunt 3 marafmo confumitur, adeo ut falutem defperent omnes> 
alias fibi optime conftat. 

OBSERVATIO LXXVIIL 

Dn. D. Chriftiani Michaelis Adolphi. 

De <venoe feftione inpodagricis doloribus. 

VArii proftant praclari Autores > inter quos & Guido eft 
Patinus, qui fummum & unicum remedium doloris po- 
dagrici venaefe&ionem habent. Neque mihi ignotum eft in 
Gallia Medicinae Pra&icos frequentiflime & iteratam quoque f 
eandemque largiorem felici cum fuccelfu adhibere. Noftris 
vero in oris hunc in finem maxime ea eft fufpe&a atque ex- 
ofa. Neque ego auderem facile & periculum facere. Nuper 
de hac ipfa re cumPra&ico quodam famigeratiffimo inter ali- 
os fermones & imprimis de venxfe&ioms in doloribus alias 
immanibus ufu, ferui differuique, is fibi propofuit quod da- jl 
ta occafione fi indicationes venaefeSionem iuadentes non 
deeffent, experimentum vellet inftituere. Inftituit etiam e- 
lapfo aliquo temporis fpatio commoda occafione in viro 
quodam quinquagenario fere majori > dolores hos pertina- 
ciffimos perpeffo, optato dolorum lenimine fineque ullis no- fj 
xis 5 quas alias ex retroceffione podagrx incurrere folent. \ 
Licet hoc verum fit 3 nollem tamen facile Autor fuaforque ! 
effe ut omnes in omnibus temere imitarentur, cautelis & cir-1 
cumfpe&ione omnino hac in re opus eft, digna tamen quaej) 
ulterius debite obfervetur & ad majorem cognitionem inter i 
nos perducatur. 

( Upjid Auguftam Vind, d % /2. 
Maji A<V]\<). mijfis. ) 

OBSER- 



De Rhevmatifmo coxendicis muliebri. 17? 

: OBSERVAIIO LXXiX. 

Dn. D. Joannis Adami Reimanni. 

DeRhevmatifmo coxendicis muliebri. 

/~\Uamvis Rhevmatifmus coxendicis ex Arthriticorurn 
v<, adfe&uum profapia fit 3 ifchiadicique mali fpecies, adeo- 
que utrique fexui communis 5 tamen cum in fequiori fexu* 
partim ob corporis ferofiorem fpongiofioremque habitum, 
partim etiam ob geftationis foetus in utero contingentes la- 
boresj prae virili>fingularem per abfccffum fcilicet 5 decernendi 
modum utplurimum obfervare foleat, ceu proprium quafi 
foemininofexuimorbum hunc confideramusejusquehiftonam 
interpofitofingulari cafu exhibebimus. 

Fceminaobefula 5 fanguinea 5 #tatisannorum 36. frequen- 
tibus puerperiis fatis tamen feliciter defun&a 5 fub finem elapfi 
anni 171 8. 14. nempe Decembr* iterato partu robufti & o- 
befi filioli mater fafta, poftquam biduo ante partum dolores 
fatis acerbos feu conatus partus experta eflfet, nec tamen his 
obftantibus 5 ob negotia urgentia quiete frueretur, fed potius 
celeri & violentiori grefifu uti 5 non fine dolorum exacerba- 
tionc 5 coa&afuerit 5 lochiis mox apartu nullis fere proce- 
dentibus, dolores.in coxarum dextrafentit, tenfivo-gravati- 
vos 5 quos tamen violentiori partui adfcribens patienter fert 
& cum tempore fublatum iri firmiter credit : verura curn prae- 
ter fpem his au&is pedis etiam lateralis debita extenfio im- 
minueretur indies 5 hincque claudicare aegram cogeret 5 adpe- 
titus infuper penitus deje&us efTet 5 aeftus vero no&urnus in- 
primis graviter corpus adficeret 5 cum fitii& exarefcentia fau- 
cim multa 5 fomno exiguo> aut utplurimum nullo 5 fudationi- 
busque fub primum fomni articulum largis 5 & vires attritas 
corporis multum enervantibus, muliercularum 5 uti fieri con- 
fuevit 5 auxilia experiri decrevit 5 quo in inguine dextro prope 
coxam protuberantiam quandam ad taftum dolentem 5 al$ 

y 3 ew 



174 Obfervath LXXIX. 



Cin (Befct)lT>dr ttyat eg iwf)e/ obfervarent, unamnu eomciiiuJ 
uterum efle judicabant : utque hunc reducerent, multum fibi 
negotii, & segrae fimul,balneis>un&ionibus,& emplaftris faci- 
cbant, <lonec quadam vice aegra fub corporis converfione a 
coxa hsec devolvi quidpiam animadvertens, manuum fuarum 
preflione, defcenfum promoveret, & mox tumorem hunc di- 
fparuifle una cum doloribus antea confuetis laetabunda tefta- 
retur. Lochia interim jam paulo ante fluere incoeperunt, & 
adhuc rubicunda fanguinea fluunt , claudicatio etiam pedis 
dextri &vitiataextenfiocontinuant, cum amarore oris>appe- 
titu proftrato, fiti, seftu, fudoribusque nodturnis, & corporis 
lenta confumptione, in inguinc pmerca vense funiculorum 
lnftar,protuberant,copiofoque fanguinc infar&as vifu & ta<2u 
explorarc licet : his in anguftiis conftituta, noftro confilio uti 
decrevit: atque 22. Januar. primum pillulas ex aloc violat. 
extr. fumar. cent. min. fchacarill. pncparatas fumit, ut uteri 
reftagnantcs forfan impuritatcs ob quas lochia immoderata 
ficri mcipiunt, he&icaque fcbris imminet, educerentur ris- 
dem : & revera fa&a alvi deje&ione fimul cx utero etiam flu- 
entibus adhuc lochiis, fanguinis nigri grumofi & foetidi por- 
tio excrcta eft, reiterataque dofi pillularum & ufu Ess. miHe- 
folii lochia brcvi fubftiterunt fucceflive pcr fe fublata quidem 
cft etiam amarities oris illa urgens, fed perfcverant exacerba- 
tiones caloris no&urnas , cum fudoribus, & ardores inprimis 
in volis manuum plantisque pedum, quos antea ctiam mox a 
pnncipio morbi habuit, pes dextcr totus usque ad eitremos- 
digitos torpet & rigidus eft, ita ut ex minimo motu gravifli- 
me fe torqueri fcntiat aegra , ac fi miHc pungeretur aciculis, 
dolores in coxa umbilicum &inguem fimuloccupant, cum 
ardore lumborum , qui augetur deeubitu corporis continuo 
fupmo, quem retra&is crunbus toto morbi tcmpore obfer- 
vat,aduterum in loco fuo rerinendum, perverfionemque co- 
hibendara : multa intra hoc temporis fpatium adhibita fuerc 
fcmedia pro dolonbus tollendis aut fakem nutigandis fed 

omnia 



De Rhevwatifmo coxendicis muVtebrl iy% 

omnia fruflra> donec 1 8. Februarii non jam coxas fed ingnina 
& femur acerbiifime dolerent & imrnota in le&o>per mnltas 
dies ob metum incrementi dolorum ex minima converfione 
corporis perftaret : Obfervata eft tum temporis oblonga ia 
inguine fupra pubem aliquantum cminens prominentia,. kd 
cum reflexo corpore retra&isque cruribus cantinuo decum- 
beret fupina, non liciiit pnefentiam puris manu nobis explo^- 
rare > nec affenfum adftantium ullo modo confequi potui- 
mus> qui uterum potius protuberantiam hanc fi qu# eft facere 
ftulte defendebant : Interea fudores in facie refolutorii ccm- 
tinui> refrigerasiones extremorum > lipothymiae frequentes » 
alvique dejectionesfoetidiffimx, yitello ovi colore fimiles> li- 
quidae> cum magna virium deje&ione urgent> aeftus no&umi 
inprimis graves & fudares fostidi cum malarum rubore lin- 
guseque fquallare & ad fiffuram usque au&a exficcatione ad- 
funt>& pmerea pes finifter>fanus ha£tenus> dolore contufa- 
siOy&t&mntl Cftlt$ jerfcljlasen Wiirk/ dolet>osque coxygis 
cui incumbit raolefto itidem dolore ad decubitus mutationem 
ipfam cogit>quam cum 26. Februar. fufcipere cog,eretur> ne- 
que enim prius induci ad id poterat, deprehenfum eft intra 
commiffuram natiimx fupra lumborum vertebras> vel oflis fa- 
cri potius, prape os coxygis ulcufculum ad os ipfum contin- 
gens 3 cum modico pure a!bo>ob decubitum continuum puta- 
bant adftantes hoc enatum effe> |tefyoffe flct) auffgele<J£tt/ 
ego vero latentis puris certifTimuminde me confequutumefTe 
indicium affeverabam : Ex mutata decubitu in coxam adfe* 
ftam> nec enim (iniftro ceu fano iateri ullo modo incumbere 
potuit, acutos dolores mifere qua?rulabatiir>cumque recurva 
& nunc contradtoque corpore & cruribus decumberet nec 
explorare prominentiam. lnguinalem nec cataplafmata ad~ 
tnovere cum fibi molefta effent cancefiit >. pes dexter circa 
malleolos oedematofus fit> & i.Martii tatus oedemate tumet> 
mo 4. finifter q.uaque fimili tumore adficitur & fucceflive 
?aucos pofl die$ aequaliter totus cedematofus fit : Cum his 

iympro- 



tlj6 Obfervatio LXXJX. 



fymptomatibus coiltinuisquc in facie iudonbus lipothymicis, 
& virium magno defe&u invalefcente ad fincrn menfis hujus 
pervenit, cumque a 26. Febr. hucusque coxa? dextrae conti- 
nuo incumberet, & poftremis his temporibus ne quidem mi- 
-nimum converti fe ob utrosque retra&os pedes, qui loco 
moti acerbiffimos caufarunt dolores, permitteret, fa£tum eft, 
ut ab adftantibus pro renovando lefto vi quadam inde tolle- 
retur,ut ad proxime adftans interea deponcretur, dcprehenfa 
:eft exulceratio coxae livida & foetida, coa(ftaque eft hinc fini- 
ttro etfi cum magnis dolorum exacerbationibus lateri incum- 
bere,ulcus interea offis facri parum puris dabat, ncc inje&io- 
nibus quidpiam vel prcffione circumjacentium locorum ex- 
primere licuit, jam modo vero fanies fpumofa foetida puris 
loco preffione adhibka fuccedere incipit, alvi etiam excrc- 
menta nigricantia & foetidiffima urinxque tales fuccedunr, 
tumorque in inguine dextro femoris ctiam partcm occupat, 
ad magnitudincm pugni, ad conta&um, qui commodior eft 
ob dccubitus formam mutatam, cedens, quam ferro aperire 
nec «gra concedere voluit nec nobis admodum placuit nc 
hzec per nos peniife viderctur, quam tamcn fors fua pcremit : 
nihjlominus cum adhucdum fuftinerent mulierculce effe ute- 
nim caufam hujus tumoris, perfuafimus ut coepas cum cineri 
bus coftas mellique & fermento in cataplasma redadas ei J 
dem adponerent : cum interea a?gra lateri finiftro per dies 
quinque continuos immota jaceret, fimilis fcd major livid 
indolensque & gangraenofa exulceratio cum foetorc hanc 
quoque coxam occuparit, txt hinc nulla jam decubitus formtf 
commoda fupereffet, aegraque imo omncs adftantes nil ma- 
gis quam beatam analyfin exfpe&arent, 9. Aprilis in inguinc 
ruptus eft inopinato abfceffus, & cffluxit tcnuis fubrubra fae- 
tidiffima & cadaverofi odoris fanies,ita ut intollerabilis omni- 
buseffet,tumor(^quemuterinumefre putabant multum difpa 
ruit , jam non fine pudore aliquo affenfum fuum nobis daren 
muliercul2e,interim iiuha virium adeft deje&io,perfrigeratio ex 

tremo 



De Rheumatifmo coxendicis muliehri. i 77 

tremorum ad calorem non amplius rediens, lingua gravis,ier- 
moque hinc vitiatus , refpiratio difficilis , cum deglutitionc 
potulentorum fufpenfa 5 & die n.Aprilis exoptata dolorura 
omnium medela mors. 

SCHOLIUM. 

RHeumatismum coxendicis ex congeftione & infar&u hu- 
morum in coxa oriundum hic exhiberi omnibus rei medi- 
cx peritis in confeffo efle perfuafus fum, quae vero fubeffe po- 
tuerit caufa? penitius paulo indagare oportet, Prsetermifimus 
in hiftoria morbi memorarej quod eegra haec, toto gravidiratis 
fuae tempore totam molem uteri , dextrae inhserentem coxas 
habuerit 5 exinde vero facile colligere licet non levem anfam 
morbo huic datam effe 3 cum per preflionem infolitam vafo- 
rum fanguiferorum inguinalium pracipue & iliacorum in^ 
qualis humorum diftnbu^io fieti potuit & debuit 5 inprimis 
cum biduo ante partum 5 urgentibus tamen jam pariendi labori- 
bus 3 corpus violentius ut di&um eft moviflet, Uterum vero 
in gravidis in hanc vel illam partem procumbere prcter quo- 
tidianam eamque obviam vifuique expofitam ? experientiam 
ratio quoque di<5tat 3 cum enim indies mole fua increfcens pel- 

i vi circumfcribi & contineri non poflit 5 oblongaeque pyrifor- 
mis figurae cum fit , & quoad fundum potiflimum diftendatur 

I & augeatur, multoque gravior evadat ea parte 3 quas fupra li- 
gamenta ( cum alias extra imprsegnationis ftatum ligamenta 

i uterum totum continere videantur ) quam contraria eft 3 ma- 
nifeftum eft uteri ligamenta membranofa incapacia efle pro- 
hibere tantse molis in hanc vel illam partem prolapfum : Ut 
hinc etfi defendere nolim adefle extragraviditatis tempus tam 
frequentes uteri perverfiones quales Veteres fupponebant & 
fpaimos potius convulfionesque mefentericas tragoediam lu- 

dere in talibus cafibus certum fit* tamen in praegnanti- 

bus & paulo poft partum eosdem contingere* & in fpecie hic 

contigifle, perfuafus fum : nam etfi uterus a partu fatis cito in* 

Qbferv,Acad.N,C.CentJX. Z . terdum 



178 Ohjervatio LXXIX. 



terdumad naturalem priftinamque figuram redeat, & Henri- 
cus a Deventer, in defun&a puerpera 8. vel 9. die uterum tam 
exilem & naturaliter eonttitutum mirabundus invenerit, quafi 
puerpera non fuiffet , Operat, Chirurg. c. IX. tamen mox a 
§>artu faepius dislocatio uterifieri poteft, cum frequentibus par- 
tionibus tonumfuum& vim fe contrahendiamiferit,capacior- 
que ukra morem redditus non re&o in loco intrapelvim fub- 
fidet, fed ad latus alterutrum declinat, lbidemque inftar mar- 
fopii conftri&i , in molem ingentem complicatur , ut probe 
animadvertit Willifius de Morb. convulf. cap. X. utque hinc 
cgo quidem fatis demirari nequeam , qui fiat, quod recentio- 
rum pauciffimi dislocationes has uteri comemorent, cum tamen 
& Veteribus &Hippocrati ipfi creberrima earum fiat mentio. Ita 
ut quaedam in demonftrationem thefeos noftrse adferamus 5 libr. 
de Natur. Puer. Edit. Fcefianae p. 2^7.quandoque,inquit,uteri 
fanguine redundantes in coxendicem & lumbos procumbunt, 
& dolores exhibent, nonnullisque ininguine veluttuberculum 
oboritur , ibiquef.in pus convcrium foras prodit , quales vcro 
dolores hic contjngere intelligat Hippocrates, colligere licet 
cx libro 2 4 de Morb. mulier p. 647. ubi fi uteri in latera decum- 
bant, durus tanquam pila, inquit, infiftit, & contra&us velut 
ulceratus dolet : Et paulo poft,fi uteriin coxam defidant,do- 
cet , nifi celeriter decedant , rurfusque fuo loco reftituantur, 
coxae adhaerefcentes reficcari, quod diftin&iusp. 65 2. expo- 
fuit,dum fi uteri in coxam procumbant,inquit, dura ad lateris 
inanitatem evadit , imo ventris dolor eft & ad ipfam lateris 
inanitatem, lumbos & crura ingruit ac extenditur, pus colligit, 
& ea quae per concerpta linamenta fit, curatione indiget, pe- 
rcuntque , nifi quid feces aut uras. In fpecie vero in cafu 
noftro uteri decubitum in coxam dextram fa&am fuiffe loquun- 
tur omnes circumftantise, aderantque omnia fymptomata, quae 
Hippocrates in fimili cafu requirit : ita enim 2. de Morb. mu- 
lier p. 654. inquit : Si ex partu uteri in dextram obverfi fue- 
xins, puerpeni pui gamenta non eunt > dolor imum vcntrem, 

lumbos 



De Kheunmtifmo coxendicls muliebrh 1 79 

lumbos & lateruiri inanitates detinet,crus dextrum gravitas & 
torpor occupat,itaStymargi anciHaeldumeasexfilig partu uteri 
ofculum convolutum eft , & in coxendicem & tibiam dolor 
firmatus eft 2. Epidern. Se£t. 4. p, 1037. & Praedivt libr. 2. 
p. 1 13. fi in coxa aliquid concreicat, & ad inguen dolor per- 
veniat, femur torpores fentit, & ad poplitem primo, poft per 
tibiam ad tarfum primam pedis partem feruntur, crusque mo- 
do calidum modo frigidum evadet , quod abfceffuum notara 
effe alibi docuit : pedcm talis extendere non poteft juxta 
p. 565. libr. de Natur. muliebri , fed digitorum capitibus 
gradientes incedunt,ut optime Cadius Aurelianus cxpnmk 
morb. Chron. L. V. cap. I. fi quis erigat ita adfe&um auc 
transmoveat prae dolore quantum poteft ingemifcit juxta 
p. 560. de internis affe&ion, ut reliqua jam taceam. 

Ardores in volis manuum, & plantis pedum, fitis, & fau- 
cium ficckas fudationesque no&urnse, febris lent# confe&aria 
effe : partimque ob fulceptum a natura acerbiorem motum 
fanguinis ad abftergendum difcutiendumque in quapiam parte 
corporis infar&urn humorum, partim etiam ob fanguinis dcn- 
fitatem & reficcationem feri, jufto majotem, hincque depen- 
dentem nonnifi violentam per cxtrema vaforum circulatio- 
; nem proveniffe nullus facile dubitabit : violenta enim illa 
preffione & circulatione impeditiori maj or attritus in vafis ex- 
tremis, quse in nulla parte corporis immcdiate quafi ta&ui ex- 
pofita ita funt, quam in volis manuum & plantis pedurn, hinc- 
que ardoris fenius excitatur : labefa&ato mfuper vaforum ex- 
tremorum prsecipue ita tono, tempore fomni , quo fanguis ad 
interiora magis fe recipit, juxta aphorif. 28« Se&. v. Epid.6. 
hincque omnes acuti inflammatorii vifcerum morbi nodturnas 
exacerbationes, ut & puris colle&iones juxtaEpid.7. habent, 
& cum prasterea omnes excretiones, praeter per iiidores con- 
tingentes fomno tollantur, fit, ut fudores largi obveniant , m 
univerlum enim fudores quosdam ex corporum diffolutione* 
quosdam vero ardoris vi fieri docuit Prasceptor. 

Z 2 Cuw 



1 8 o Obfervatio LXXIX 



Cum fluentibus poftea lochiis 3 uterus ad iriinorem mo- 
lem deveniifet factum cft , ut in cavitatem pelvis ceu locum 
debitum prolaberetur, remanens tamen claudicatio teftimo- 
nio fuit 5 adefle in coxa & inguine colle&ionem ulcerofam : 
ctfi enim ob cutis mufculorumque robur & pinguedinis co- 
piamnullafui extustumore vel ruboredaret judicia> abfcef- 
fus enim non innotefcunt, vei ob puris craflitudinem, aut lo- 
ci juxta 6. Aph. 41. & in fpecie ia his fuppurationibus pus 
cfle potius quam carnem alte pervadit nec aliquamdiu fic fe 
segrum habere innotefcit exemplo Eupolepii in 5. Epid. 
j&gro»' 7% tamen multa aderant alia judicia 3 quse Hippocrates 
in occultis puris colle&ionibus adeffe docuit : ita febris non 
dimifit> fed interdiu levior no&u vero major fuit>fudores mul- 
ti ohortifunt* & iisdem diffluxit fere aegra 3 quod utplurimum 
fieri 419. Coac. docuit > oculi cavi redditi funt> mala? rube- 
bant> ungues adunci evaferant, quae omnibus tabidis proprh 
fiint>digiti maximeque fummi incalefcebant 3 & in pedibus tu- 
mores oborti funt 3 cibos minime adpetebat> quibus fignis 
diuturnas indicari fuppurationes, quibus multa fides habenda 
eft> monuit Hippocrates libr. Praenot. p. 42. & 402. Coacar. 
Fa&amque puris co&ionem 1 8 Februar. circiter ex remiffio- 
ne dolorum conjicere Iicet> majores enim dolores fiunt cum 
pus fit> quam confe&o, quod poftea in ofle facro fui indubita- 
tasnotasdedit> quo oh fupinum continuo corporis decubi- 
tum denegato alio exitu gravitate fua conceffit 

Ni^ra & foetida deje&io judicium prabuit non jam pu- 
ris fed putredinofae corruptionis, quare multis in locis abHip- 
pocrate damnatur> fic etiam ctfi rupto abfceflii poft fanies foe- 
tida efflueret lethale erat judicium : optimum enim eft pus al- 
bumacquale>& teve>&quam minimum graveolens 3 contrarium 
autem peffimum Pramot. p. 39. lethale eft pus in empyicis li- 
vidum aut ex pallido virefcens ex 402. Coac. & amurca? fi-. 
taile ex hepatis uftione 45 1. Coacar. fuberuentum & coeno- 
fum Pranot. 43. & foetidum 7. Aph. 44. 

Atque 



De RheumatifrHo coxendicis muliehri. 1 8 r 

Atque ita morbus hic infeliciter licet terminatus 3 auxit 
potius quam diminuit famam noftram , veraque effe expertus 
fum, quas Hippocrates Prsed. libr. prsemittit> quod is fcilicet* 
qui pr#di<5tionis fuae fucceffum confequitur, apud prudentem 
aegrum admirationierit 5 qui vero deerraverit praeterquam quod 
odio gravabitur 3 nec infanise quidem fufpicionem effugere 
poffe, & quod in Prasnot. libro annotavit 3 quod qui moritu- 
ros pradixerit & praenoverit segros 3 extra culpam conftitutum 
fore> & fieuti ille in citato ex 5. Epid. libro Eupolemi cafu, 
qui diu ignoratus eft pus habere 3 donec admodum debilis ex- 
ftitiffet, in fimili morbo, cruftisque multis magnis & denfis li- 
cet inuftus mortuus > paulo poft tum ex ulcerum multitudi- 
ne tumdebilitate corporis 3 effet,dixit: hic videbatur inquiens 
libcrari pofTe fi unica ampla fe&ione fe&us fuifTet 3 ac per eam 
pus demiffum atque inhoc tempore fa<3a oportuit: ita ego de 
aegra tum temporis noftra dicere poflum venffime> eam fer- 
vari potuiffe 3 fi falutaria confilia admififfet & fe&ionem nott 
reformidaffet. 

Ut enim paucis etiam curationis adhibitar modum fub ff- 
nem exponam 3 feiendut^i eft, segram nonnifi tardius dolonbus; 
jam auitis medicatione uti incoepiffe uti di£tum eil> nec tam 
ad medicamenta congrua adlhmenda perduci potuiffe * inter- 
ne ergo praeter pillulas di<5tas& alias $ales pauca adhibuit* 
cx quorum ufu aliquantum melius etiam habebat : externe 
vcro plura adhibuimus: venaefe&ionem in pede cum non ad- 
mitteret, fcarifieationem coxse inffituerat y fed cum doforum 
augmentoy veficatoria ibidem nihil effecerunt^ ut & fbntior- 
lus inter principia mufcufi Gaftrocnemii, quem tantopere lair- 
datScultetusyfruftraneusfuit : emplaftra ^rata 5 & diaphoreti- 
ca varia m ufum fed fruftra tra&a funt 3 5c poftpradolorum 
aliquali mitigatione fotus ex deeo£tione herbarum antiarthri- 
earu 3 ex vini ipir. accenfo Jinimentaetiam variamodo exfofuti- 
one faponis Venet. fpir, vini camphor. fadta & fncco lumbri- 
cor» remixta feu liquamine ejus> moda exfolutionee^ci & 

Z 3: ciner^ 



182 Ohfervath LXXIX. 



cmer. clavellat. in V conveniente, ad mentem Lentiln fadta 5 
non intermiffa funt etiam fuffumigia , nec illud Slevogtii , ex 
fabina & filice quod Wratislavienfes etiam in hift. morb. 
A. 1702. laudant,Dec.Alliimethodo AlbrechtianainEphem. 
D. 2. A. 6. p. 45. adhibitum mitigavit dolores, fed ob foeto- 
rem #gra amplius bina vice adhibere noluit : cognita vero 
fuppuratione cum nec fe&ionem nec inuftionem per caute- 
rium potentiale, vel ruptoria cataplafmata admittere voluiffet 
segra quod uterum tumorem hunc facere perfuafaeifet, fuo fa- 
to permifTa eft, & prseter pulveres ofo-§nos cum Spec. dc 
hyacinth, & M.P. de cynogl. gra-nis 3. aut 4. pro fymptoma- 
tum mitigatione fub noctem fumendos nihil amplius adhibuitj 
cum prius inter alia etiam fuccum lumbricor. in Dec. Tnfolii 
fibrini fed femel tantum fruftra fumfiffet. 

At vero feliciorem fortem experta eft foemina nobilis 
ejusdem fere *xtatis , & bono corporis habitu gaudens, quae 
frequentibus puerperiis etiam exercitata cum effet, & noviffi- 
me ex filii partu rite purgata effet , nefcio ex qua caufa quin- 
ta a partu hebdomade , vehementiflimam paffionem colicam 
incurrit, ita ut lipothymici frigidi fudores, animique deliquia 
continuo urgerent, imo iliacorum vomitus jam inftare videre- 
tur, fruftra enim alvum obftru<3am clyfmatibus oleofis emol- 
lientibusfoilicitavimus,fruftra etiam infenorem ventrem fimi- 
libus cataplafmatibus fovebamus, donec tandem cx uiu amyg- 
dalorum dulcium olei, cum 8 dulci in minus artificiofam qui- 
dem mixturam, fed omnibus intentionibus fatisfacientem re- 
daCti alvus pnmum liquida deponeret , & poft globularia 
ftercon caprarum fimilia : Evafit ita foemina hsec , quam jatn 
moriturarn omnes deflebant, verum ab illo tempore in coxa- 
rum dextra dolores fenfit cum claudicatione pedis & prohibi- 
ta extenfione convenienti , utebatur primum balneis & lini« 
mentis fpintuofis, fed augebant dolores, fucceffu temporis fu- 
pervenerunt etiam fudores no&urni 3 seftus fenfibus exacer- 
bas, cum fiti & amarore oris etianb fcd dolores femur tantum 

ad 



De Rheumatlfmo coxendich mnliehrh * % 3 

ad genuausque occuparunt, ncc ultra procefiferant, nihil etiarn 
in inguine doloris aderat D fepofuit omnia muliercuiarum con- 
filia 3 quod iis non fatis fideret contentaque fuit cataplasmate 
cx femine lini lafte co&o domeftico > quod coxse dolenti 
adplicabat cum lenitione aliquali dolorum 3 poft duos menfes 
animadvertit coxam aliquantum tumere fiue rubore tamen* 
& fine aliquo faftigio/udores no&urni interim & reliqua omnia 
continuant 3 cum dejeCtione virium & lenta corporis confum- 
ptione, cumque tumorem hunc manu examinaiTemus, depre- 
hendimus preflioni cedere & fludtuationem quandam obfer- 
vabamus 3 pus ergoconfe&um effe pronunciavimus 3 & Chirur- 
go licet diffuadente incifionem fieri curavimus, & ftatim eru- 
pit pus album aequale fine omni odore pauloque poft plenarie 
convaluit , fudores remittebant per fe 3 qui ultimo tempore 
magnum pruritumin corpore caufarunt* quos etiam ad tem- 
pus procedere permifimus, donec per fe expurgatisrecremen- 
tis fanguinis falutariter definerent. 

(JSempronio Auguftam Vind. ab Exc. D. A 
Genfelioy d.z6.Jun. A, ijjy.mijfa.} 

| OBSERVATIO LXXX 

Dn. D. DanielisFifcheril 

Anatomiapkuriticoe mulieris* 

PUm praeterito anno pleuritis epidemice graflaretur, ftudui 
^ ut aliquod fubjedum hoc morbo laborans cultro fubji- 
cerem anatomico , nimirurn ut de controverfia 3 de loco in- 
Sammationis tam acriter a qmbusdam agitata quid fentien- 
dum fit 3 quodque interpleuritidem & penpneumoniam inter- 
cedat diicrimen, viderem : Mulier autem obvcniebat confti- 
runonis fanguineo-choleric2e 3 30 annorum 3 hxc primo con- 
querebatur deanxietate praecordiorum 3 & dolore pungitivo 
dextu lateris? qmbusfe jungebant fymptomatis 3 refpiratio 

Jitfici- 



i84 Obfervatio LXXX. 



difficilis & dolorofa, cum febri acutas quas quidem acciden- 
tia cum de die in diem crefcerent, eandem quoque oppref- 
ferunt, mortique tradidcrunt. Impetrata ab amicis venia fe- 
candi, & aperto Thorace atque Abdomine, ki hoc nihil repe- 
riebatur p. n. in illo viro vidi dextrum pulmonum lobum in- 
flammatum, ac in vafculis pulmonalibus majoribus, concre- 
tiones polypofas. Adeoque verum eft effaturfi divini fenis 
Hippocratis de locis mhomine^ quo docet peripneumoniarn 
fieri ambobus lateribus offenfam fubeuntibus , pleuritidem 
vero uno duntaxat latere pulmonum oblasfo > quod etiam 
fecuti funt Herophilus, Platerus, Zechius, Hoechfteterus^ SyU 
wius? Bonetus, Malpighius , Willifius> <£rc. Nefcio ergo un- 
de quaerant Veteres Galenici fententiae fuse (habent enim pleu- 
ram pro fede hujus mali) argumentum. Quamvis etiam ne- 
gandum haud eft, illam coftis, dorfo, & internis pe&oris offi- 
bus ac mufculis , fupertenfam mcmbranam , quam pleuram 
vocant, lnflammationibus promptc pofle corripi : cum ut e- 
leganter Frtd.Ruyfchius demonftrat, plurirnis inftru£a fit ar- 
teriolis, tamen ea mcmbrana , pro fede verae & exquifitae 
pleuritidis habenda non eftycum ejus inflammatio illam affe- 
2iuum fyndromen confe&ariam habere haud poflits hinc pleu- 
rac inflammationem fpuriam cfle pleuritidem, cum fanionbus 
Pra&icis ftatuo. Ecquidem , de dolore pungitivo aflerunt 
Galenici eum in pulmonibus infenfibilibus fentiri haud pof- 
fe; fed hos a vero aberrare, ipfa fubftantia pulmonum cvin- 
cit, quippe quam Hippocrates raram & teneram efle docet. 
Nam ex anatome conftat, pulmones membrana extrinfecus 1 
fuccingi, in quam ut C/. Veujfens Nevrograph. p, /#. demon- 
ftrat,nervese quamplurimae fibrae definunt, atque edendis fenfus 
ta&us a&ibusaptam eandem reddunt, utproindeilliusinflam- 
mationem difficilis fpiritus, ac pungitivus lateris laborantis 
dolor, ceteraquefymptomata,ex quibus legitimam cognofci- 
mus pleuritidem comitari omnino poflint & debeant. Ad 
Jhaec arteriarum, qu# per pulmones fparguntur innumerabili 

copia 



Lapis Bezoar in Dama repertus. i 8 $ 



copia diftenfio diftra&ioque vana, variura quoque dolorem 
emcit. 

OBSERVATIO LXXXL 

Dn. D. Danielis Fifcheri. 

Lapis Bezoar in Dama repertus. 

INter alia animalia quaeCarpatus nofter poflidet, funtDamar* 
feu caprse alpinse & rupicaprae difta?, quae funt fpecies ca- 
prarum noftrarum, & colorein pilorum referunt in rubro ni- 
gricantem, cornua habent verfus pofticam partem reflexa» 
quibus fe faxis appendunt, ac caudam exiguam, fed pilofam; 
in alpibus degunt j De his itaque cum locutus eflem cum ve- 
natoribus referebantfe fepiflime invenire lapides in ventricu- 
lis earum,quos ergo rogavi, ut mihi tales adferrent, fi quos- 
dam impofterum repenrent > qui promiflis fteterunt, attule- 
runtq; mihi IX. lapides, quorum maximus ovum columbi- 
num sequabat, reliqui vero paulo minores erant, minimusq* 
■pifi Leuchovienfis magnitudinem habebat ; Ex his lapidibus 
quosdam contudi, & vidi eos congeries efle plurimarum la- 
mellarum ; mtus colorem cineritium habebant , extus vero 
ex atro virentem, nihil autem de pilis vei muco cacochylico 
ex herbis reperi. Cum ex venatoribus percontatus effem, 
quando & quae caprae hos lapides habeant 3 refponderunt,nul- 
lum effe certum tempus, fed modo hoc, modo illo temporc 
id fieri, (ed hoc feiemper annotafle affirmarunt, quod has 
caprae tum morbidx fint, idque ex curfu utpote tum tcmpo- 
ris tardiori pradagiunt, quin & macilentae magis exfiftaiir. 
Virtutes in praxi Medica easdem habet, quem Japis bczoar- 
dicus Indorum, de quo vid. Bontius de Med. hulorum Lih. / t 
Hiftoriam quod attinet anatomicam de ea vid. Pwonis Ep* 
ad Helianihum, de Rupicaprarum interaneis & <egagropilis 9 
quae habetur in Append. ad AJ. Decll.Eph. Med. PhyJ\ N C. 
Objerv. Acad. N. C. Cent< IX. Aa OBdER- 



i86 Obfervaiio LXXXIL 



OBSERFATIO LXXXIL 

Dn. D. Daniclis FifcherL - 

Aquarum petrefaffiio. 

Tj Eperiuntur in antro draconum Petrae Benedikova di<fta?> 
l^ montium Deminfalvenfium aquae ex petris ftillantes, & 
in petrae fubftantiam abeuntes> figura varia eaque etiam ad- 
miranda, pro vario aquae ftillatae cafu fupra partes five guttas 
antea deftillatas. Mifit mihi Cl. Dn. Georg. Bucholz Refior 
Nagy '- Paiagyenfo tales lapillos in aqua concretos ante ali- 
quot feptimanas> ex quibus aliqui conum acutangularem , 
quidam lateribus afperis, quidam vero planis prsediti erant i 
aliqui vero rotundi, pifi magnitudinem aequantesj aliqui ex 
pluribus globulis modo majoribus modo minoribus erant 
compofitt. Color quorundam eft albicans plus minusque 
flavefcens, quorundam vero ex atro albicans. Hujus rei ra- 
tionem pcrquirens 5 experimenta inftitui, & obfervavi hos la- 
pidesinfufo ^ u ®i effervelcere, quod mnuit ^. ©e alkalico 
imbutam > Porro obfervatur $e ©ia purificari , eorumque 
promoveri cryftallifationem, id quod exemplo cryftallorum 
Q). ?i> ? ©ti, conftat, in quorum quippe praparatione dum 
£ additur> clariores acquiruntur cryftalli> adeoque pellucidi- 
tas quorundam hpillorum docet> lneffe quoque illis £> & 
quo clarior Iapis> eo plus ^i& eum continere. Atque haec 
elementa funt horum Iapillorum> videlicet ¥♦ G & •£. quat 
invicemjun&a in vehiculo Veonatitant, quibus intra petras 
etiam gummofa admifcetur materia. Cum ergo talis V a li- 
beriori exponitur aeri, aqua avolat, quoniam Tua natura po- 
ris amplis>& particulis tenaciffimis villofis & plicabilibus gau- 
det, qua? in tranfitu aeris> eidem fe tam facile fociant> impli- 
eant>eoque ipfo cum eodem avolant. Meretur hic utannote- 
tur locus Cl. Mart. Gotth. Lerfcheni in Difs. de Lapid. Con- 
cret. '&* Accret. §. VI $jz* Intra petras gumma nonnun* 

qitam 



Tarlari emetici drachnu bin& fatis innoxie devoratx. \%j 
quam elaboraU profluunt , prejfur^que &* expofu<e coagu- 
lant non modo^ verum etiam alue partes gummoj* affluentes 
maffam concretam involvtmU illique tandem ardifjime con- 
crejcunt. Cseterum quod figuras admirandas attinet horura 
lapidum, de his evolvi potcft CkChrift.Vateri Phyfiol.Expe- 
riment. P.Jp. Sect. V. Cap. VI QIIl, p. 410. feqv, qui de hk 
accurate egit. 

{Sempronio Auguftam Vind. ab Exc D.D. 
Genfelio* d % 26. Junii A, j?j$. mijfe.) 

OBSERVATIO LXXXIII. 

Dn. D. Georgii Dethardingii. 

Tartari emetici drachmce bince fatis innoxie 

devoratx. 

Vlr & generis antiquitate 3 & eruditione folida, & merito- 
rum in Rempubhcam undiquaque inclutus, fexaginta 
quatuor circiter annorum, juffit famuium a Chirurgo ceu hoc 
familiare ipfi fuit 5 petere cremoris tartari binas drachmas ad 
alvum leniter follicitandam. Chirurgo abfente, hujus uxor 
ipfi difpenfat tartari emetici drachmas duas, quas citra qnod 
ulla fufpicio de Medicamenti errore animum moviffet 3 hbe- 
raliter affumit. Aft errorem primus horae quadrans a deglu^ 
titione detexit, dum vomitus unus alterve non fine praecor- 
diorum anguftiis eft infecutus 5 qui tamen poft aliquot repeti- 
tiones iterum ceffavit> & omnia fuere iterum compofita, mfi 
quod in artubus dolorem quendam obtufum adhuc perce- 
perit. 

SCHOLIUM. 

QUin dofis tartari emetici fuerit non maxima, fed veneno- 
fa 5 & citra quod propinanti manere poffit ipcs, hunc 3 qui 
illam affumpfent evafurum fore vivum , nemo negavent. 
Sufficiunt etenim grana tria, ad fummum quatuor* pro fcopo 

Aa 2 ven- 



188 Ob fervatio LXXXIIL 

ventriculum fubvertendi. Aft in memorato exemplo ego 
mihi perfuaderem eFroneam illam & ftupendam dofin fuiffe 
loco remedii, quod mors atrociflima & convulfionibus hor- 
rida non fuerit infecuta. Fruftra foret harum mearum cogi- 
tationum fundamentum ponere vel in acido fermento ven- 
triculi, quod fua vi elufent efficaciam emetici lllius, quando- 
quidem funt , qui abhinc difficultatem vomendi ab emeticis 
in Melancholicis deducere folent > vcl in muco fundum & 
latera rugofa ventriculi obducente, quo minus fpicula falina 
tartari cmetici undique titillare ventriculum potuerint, & ad 
vomendum laceffere > vel in tartari emetici debiliori virtute, 
a Chirui^gt fortean imperitia in arte chymica derivanda. Ci- 
tior enim folito & repetitus effe&us Medicamenti five veneni 
propinationem excipiens; neutrum cx lftis admittit,fed magis 
dubiis involvit, qui potuerit tanta quantitas-illius citra viti 
difpendium tolerari ? Huc redit mea mens,non fuiffe omni 
tartaro emetico affumpto permiffum fpatium folutionis in 
ventriculo,nec ergo operationis eventum, quin ftatim ab ali- 
quibus moleculis ejus diffolutis vomitus fit mfecutus, & fub 
primis his infultibus reliqua dofis tartari fimul excuffa , & 
hinc elufa tragoedia , quam certo certius error foeminae me- 
dicatricis fuiffet produ&urus. Confirmor in hac mea fen- 
tentia exemplo pulveris radicis Hypecacoanna?, cujus virtu- 
tem emeticam nemo hodie in dubium vocat, aft 5 cujus blan- 
dos mores abhinc effe judico, quod fub primo, ab illo af- 
fumpto,vomitu,ipfa radix iterum cxcutiatur & in confpe&um 
veniat, adeo ut imperitum etiam vulgus, cui iftam Medici 
propinant, doleat ftatim ac pulvis ifte affumptus fuerit, lllum 
iterum rednffc, nec ergo effe&um fperatum, J)a fte vomiretl 
JDDlIen/ potuiffe obtinere. Nec ergo binae drachmae lllud 
hic piaeftarunt, quod fex grana prseftitiffcnt, i,e. pracipitarunt 
in anguftias mortis. 

OBSER- 



Rtfus itivohntarius*_ ___9 



N' 



OBSERVATIO LXXXIV. 

Dn. D. Georgii Dethardingii. 

Ri/iis involmtarius. 

On ita pridem fatis ceflit Vir profunda eruditione per 
orbem commendatiflimus, quem 5 ceuPatinus quondam 
de fe dicere folitus erat 5 fe regnare in ftudio notitise numma- 
riae 3 regnafife affirmaveris in Mathefeos do&rinis, adeo fcri- 
pta ejusj quse has tra&ant, omnibus funt regulx loco. Huic 
per annum ante obitum fuum 5 nihil magis erat taediofum ac 
ridere 5 id quod tamen illum vexabat fub feriis colloquiis 
cum Magnatibu^ cum amicis, cum domefticis famulisve 3 ut 
videretur on.nes fannis eludere. Non infrequens ergo e- 
rat videre huncridentem fimul lachrymantem, quod feveri- 
tati deditus deplorabat miferam hanc fuam conditionem> 
qu«e illum rifui aliorum exponebat 3 & negabat cum aliis 
commercium fcrium. Erat cseteroquin melancholicse indolis 
& aetatis ultra quinquagefimum, affedtus hypochondriaci ty- 
rannidem Medicorum chalybeata offerentium confiliis,uti re- 
ferebat, admodum au&am, quotidie fuftinens; potuiffet ergo 
allegari in exemplum verficuli lllius triti : 
Splen ridere facit. 

SCHOLIUM. 

QUoties setiologiam hujus mirabilis rifus penfitavi, magis 
^magisque fentio aut rifum non ipe&are ad motus vo- 
luntarios, aut horum aliam efle ftatuendam dcfcriptionem, 
ac quod in arbitrio animae fint repofiti. Non minorem dif- 
ficultatem attulit ipfius rifus genefis 3 de qua multa habent 
Authores, fed pauca hac lege probant, ut animus fciendi cu- 
pidus iaturatus recedat. Nunquam quippe mihi perfuadere 
pofllim, fufficere ad rifus explicationem, fi dixenm, natura- 
lem nium fieri ab exaltatione fpintuum animahum 3 ab horun- 

Aa 3 dem 



,i9o -Obfervatio LXXXW. 

dem vero irritatione infigni ri.um pmernaturalem mrgere, 
quibus tamen verbis Vir in arte medica non mglorius Lettto- 
rem fuum dimitnt, aeque qui Cartefii ingenioiiflimi actiolo- 
giam penfitavcrit,quam de nfu in libr* de paflion. animi at- 
tulit, defiderabit probationem poftulatorum, & connexionem 
inter phoenomena fub rifu obvia,quae pracafia fatis eft. Non 
ego dixerim meditationes meas de Rifu, nfum aliorum effu- 
gere pofle , dabo tamen harum fciagraphiiim alia occafione 
evolvendam, an cotis mfiar acuta Do&iorum ingenia magis 
valeam acuere. Haud almm vero conceptum mihi formare 
poflum, fi omnia qux in ridentibus obvemunt probe penfi- 
tavero, quam fpe&are riium ad confilia animae , quo Jjetitia 
mente concepta tuto mag;s conunuet. Sub kecitia, quod hv 
confeflb eft, (angiiis per vafa & partes majori lmpetu decur-? 
rit,pulfus fit magnus & vehcmens, faciem rubor diftinguit, ca- 
lor corpus fenfibilion perceptione pererrat ; quar omnia te- 
ftaturn faciunt, fien in motu ianguinis mutationem quanclam, 
magis tamen quoad motum ejus inteftinum ac localem fivc 
progreflivum. Succurnt vero & fuppetias fert circulus fan- 
guinis per pulmones, a quo altcr per ambitum corpons iuos 
ftimulos accipit, tam ut vividior ille obtineat, quam ne ex 
improvifo illa fanguinis exaltatio ftafin quandam hinc indc 
incurrat. Utrique negotio iterum fubvenit & fufficit, quan- 
do aeri liberae non modo fed admodum patulae funt viae in- ' 
tranti ac redeunti , & fuccuflatorius quidam motus bronchia, 
hisve appenfa vafa exercet. Non ergo difficile erit,fed fpon- 
te fluit, ut intelligamus quare fub hetitia rifus, fub rifu ndtus 
oris, mutatio vultus, colli extenfio, aeris tremula exclufio , 
abdominis reciproca clevatio & concidentia, cachinnatio &c. 
fint familiaria, modo quod pro gradu laetitise, imprimis ex im- 
provifo furgentis, gradu majori velminori, pro tempera- 
mcnti indole diverfa, item, quod unus prae alio fit bene mo- 
ratus, &c. phsenomena memorata ndentibus folennia magis 
aut minus oculos auresve adftantium feriant. Quod autem 

obfer- 



De ftupendo bydatidum pariu. xpr 

obfervationem a me allatam fpe&at, non diffiderem conclu- 
dcre, hunc.rifum involuntarium & hinc gravem refpexifle 
pr#c?.vendarn ftafin in homine temperamenti melancholici 
facilem , imo in illo magis metuendam, quod affe&us fple- 
netici olim & nunc familiares vexabant, ac fub vita quoque 
fedentaria> qua dele£tabatur> non parum increverant. Non 
negaverim tamen 3 anomalias quicquam fubfuiffe , alias in 
omnibus melancholicis obfervaretur, fed quae tamen vel e 
longinquo refpexerit finem memoratum. 

( Roftochio Auguftam Vind. d t 22» 
Sept A.1719 mijfte.} 

OBSERVATIO LXXXV. 

Dn. D. Joannis Davidis WogaiL 

Dejiupendo hydatidumpartu. 

UX uteri riobiliflimo pariter ac fumme neceffario vifcere» 
^ fertiliffimo fcilicet naturse agro > praeternaturalia etiam 
procreari 3 vix ullum medicorum effe puto > quem lateat : 
Monftra enim> molae, & hujus generis alia> &c. id abunde 
declarant, & Mifcellanea Naturae Curioforum, ut & afise ob- 
fervationes Medicse a Pra&icis paflfim libris infperfae fatis te- 
ftantur. Quibus etiam cafum fequentem adftudium phyfico- 
medicum magisexcolendum,voluntate D.Praftdis* ob fmgu- 
larem raritatem>& varia notatu digna>adjicere> nora incon- 
einnum efleduxi: Hiftoria autem fequenti tenorefe habet: 
ChriftophoriUbleri>pellionis hujus loci conjux, XXXI. 
annorum 5 terpperamenti fanguineo-phlegmatici, & quinque 
liberorum mater> vegetatamen & fana 5 hadtenus ignobihori 
vitiui & duris laboribus asfueta ; advertit fubfiftere menftru- 
um fluxum>& exhinc mammas & abdomen ienfim intumefce- 
re,ita> ut fe utero geftare exiftimaret. Tertio exa&o menfe 
fiu vexabatur immodica 3 pedes circa talum inturnefcebant» 

cura 



192 Obfervatio LXXXV. ' 

cum proftrato appctitu , ftillatitio fanguims ex uten venuhs, 
fluxu>& laflitudine totius corporis. Ne itaquc gravius exin- 
de refultet malum , obftetricem in confilium adhibet \ qu£ 
ei, ut vena, medio geftationis tempore, in brachio fecaretur, 
perfuafit : Mulier di&o audiens, &, quinto licet exa&o men- 
fe, nec minimum foetus motum perfentiens, venam fibi tundi 
curavit : Vix vero fanguine ex mediana extra&o , uteri ha> 
morrhagia adeo coepit effe immodica, ut mulierem, graviffi- 
mis anirni deljquiis correptam, vita oppido excedere, adftan- 
tes omninb putarint ; accerfor itaque quam maturrime,& m- 
ftantiffimis mariti precibus commotus, contra animi defedtus, 
habita quidem infimul ad fluxionem confideratione, medici- 
nam facio > quibus refocillata aliquantisper ad aliquot horas 
melius fe habere vifa eft, donec, vefpera appropinquante, 
prsecedanea fymptomata recurrunt, & mulier, voce quidem 
debiliflima, de graviffimis ad partum dolonbus vehementer 
conquentur : Obftetricem ergo rcclamant, quae oppido ad- 
ventans, & juflii meo uteri conftitutionem explorans, ferio 
affirmat, hiare uteri cervkem,& omnia ad partum difppfita 
inveniri. Ego hujus rei certior faCtus,ne lipothymiis inter-j 
ciperentur dolores,medicamenta adorno, & vix uno vel al- 
tero cochleari oblato, ecce ! mnaculoius veficularum foetus 
in lucem excluditur : Proveniebat fiquidem ex arvo mulie- 
bri in confpe&um carnese fubftantiae, inftar placentae uterina?, 
quaedam portio,libram circiter pondere unam ad«equans> cui 
adnata erat fibrofo-mufculofa, mucilagine quadam illinita, 
membrana, in qua confufo fatis ordine, nobis ommbus ilu- 
pentibus, veficulae & puftutae innumerse, peculiari radice una- 
quseque prsedittse membranae infertae confpiciebantur , cum 
fubfequente fluxu, & gravi deliquio. Elapfa poft femihora, 
rurfus ejusmodi carnofa fubftantia cum fuperftrata membra- 
na, hydatidibus innumeris referta, protruditur, ita,utfpatio 
duarum horarum quinque hujuscemodi partes^aliquot cente- 
nis hydatidibus fcatentes , quinque quoque partitis vicibus, 

multo 



De inedia, febris ardentis, & dyjenterU remedio. 1 9 5 
imilto naturse conamine 3 mulicr hxc peperent* Ex hisce ve- 
ficulis, cum acu aperirentur, eflluebat putrida & citrini colo- 
ris aqua, quae guftu erat gelatinofa 3 fubdulci quidem & ama- 
nufculo principio pradita : difpares etiam erant magnitudi- 
ne 5 nucem enim juglandem aliquae, pleraeque vero pifi for- 
mam referebant. 

Et ita parturiens noftra ex orci faucibus erepta eft : fir- 
miffime enim perfuafus fum, quod, fi mirandas has veficulas 
partu non enixa fuiflet, brevi temporis fpatio miferrime ute- 
rino peniflet hydropc. Aft vivit nunc per DEI fingularem 
gratiam, qui medicinae noftrae ex alto largiflime benedixit* 
incolumis, & optima imo athletica fruitur valetudine. 

OBSERFATIO LXXXVI. 

Dn. D. Joann isDavidis Wogau. 

De inediafebrk ardentk>& dyfenterioe 

remedio. 

f~* Enerofi cujusdam Capitanei elegantiflimae formse filiola, 
^J annum agens quintum incidit pmerlapfo anno fubito 
febrim ardentem malignarn, cum tanta vehementia 5 ut omnes 
fatis eam ceffuram crederent : nihil enim nec alimenti nec 
medicamenti , durante toto morbi curfu fibi obtrudi pafla 
eft> folummodo modico aquse fontanae potu contenta : Ap- 
propinquante vero nono 5 utpote critico die fponte fuacibum 
capeflere> & animum vanis modis exhilarare coepit, cum pie- 
naria febris ardcntis remiflione. 

Vix vero cum hoc morbo rediit in gratiam, de novo 
poft aliquot menfes febricula infcftatur> cum intenfo calore* 
& conjun&is motibus convulfivis : aft nono die 3 negle&is 
omnibus medicamentis, per folam a cibis abftinentiam fym- 
ptomata haec evanuere>& febris terminata eft. 

Obferv. Acad. N. C Cent. IX. Bb Cum 



194 Obfervatio LXXXVL 



Cum autem ante tres vel quatuor hebdomadas Dyfen- 
teria apud nos impuriora paulisper corpora adfligeret , non 
inta&am quoque reliquit filiolam memoratam \ fiquidem 
torminofum hoc malum eam ita moleftabat , ut faepe faepius 
unico horae quadrante plus quam fexies & fepties alvum de- . 
ponere coafta fuerit cum multo fanguine , concomitante te- 
nefmo, magno in ano dolore, convulfione, Scfumma virium 
deje&ionc. Nemo ex nobis ob ommum medicamentorum 
& alimentorum plenariam abominationem , eam evafuram 
putabat, nam cum incrementa de die in diem graviflfimum 
hoc malum caperet, puella lepidiflima ob exhauftum naturae 
robur , & diflipatum fluidum nerveum vix amplius fpiritum 
ducere capax erat : fed ecce ! nono rurfus die,quod mirum 
auditu , ultro cibum defiderat & oblatum pullum gallina- 
ceum fumma cupiditate comedit,dyfenteria interim & caeteris 
gravionbus fymptomatibus fponte, imo oppido, remitten- 
tibus. 

(Biberaco Anguflam Vind. d. 
2. Oclobr, A. 17 '/?. miflie. ) 

OBSERVATIO LXXXVIL 

Dn. D. Alcxandri Camerarii. 

Flos Cyani. 

/^Yanus Turcicus five Orientalis non odore folo , quo 
^-f tamen fuavi Mofchatus dici meruit, nec colore modo, 
quo triplici, albo, purpureo, flavo infignis cit, Florar Amafiis 
fed & naturse curiofis fingulari quodam phaenomeno inno- 
tuit, ex obfervationibus primum P. Borellh ubi de Jacea aro- 
matica fermo eft, per quam vel intelligitur Flos ille fuaveo- 
lens, vel tribuitur ipfi, quod & huic competit quam maxime. 
Res certa fatis eft & clara, non aeque tamen clare delcripta:, 
Hinc quia de florendi modo & motu agitur? hujus diftinfta 
pnus habeada erit ratio. 

Eft 



Tlos Cymi. 19$ 

a||| ,, - _ - , ,„ „ , . .... „ „ ,.,i . . II . 11 II , . - ■-,,,,. 11 . 1, iT-» ■■ 

Eft autem cyano illi genus flolculorum mukorum du- 
plex , quibus communi calyce fquamofo capitato conclufis 
flos componitur totalis. Conveniunt iti hoc, quod fint mo- 
nopetali, fiftulofi, fed modo differunt. Exteriores, margi- 
nales , primi expandi foliti , fpeciofiorcs , diffinduntur m 
lacinias graciles , longiufculas , multas , numero vel vi- 
ginti : Sequuntur intenores quinquefidi pentapeta!odes> ma- 
aus profunde incifi, ex fiftula feu tubulo defincntes in filuin 
gracile. 

Ex harum, non illarum, fiftularum medio erigitur qu#- 
dam quafi vagina , per hanc fuo fe tempore exierit ftyius* 
pnmo fimplex, tandem bicornis. Oritur vagina ex fuperfi- 
cie interna petali bene infra quinque filis gracilibus ; ftylus 
defcendit ad usquefemen, cum petalo prolongato , fundo 
perforato , lllius fummo infidet: Illi eft pollen farin^ , qua 
icatet intus i huic pertranseunti non pbteft non obtingere, 
adhaerente 1II0 pulvifculo fubtiliflimo confpergi. 

Utroque, & vagina, & ftylo, carent marginales, (datur 
in media ipfarum fiftula hoc fenfu vacuum ) carent etiam fe- 
mine ; hi ergo transeant, tanquam in quibus phamomenon 
dicendum non obfervatur : De interionbus folis verum eft, 
quod Borellus fcriptum reliquit. 

Etenim ita incipit : Flores dum inftatu & vigore^ & 
dum quafi flos farinaceus in eis percipitttr. Refte; contro- 
verfia enim ftatus moveri potcft exterionbus , utrum Flons 
nomen mereantur ? Utrum in petalo confiftat, quod florerc 
dicitur? Certe nifi flos fit & dicatur Farinaceus, vanus ent, 
&,fi in petalis conftituatur floris ratio, muka? planta? bene fer- 
tiles non florerent,ne fruges quidem,quod non dixenm. 

Dum ita turgent Flofculi medii, 6c furgere incipit ftylus 
ille, tunc, juxta Autorem,^/ minima herbula tangantur (per- 
inde eft, calamo, bacillo, cukro, digito tangas, quin fortior 
oris flatus fufficit) tum pappos contrahunt. Nullus eminet 
pappus* fed occultatur iubtus, ubi filorum copia flonbus & 

Bb 2 femini- 



i96 Obfervatio LXXXVll 

feminibus non conne£titur> ied mterpomtur, adeoque aliter 
hic fe habetj ac in aliis pappefcentibus. Nec obfervatur tum 
aequemotus contra&ionis>quam ere&ionis : fcilicet ftylus cum 
vaginafuacui includitur>duos fere motus exhibet 3 alterumfur- 
fum ftyli> retra&a vagina>alterum ad latera>ultro citroque. 

Itafcilicet plantam fenfitivam fe primum obfervajfe glo- 
riabatur ille, ne miremur faltem peregrina, cum contemtu eo- 
rum ; qu& apud nosjunt. Idem enim ipfi faciunt fa ce<£ & 
Cardm quidam pratenfes. Ita eft. Etiam Stcebe di&ae. Vide- 
tur tamen fere prsecellere Cyanus ille. Quod autem eo ipfo 
motu fenjttm quendam utut obfcurum plantis ineffe voluit 
probarc, hoc aliud ert, & transeat. 

Superfunt duo; H#c aftio in eodem flore non repetenda. 
Poftquam ftylorum unus poft alterum ad tadtum reverenter 
quafi fc inclinavit> tum qniefcunt utique 3 nec moventur>fi mox 
iterum contingas> motumque talem ftatim praetendas. Ve- 
rum enimvero patientia. Expe&andum tantispcr ; poft mo- 
ram redire licetad experimentum>&obfervabitur iterum ite- 
rumque phaenomenon idem> non per horas modo> fed per 
diem> & ultra > ex ratione quae fequitur. 

In hac acfione fedulitas & perfpicacitas reqttiritnr. In 
tempore venire omnium rerum primum eft. Florem jamjam 
pandendum decerpe>& aquae immitte> fic flofculorum medi 
orum nonfimuI> ied fucceffive omnium obfervabitur expan- 
fio>& vi hujus aptitudo ad motum, ad fignum> quafi viveret> 
& nutu fuo ta&us fenfum deciararet. Tempore hoc opportu- 
no praeterIapfo> fruftra tangitur ftilus> fruftra fperatur notabilis 
alias ille motus. Quod jam plene furrexit & eminet> non 
commovetur amplius. Flofculus autem ipfe qua petalodes 
movebatur nunquam. 

Principium ergo talis motus erit in illo nifii tangcntis 
ftyli ad fuperandam refiftentiam vaginae> & erigendum fe re- 
fta furfum. Juvat & occafionem dat tenfo ha&enus ftatui 
contaftus folidi cujuscunque externi ; Favent tenuia & proin 

facile 



Cicatrix falivans. i$j 

faciie mobilia qn« fubitmt & fuftinent mobiles partes fila gra- 
cilia. Qux confirmantur, quia femel obtenta libertate, quam 
natura in elevando & protrudendo ftylo intendebat, id eft> 
hoc plene exporre&o 3 nullum fetifitiva* vel quafi talis faculta- 
tis ullo amplius motu exhibetur fpecimen. 

Interim fpe&aculum eft breve quidem nec magnum, ju- 
cundum tamen & curiofum,atque adeo dignum 3 de quo qu#- 
ratur : Cur huic foli florum generi competat, aut quo usque 
fe extendat ad quascunque aliorum florumpartes gemtales? 

OBSERVATIO LXXXVlll 

Dn. D. Alexandri Camerarii. 

Cicatrix fakoam. 

Vldi flib finem Julii anno nupero cicatricem vulneris fufr 
aure finiftra in genam, confolidatam quidem, fed guttas* 
fobinde limpidas ftillantem; cujus proin phaenomena confi- 
gnare videbatur operae pretium» 

Cicatrix ut di&um eft claufa 5 firma? non adeo re&a qui- 
dem, fed interrupta> fine doIore 3 fine tumore 3 nulli obnoxiai 
affluxui inffammatorio : Premendo tamen circumcirca ? & m- 
ter mafticandum & deglutiendum^ panem inprimis duriuscu- 
li?m> non folum guttae multae exfudanr, deftillant 3 verum eti- 
am eliduntur quafi fiphone in diftans : Accuratiore infpedio- 
ne vix comparent hinc inde aliquot per cicatricem pun&a 
mod6 5 anguftiffima,tam verfus aurem 3 quam anteriora, unde 
folebat fien eruptio 3 quibus inferi potuerunt feta? fubtiles : 
quod inde prodit, tum non fuit, nec alias dicitur fuiflfe 3 vel 
cruentum 5 vel purulentum, omnis quoque foetoris expers,fed 
videtur quafi mera aqua, non pauca? fed fub aftu maxillae 
:anta 5 quas plus quam cochlear unum & alterum repleverit, 

Hiftoriam praegrefforum retulit tum chirurgus, tum ip(e 
lub finemApnlis iftius anni vulneratus ruri fuper imum auri- 

Bb 3 culae 



198 Objervatio LXXXVlll 

culx & genam finiftram transverfim, cxCun,juve;iis, mihtum 
quondam tibicethied abhmcfurdajterivudedonatus; Cura- 
tionem in pago fatis feliciter proceflifle, abfolutam intra fpa- 
tium fex fepumanarum ; mirum modo ipfi fuifle vifum co- 
piofum exhoc,utalias ex articulorum vulnere,(ynovi<e flu- 
xum, qui ceiTare noluerit, cum ad confolidationem tenderet; 
quapropter turundis & pulvere corrofivo fuifle tractatum, fed 
practerquam quod dolores fuerint excitati, pro fiftendo lllo 
fluxu mhil obtentum, fed vulnus ultro inclinans ad coalitum, 
fic eo fuifle dedu&um, ut hatfenus claufum maneat, di&o au- 
tem modo fubinde madeat. Intus autem in ore & iii denti- 
bus nullum efle vitium. 

His vifis & auditisjfonteswo/a fynovidt fed faliv& pura?& 
clarae declarati fuerunt chirurgo j quae ad ipfum fpe<ftare vh 
debantur 3 caput adeoque tertium totum ex Nuckio de faliva> 
ipfi cxpofita , exprobratum autem ab altero Chirurgo fuit 
unum & alterum, fcilicet protracta confolidatio, u!us corrofi- 
vi> & turundarum. Propofitum inde pro primo tcntamincj 
antequam ad ulteriora ex confilio laud. fcriptoris fieret pro- 
grefliiSj cicatricem fpiritu vini camphorato diligenter foven- 
dam 3 &imponendum empl. de minio camphoratum 3 cum le- 
nicompreflionc : Interne tentandum melle rofato illito, falivaf 
in os fluxus an promoveri poilit. Verumenimverd ficcan 
cicatrix, ceflare fluxus quidem videbatur, fed fucceflit tenfic 
loci molefta 5 obdu&a fuit & elevata ibi tenuis membranula- 
ad novam brcvi perruptionem & eruptionem five ftillicidiure 
faliva? ut antea. 

Hinc fuperveniens fortc tertius Chirurgus veteranu* 
provootvit ad cafum fimilem & fucceflum curationis olur 
cum milite ita hefo & affe&o inftitutae : fcilicet vel barb* p- 
los, vel capillos capitis plures paucioresvc^ majores vel mi- 
nusculos > haerere incluios cicatrici ; itaque incifionc fa&; 
ipfis extra&is conftantem obtentam fuiffe confolidationem. 

Relpon 



Cicatrix falhans i $9 



Refpondit prior, vulnus fuiffe infli&um a tergo, & iic 
laefifTe quidem aliquos in vulncrc capillos, fed a fe exemtos, 
lec per progreffum curationis plures inibi a fe confpe&os : 
Regeflit porro, fi confolidatio impediretur folum a re extra- 
lea inhaerente, non ita clarum liquorem fluxurum fed faniem, 
3c novos fubinde futuros affluxus inflammatorios; quales per 
:ot menfes a vere in autumnum non obfervati. Quod lauda- 
:am curationem conceniat , lllius fucceffum non tam fuiffe a 
:antillorum pilorum exemtione, forfan dubia, quam recenta- 
:ione vulnens, & occlufione jam firmiore 

Tibicen auditis pronitffis veterani, fub finem Septembris 
mffus eft in pago vicino inftitui fe&ionem, jiixta du&um fe- 
a? immiffae > de qua relatum fuit, ipfam ob duritiem cicatri- 
;is difficulter fuiffe peraCtam, & difficiliorem adhuc coalitio- 
lem, qu# procuranda fuerit abfumendo cicatricem praecipi- 
ato rubro, ut recens fieret fundus. Interim vel 20. parvu- 
os pilos a fe fuiffe extra&os, conftanter pmendit Chirur- 
*us, Et ita quidem claufum iterum vulnus fuit, fed non pro- 
libitus plane falivae fluxus, utut ex relatione multo parcior. 
^lovembri ergo altera incifio fuit fa&a ad pun&a fcaturigi- 
lis, & exemtae dicuntur 110 vae reliquiae pilorum minimorum; 
inde vel tandem fuerit obtenta felix absque ullo amplius 
nadore fanatio. Haec quidem tunc ex audito : poftmodum 
uvenis ipfe mihi obviam ia&us ruri cicatricem conftanter 
:laufam ficcamque confirmavit, de ulla ibi moleftia non que- 
ulus ; ad quaeftionem de falivae ex finiftro fupero latere oris 
luxu dubie refpondens. Scilicet hac occafione addendum 
ddetur , ipfum a vulnere ifto & ejus tra&atione chirurgica 
1011 audire melius* fed priftina jeque laborare difficultate. 



OBSER- 



200 Ohfervatio LXXXIX. 

OBSERVATIO LXXXIX. 

Dn. D. Alexandri Camerarii. 

Cakulus ex permceo. 

ESSe fibi calculum ex perinao viri perrupto fponte nupcr 
elapfum, referens Chirurgus, (qui olim dextra polltcem 
communicaverat , cum nervo <#* tendine flexore avulfum , 
thema mihi quondam difputationis publicae) rogatus rei fa- 
tis rarae fidem faceret 3 tandem defiderio meo fatisfecit, ipfum 
exponendo examini meo. Procedam itaque prius per arfin, 
dicendo, qualis hic mihi non fuerit vifus, quam inquiram in 
veram ejus originem & naturam. 

Non fuit ergo calculus e vefica tirinaria , quandoqui- 
dem nec ante nec poft hanc exclufionem virum illum ullam 
urinae dilficultatem fuifle pafTum , conftanter afferuit Chirur- 
gus,nec quidquam urinae ex loco arfedto unquam effluxiffe. 
Accedit modus materia? dicendae, tot calcuhs lithotomi no- 
ftri, mihi bene notis, non fimilis. 

Non fuit porro calculus, quales e veficula fellea proce- 
dere folent, & egeri per alvum ; Non modd, quia fuit unus, 
quem nec prseccfferunt nec fubfecuti funt plures, fed etiarn, 
quia nullo modo eft fimilis illis, quos & quales poflideo, & 
& defcriptos legi ut alibi, fic in Difp. fub Praefid. B. D. Mez» 
geri : fcilicet non pinguis, non glaber, non aquae innatans, 
Ted mox in ea cadens ad fundum. Adde, quod aeger tor- 
mina ventris dicatur nunquam paffus, dolores hypochondrii 
dextri nullos meminerit. 

Non fuifTe tandem videtur calculus veftcularum femina- 
lium-i qualis quidem defcribitur in Mifc. Dec. IL Afi. VI. Obf. 
1 58. tam quia hic rarus nimis,quam quia nofter cum ftecibus 
alvi mox dicendam habuit communionem. 

Cata thefin autem fuit hofpes inteftini reBi^ & transiit 
per perind ftftulam > proincomparandus fere cum illisMifc. 

Ann. 



Calcuhs ex perineo. 201 

Ann. X. Obf. XXXIII, & CLXXXV. adde & Obf.XC.de- 

fcriptis. Ad cujus declarationem & confirmationem fubjun- 
gam,non modo qualis fuerit calculus,quam qualiter fehabue- 
rit ante & poft hunc quafi padtum patiens. 

Lapillus ille poft unum atque alterum menfem ponde*- 
rabat adhuc drachmam unam, grana quindecinh oblongus, 
rentformisi fuperficiei incequalis non admodum afperae, colo- 
ris obfcure lutei, fufci, fubnigri,micantibus alicubi minimis & 
paucis externe pun&is, folidus fatis ad ta&um, non tamen ad 
modum gradumve duritiei lapideae. Du£ta fuper medium 
ipfius acie cultri, dividi tandem potuit in duo fegmenta. Tura 
comparuit, nullam intus fuiffe cavitatem, nec diftin&um nu* 
cleum, aut durius in medio folidum, quod concretioni & cir- 
cumvolutioni ulteriori occafidnem dederit primam ; fed in- 
tra crufiam duriorcm, quaji comeam> fuifle ex minimis & 
fubtiliffimis quafi pilis, velut glutine quodam compadtam 
maffam molliorem, comparandam fuo modojpongi^vcl po- 
tius jgagropiU ; paucis, concretum fuit durum y nefcio quod, 
non seque fabulofus lapk. Tantillum fcobis deciduae in pru- 
na fumigando,alicubi bulliendo, abiit in*carbonem atrum, ln 
eoque ita perftitit. 

Casterum, quod hiftoriam ipfam, Virique conditionem 
concernit, ex relatione huc redit : Effe Pr<etorem ruftico* 
rum-) nondum fenem, fanum, robuftum,& ad laborandum & 
ad compotandum fuificere,paffum a multis vel 1 2. annis,abs- 
que praevio vel conjun&o morbo, veficulam ut ajebat in pe- 
rineo, non fine quadam nec tamen magna inter eundem, 
aftate inprimis, minus per hyemem y moleftia, folitam ftillare 
non nifi parum ichoris tenuis ; chimrgos confultos dixiffe 
ulcufculum afurunculo reli&um, nec potuiffe tamen curare> 
quin manfent orificium anguftum, apertum, vifum quidem 
ficcari interdum,nunquam tamen plene claufum, itaque diu 
ncgligentius habitum , impofito emplaftro non fatis tenaci 
utcunque tra&atum. Tandem ad majorem moleftiam voca- 
Obferv. Acad. N, C. Cent, IX C c tum 



£02 Objervatio LXXXIX. 

tum chirurgum,conditionem loci accuratius explorando,cum 
Ipecillo ftarim appuliffe z&folidum quoddam obftaculum, du- 
rum, non fine iono quodam ad ta&um , unde non potuent 
non referre Praetori, adefTe calculum, incifione extrahendum 
c fuis latebris. Spe igitur fa&a opcrationis non difficilis, 
conftituto die segrum equitem concitato curfu ( etenim ipfe 
i motu urgens calculus dolorem videtur tunc intendiffe) ad- 
Tolaffe in pagum vicinum, locum habitationis chirurgi, & fe 
cxhibuiffe facilem ; tum vero orificium ulceris deprchenfum 
z chirurgo fuiffe arrplius , fed nihil in eo dttri , calculum ta~ 
mcn, cum quacrerctur fcdulb, in caligis tandcm fuijfe inven- 
zum* fponte intcr equitandum delapjum* & fecibus alvinis 
Confpurcatum-i ut affufa calida ab illis fucnt purgandus. An- 
tequam prodirct calculus, hihil faeculentiex ukere prodhffe 
fuit obfervatum s uti quidem ipfe demum immundus lta com- 
paruit. Ab ifto autcm tempore non quidem faeces ipfas, li- 
quoris tamen foetidi modicum mde fluxiffe aliquandiu, modd 
plus modo minus participans de iftis fordibus. 

Denique addebatur depofitionem alvi effe liberam ; & 
utut raro quid de obftipatione & difficultate quadam lbi fuc- 
rit auditnm, nihilominus h&morrhoidale quid le experiri non 
femel qucefitus, & quid hoc fibi velit informatus, Pmor to- 
ties negavit. Et cx poft faito quidcm, dum ha? pagella? pra- 
ftolantur occafionem commodam, qua transmitti poffint, re- 
feitur a chuurgo, perinei illam aperturam> excluio pcregri- 
fto ifto hofpite, utut minus folicite <L\\xzX2m-> Jponte tamen vel 
tandem fuijfe occlufam. Utrum conftanter, dies docebit. Vir 
ipfe interim bene valer. 

Quid ergo videtur : Utrum genitus aut concretus hic 
infra, vel ab altionbus huc delatus hic modo hsefit llle quafi 
calculus ? An ipfe caufa perruptionis, ulceris, fiftula*? Vel 
in fiftula ipfi data occafio haerendi, concrefcendi? utidiver- 
ticulum quoddam inteftini p. n. ex Ruyfchio & Morgagno 
<iutui* io Eph. Ccut. ult. Obf. L. ab lll. Din Prtfide. Tum> 

qiwe 



Cephalalgia in veterata per decennium durans. 203 
<mx pruna veiicuiae dictx cauia l ii nec haemorrhois , nec 
niorbus quisquam praegreffus? 

lncidit quod per modum appendicis locum habere pof- 
fit, olim relatum a Nobili de fe ipfo, fano : Ab jtinere pau- 
carum horarum domum reverfo fubitam acutamque infra in- 
tus in inteftino re<5to veniffe affliftionem , nec defmentem* 
nec leniendam, ut ex urbe chirurgum propere vocari cura- 
rit ; Hunc modefta fafta dilatatione dextre admodum <Sc 
feliciter apprehendiffe & extraxiffe ojjiculum oblongum, a- 
cutum, transverfim haerens, quod a fe m menfa incaute de- 
glutitum ante aliquod tempus memincrit, & mirabundus 
transitum indemnem ad extremitatem usque obfervarit, do- 
nec male ibi nefcio quo cafu ita haeferit. 

(Tubinga Auguflam Vind. d, 16, Otfobr. 
A.17J9. miffk) 

OBSERVATIO XC 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

Cephalalgia mveterata per decennium 

durans. 

\fErcator quidam per aliquot annos laboravit cephaialgia 
**•*■ peculianbus fymptomatibus ftipata , nam dolor exquifi- 
tiffimus periodicejecurrit, pra?primis fi aer fit undofus, hic 
medicamenta parum vel nihil efficiunt, fed caput fortiter 
comprimendo & ftri&iffime ligando seger levamen adipifci- 
tur , etiamfi decumbat in le&o fat molli , tamen quafi iupra 
lapidem fe jacere ipfi videtur, quo fa<5to fuperveniunt agry- 
pnia, vomitus, lipothymiae & deliria, & hoc durat interdum 
per XXIV. horas, & interdum etiam longius. Ante dimi- 
dium anni tanto impetu ingruit hic paroxyimus (quod antea 
nunquam fa&um ) ut per ^o&iduum nihil nec efculentorum 
nec potulcntorum affumere potuerit, cum continuo fudore 

Cc 2 frigido» 



2 ©4 Obfervatlo XCI. 



fngido. Cum autcm omnia medicamenta & auxilia adhi- 
bita fuere incaflum , ratus fum fubeffe malum immedicabile, 
adeoque judicavi cauiam affeftus hujus fpasmodici infignis 
non efle materiam diflipabilem feu fluidam, fed folidam fta- 
bulantem in finubus cerebri 3 fiquidem ibidem materiam to- 
phaceam feu gypfeam repertam fuifle^ teftantur Obfervatio- 
nes fide digniflimae. 

OBSERVATIO XCl 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

Foraminulum inparte dextra ventrkuli lapfi 

ex alto lethale.^ 

T> Apheus quidam ante fedendecim annos ex alto cecidit in 
*-* baphia in lignum (quod Germanice vocant SRdttfttf' 
•£)0lfc ) & hsec allifio fa&a fuit circa coftas fpurias dextras, 
adeoque per o&iduum leoto affixus fuit. Poftea femper 
conqueftus eft de dolore lateris dextri modo minore, modo 
majore 3 & quia fibi perfuafit hujus doloris caufam ftabulare 
in ventriculo, femper a me popofcit vomitorium, quod ipfi 
autem certis de caufis denegavi, adeoque juflit uxorem, ut 
vomitorium procuret ex pharmacopolio, quod etiam coa&e 
aecerfivit, quo aflumto ctvco ko\ kcLtoo ad lipothymiam usque 
operatur. Nihilominus tamen fenfim atque lenfim dolor 
pun&orius in di&a parte ita accrevk 3 ut perpctua ferie letfo 
affixus fuerit, poftea varia fymptomata fuborta fuerunt, fcili- 
cet vomitus, febris lenta 3 agrypnia,cephalalgia & intumefcen- 
tia abdominis 5 qua? indies adau&a poft IV. hebdomadas 
mortem attulerunt. In fe&ione abdominis in praefentia al- 
terius Medici praftici hujus loci > in parte dextra ventriculi , 
quae fubjacet epati 3 foraminulum rotundum in figura denarii, 
ex quo pedetentim feu guttatim contenta ventriculi in ca- 
yitatem abdomiuis effluxerunt > & ibidem excoriationem & 

corro- 



Puer 6. annorum b^morrhoidibus fluentibus laborans. 205: 

cofrofioncm, tandemque gangraenam cauiabantur. Unde fo- 
raminulum iftud ortum traxit> citra omne dubium caufa fuit 
fupra dictus lapfus ex alto, nam exinde, ubi fcilicet allifio ad 
lignum fafta eft 5 conquaffatio epatis & partis dextras ventri- 
culi fubjacentis exorfa eft 5 ex his partibus conquaffatis enat;a 
fuit coalitio* fcilicet particula ventriculi adnata fuit fubftan- 
tiae epatis. Cum autem ex fumto vomitorio propter motum 
ventriculi inverium vehementiorem particula hujus adnata 
abrupta fuerit>natum inde eft di&um foraminulum. 

OBSERVATIO XCIL 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

Puer 6. annorum hcemorrhoidibwfluen- 

tibus laborans. 

CAfum rariflimum effe laborare homines setatis tenerions 
haemorrhoidibus apertis uno ore teftatur fchola Medi- 
corum. Contigit faepius, quod puer quidam annorum VI. 
laboraverit hoc fluxu, interim nulla adfuerunt fymptomata, 
nam vegetus erat nullumque fenfit dolorem. In hoc cafu ad- 
hibui la&icinia cum terreis. Procul dubio hoc malum ortum 
traxit ex plethora & acrimonia fanguinis fcorbutica. 

OBSERVATIO XCIIL 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

Fhreneticus perpotum copiojum cerevifice 

Wurzenfis curatus. 

J Aborabat quidam Mercator hujus loci famigeratiflimus 
*-' phrenitide cum infigni aeftu febrili & deliriis enormiori- 
bus, ita ut vix tres viri ipfum domare valucrint 3 & cum fitis 
extinguibilis eum invaderet > intra trihorium quatuordecim 

Cc 3 raenfuras 



ao6 Ohfervatio XCW. 



meniuras cerevifiae Wurzenfis epotavit , quo facio iargus fu- 
dor infequebatur , calor fanguinis inflammatorius & deliria 
penitus ceffabant, & ita paulo poft reconvaluit. Procul du- 
bio per potum hunc extraordinarie infvetum & vix auditum 
particulac in matfa fanguinea falino-fulphureae inflammatae 
fuere dilutae, hmcque ceffavic phrenitis ciun jeftu febnli & 
deliriis. 

OBSERVATIO XCIK 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

Puer 8- annorum ex ejii H. Daturce Gar- 

zi<e fiu Stramonii fpinofi per XXI K horas 
delirans. 

CUm uxor ftannifabri cum fuis filiolis hortum ingrcdere- 
tur,cx his junior capfulam feminalem herba? Daturae ab- 
ripiebat & femina in hac contenta edebat,paulo poft circitcr 
praeterlapfis horis tribus incepit infanire & faltando, gefticu- 
lando, cachinnando & cantando delirare. Cui malo refi- 
ftendo propinandum adhibui lac tepidum cum theriaca An- 
dromachi, quo fafto paulo poft fubfecutus eft fudor largior 
per totum corpus & fomnus per 24. horas , poftea hic pa- 
roxyfmus plenarie ceffavit, 

Nota. ■ 

Haec herba Graece vocatur -7tci(>clkcIkk&Xov , Latine po- 
nuim fpinofum, nux metella? hyofcyamus de Peru, Hippoma- 
nes, nux methel Avicennae & DaturaTurcarum, olim ad no- 
ftras regiones transportata eft ex IndiaOrientali,adeoque in 
plerisque hortis Germaniae invenitur, habetque capfulam fe~ 
irunalem fpinofam, & in hac tria interftitia, fcmina intus con- 
tenta funt alba,in maturitate autem nigricantia. 

Nunquam interne adhibcri debet, nam habet vim infa- 
niendi, unde ingredkur Turcarum Maslach, imo fi in majori 

quan- 



MiBus eruentus in puero. 207 

quantitate affumatur poflidet vim nccandi. Si autem aliquis 
h\s feminibus ufus fuiflet 3 ftatim afliimat hauftum cerevifiae 
calidse cum butyro mixtum , item ob amygd. dulc cum Bol. 
Armen. feu ^Sigill. in vehiculo conveniente 5 pro odoratu 
convenit acetum rutaceum cum EfT. Caftor. mixtum. 

OBSERVATIO XCV 

Dn. D. Joannis Cafpari Grimmii. 

Miffius cruentus in puero. 

PUer cujusdam Pharmacopaei XI. annorum , cum prsefcri- 
berentur & ad fcatulam darentur morfuli ad coitum 
Mynfichti , furripuit de his clanculum aliquid & comedit> 
quo fafto poft bihorium fubfecutus eft mi&us cruentus enor- 
mior > imo per urinam fruftulum fanguinis in magnitudine 
pollicis inftar molse excrevit. Poft adhibita medicamenta 
ex ladtC) o°o amygd. dulc. & emulfione fem«4 # frig. major. 
per biduum reconvaluit. Quia, uti notum, morfulis ad coi- 
tum Mynfichti admifcetur aliquid de cantharidibus, quas infi- 
gnem habent vim corrodendi > & ejusmodi effe&um in tali 
corpore tenello veficae urinariae corrofivum produxerunt, 

(Lipjia Auguftam Vind, d.i.Nov. 
A. ijip. mijfie. ) 

OBSERVATIO XCVL 

Dn, D. Elise Camerarii. 

Akchimrum atqueEnchireJiumJimpliciorum 

in luxationibus prafiantia. 
CEdecim attnorumjitvems ex agro cumPatre redux,equo- 
^ que ve&us, hoc fubito perterrito atque aufugiente feroci- 
tfr 3 excutitun>haeretque altero pede in appenfis ephippio funi- 
ius^ trahitur* rapiturque infelix puer capue terrae allifo per 

lon&if- 



2 o 8 Obfervatio^ XCVL 

longiflimos pagi vicos, trabibus ftratos, queis miferum caput 
numerofis alliditur lftibus, equo per interftitium duarum co- 
lumnarum impetuose transeunte, corpufculum infelix mifer- 
rime quafTatur, laceraturque, donec tandem duas inter aedes 
reda&us in anguftias furens,trahensquemiferum equus ab au- 
daciVirgine detinetur fubito,liberatun$femimortuus juvenis 
a laqueo, cui implicitus pede haftenus trifti fato firmiter h«- 
ferat. i£ger fine fenfu motuque decumbens vix ulla vitae 
dabat indicia,omnia capitis integumenta ex occipite depen- 
debant a cranio avulfa latiflime, lutoque ac ftercore repleto 
intervallo, quae quidem mox lota vini fpiritu aptabantur m 
fitum priftinum, rafumque eft caput, & fomenta lpfi adhibita 
ex arte ; magnum fub mferiori maxilla vulnus hiabat amphf- 
fime, maxilla utrinquc confrafta, cui profpcftum pariter fuit. , 
Apparuit dehinc luxatum genu, extenfo igitur ut par erat 
pedc, repofita funt mox lfta ofla. Mortui inftar cubabat, 
^aer, truncumque referebat ; altera autem dieChirurgus de- 
nuo omnem corporis ambitum accuratius pervettigans luxa- 
tum quoque introrfum dcprehendit femur, rogat parens ut & 
hujus repofitioni daretur opera, promptius autem alacriusque, 
omnia lfta licebat exequi, cum femianimis aeger nihil eorum 
qu* ciim ipfo agebantur perfentifceret, decrant Chirurgo m- 
ftrumcnta ac trochlearum combinationes , juflit hinc m terra. 
extendi juvenem , pluribusque adhibitis aptcque collocatis 
robuftionbus viris extendt pedem curavit aequabiliter, tumcj 
fubito ac dexteritatc agili longiorc cylindro ligneo linteis, 
obvoluto,& manu utraquc prehenfo femoris ofli fortiter taoj 
quam plano inclinato admoto caput ejus cum vigore verfus, 
acetabulum fuum urgere cepit, quod lllico non fine ftrepitu, 
fonoque extantiore m cavitatem fuam irruit , repofuumquq 
eft feliciter 3 ffgro quafi mortuo omnium ignaro eoque 
ma<*is tra&abili. Tardius proceffit tot malorum ianatio,quin- 
taque demum feptimana adftantes cepit kerum agnoicere, 
ftanta fpirituum confofio,cerebrique concuflio fuerat)reme- 

v r dlli 



Mavhinarutn atqtte Enchirefiiim Jimplicioritm &c, 20$ 



diis tamen cephalieis^nervini^bezoardicis, nitrofis, vulnera- 
riisque internis atque externis ftrenue res a&a eft , ut plene 
reftitueretur prodeuntibus ex vulnere maxillse officulis plu- 
ribus cariofis, quanquam & hoc tandem penitus occlufo> ju- 
veneque ad plenum corporis vigorem feliciter redeunte. Ea- 
dem fimpliciorc methodo ( ex plani inclinati ve&isque ratio- 
ne eombinata) opem fenfit fub idem fere tempus praefe&us 
quidam, cui thoracem verfus humcri caput exciderat, hunc 
fruftra variis diftra&um linteis 3 methodisque,fruftra ctiam por- 
tabilibuS) quod folent admotum fcalis>in terra tandem repo- 
fuit Chirurgus 5 talo dextri pedis prolapfo capiti admotd 
(brachio autemfortiterjjuvantibusfulcientibusque ipfiim aliis 
robuftioribus viris extenfo) illoque fic ad oras acetabuli fui 
promotov detentoque fie brachio, donec eodein linteis ob- 
voluto cylindro aequabiliter urgente non finc fonitu manife- 
fto fuam in cavitatcm refiliret humeri caput^ redeunte mox 
brachii motu, doloribusque mitioribus reddius. Neque vc- 
ro potuit eadem gaudere fortuna miles paulo poft brachium 
offerens luxatum , atque a Chirurgo dudum negle&um, cura 
rcpofitum tamen primum judicaretur, nec poterat vcro mi- 
fellus manu pileum capiti impofitum attingere, varia hinc a 
variis tentata funt Chifurgis, violenta etiammethodo, fi qua 
ratione humeri illud caput repelli in fedem fuam poflet, fed 
obftitit pertinaciter occallefcentia & intervalli diuturnitas 3 re 
igitur pro defperata ab iis habita , ne quid relinqueretur in- 
tentatum, emollientibus fovebatur diutius pars afrefta 3 tura 
ver.6 Chirurgi fcptem robuftiores & linteis admotis extende- 
bant brachium> & fextuplicata quoque adhibita troch!ea 5 nec 
licuit tamen vel hilum proficere in niutando capitis prolapfi 
fitu 3 donec tandem rcpctita extcnfione > ejusdcm Cylindri 
memorati tentaretur quoque applicatio violentior , quse ta- 
men firmatam jam pertinacius in loco peregrino offis fiimmi- 
tatem in ffedem priftinam propellcre plenius haud valuit* tan- 
tura tamen effecit , ut poffet manu iterum attingere caput 
Obferv.Acad.N.C.Cent.lX. Pd pileura- 



axo Ohjervatto XCVll 



^ileumqucj quod antea haud porerat 5 & ficaliquem faltem 
hinc fru&um vel tantillo ktior fucceffu ferret 5 exuendusalia$ 
militis officio homo mifellus vitac huic generi dudum add;- 
<ius a aliarumque artium expers. 

OBSERVATIO XCVJl 

Dn. D. Elise Camerarii. 

Miftus cruenti krgifjtmi cum anijjftula 

inveterata combinatio. 

*Extor annorum nunc circiter triginta 5 feptennio fere ab- 
hinc prope fphin&erem inteftim redli abfcefium patfus 
eft admodum dolorificum, qui apertus intra o&iduum coa- 
iuifte videbatur 5 brevi tamen poft infidum recruduit malum, 
ac largam ftillavit faniem 5 acceflit fenfim fenfimque dok>r 
oflis facri cnormfe atque adeo aufta eft fcnfim effufio faniei, 
ut totus contabefceret inter continuos dolores 5 fubftrataque 
ipfi Itntea putrefccrent 5 morbo in pejus continuo ruente , 
adeo 5 ut tnennio integro ab opificii fui laboribus ob debili- 
tatem abftinere fuerit coa&us 5 remediis tamen ipfi cxhibitis 
vulnerariis ac mundificantibus, fcbri fimul <\\\x obrepferat, 
ienta haud neglc&a 5 id tandcm effc&um eft commendata 
adco in prudentiorum Medicorum praxi cxpe&atione com- 
inoda 5 ut feciione 5 quam refpuerat conftanter segrotus 5 negle- 
&a 5 defineret tamen largiflimus ille faniei fluxus 5 argerque vi- 
ribus quodammodo biennio abhinc reftitueretuo ita quidem 
cfficaciter 5 ut hcet attollere onera gravia durosve fubire la 
bores haud valeat n^c frigoris ferat inclcmentiam 5 fuis tamen 
laboribus prarerte in hypocaufto commode iufficienterquc 
valeat 5 ulcere hactenus rninutiffimo faltem foramine hiante 5 
ac parcius ei&odente faniem fubinde fiavam ac tenu:orem> 
sjuam exiiem 5 ii prsecedentia graviora fpe£tes 5 moleftiam h 
keariilime fuftinet Hujus vero amii ij ip. 2g. Aug. die ii 

viae< 



Midus cruenti largifttmi cum ani fiftula &c. 2 r f 



vinca fua decerpturus ex arbore pruna ienfit lapidem fum- 
mum lapideorum queis infiftebat graduum fub pedibus ab- 
fcedere, fimulquc in praceps cum lapidibus illis decem fer& 
pedum altitudme deadens, iiniftruin latus ex vi lapidi allidit 
fuccumbcnti,ut ille frangerctur, correptus deliquio jacuit diu, 
donec ad fc rediens reperet magis quam rediret ambulando 
in viam , qu# ducit in urbem, ubi repertus a cuftode vinea- 
rum domum intcr deliquia & dolores immanes deducitur ac 
quafi portatur. Cum vero ad fenfuum ufum in vinea rediif- 
fet, mox inter dolores graviflimos urgente onere veficas emi- 
fit ter magnam finceri fanguinis vim per urethram, cumque & 
domi in le&ulum efTet repofitus, urinae cruentae largiflimas 
profluvium haud ceflfavit , fe&a vena, inun&oque vini fpiritu 
corpore, finiftroque cumprimis liimme dolenti latere im- 
mobilis jacuit, metuens fibi a minutiflima etiam corporis mo- 
titatione, data vero funt remedia congrua, pulvis fedulo ex- 
hibitusex pulv. pannon. rubr. ocul. cancr. antimon. diaphor. 
rad. alth. bol. armen. nitr, in aq. malv. cum fyr. de jujub. 
frequentiflime hauriendum pracipiebatur theeforme infiifuiji 
cx ialvia & veronica, deco&um ordinarium cum chserefolio 
co&um hauriebatjhsecque planta largiter inco&ajufculis eo~ 
dem ferviebat fcopo : cxterne inun&ioncs fpiritu vini ita 
fa6tse , ut ille & infunderetur & circumfundcretur emplaftro 
quod toti lateri impofuerat Chirurgus. Ita urina cruenta 
quidem aliquot adhuc diebus prodnt,fed quantitate admixti 
cruoris fenfim imminuta,donec die feptimo flavefcere iterum 
ac natnrali ftatui inciperet appropinquare «egcrque motu fen- 
fimac fenfimrcddito Uberiore fub ifta dolorum fuccefliva cef- 
fatione acevanefcentia commodius jam in hypocaufto iterum 
obambularet, &fi adhuc admodum lafliis ac debilis, id.tamc» 
inter dolores fuos ac cruciatus probe advertit, fittulam fuan* 
ani hos intra dies nec ullam ipfi peperifle moleftiam, nec do- 
lores accefliflein ofle facro , nec quidquam per hoc tempus 
effluxifle inde faniei,cujus alias ttiihuo nunquam penitus cef- 
farefolet. ' Dd 2 OBSER- 



312 Obfervatio XCVlll 

OBSERPATIO XCVUL 

Dn 4 D. Eliae Camerarii. 

Jljlhma orthopnoicum in opifihotonumjpas- 

mosque terribiles tion fine fafiini fufpicione 
tranfiens. 

"VTlhil hodie delicatnm magis 3 aut paradoxo propius quam 
-^* fafcini ia Hiftoriis Mcdicorum facere mentionem, cum 
plurimi confidenter adeo omnes a fafcino morbos promifcue 
videantur profcribere, aut fi mavis ridere , &fi vcro non fe- 
Kicl ab eorum recefTerim opinione 5 ubi manifefta rei fuppe- 
tebant judicia,in cafu nihilominus heic fubjungendo nihil de- 
terminare aufim 5 res enim non liquct 3 nec incertas amo conjeibu- 
ras. Puerannorum duodecim,fa?pe quondam cephalalgia tenta- 
tus^palhdiusculus, diuquetorpidus,ade6 utnarium optarethse- 
mcrrhagiam, qualevandumfibicaputcrediditjaffusque ince- 
deret, fubitoamifitloquelaeclaritatem,deglutitionem ienfit co- 
hibitam, coepit refpirare difficulter, ac cum fono,ita ut paucas 
intra horas orthopnoea corriperetur intenfa ; acceffcre terro- 
res in fomno graviffimi , &fi inter dormicndum halitus efTet 
prorfus hber; appetitus non omnino ccffaverat, pulfus poft 
aliquot dies fit intermittens, cumqueifta omnia fpasmodicum 
ftatuin y nervosque oftenderent irritatos, vefiae in brachiis 
furisque fucceffive quatuor excitatse funt, fermentum plantis 
pedum admotum ; fenfim fenfimque mutantur paroxyfmi ; 
non mere jam afthmatici, fed & delirium junCtum adicifcen- 
tes, dolere cepit brachium, cui fimul videbatur imminere pa- 
ralyfis, queritur videri fibi acfi ex le£to projiceretur , colli- 
gitque turbatus ledti tegumenta, jacetquafi in deliquio fub- 
inde, vel fi mavis interna convulfione, claufis oculis, fubinde 
fe tamen apenentibus , fcd corneis, tota dein notie dormi- 
vit, refpiratque tum facile, urina tenui, antea muco tenuion 
imbuta. Exhibita fuit mixtura cum Gummi ammoniaco, pi- 

k\\x 



Afihrna orthopnokum in opifthotonumfpafmos^; &c. 11$ 

luke ex eodem gummi> extr. enul caftor. cinnab. nat. deco- 
ftum pe£torale 5 th6efpecificum <Scc. ung 4 pe&oral. & nervin. 
30. Jan. (ann. iyip.) quatuor fuftinuit paroxyfmos, immotus 
tum placidusque 5 quafi dormiens> altius reipirans, pollices 
comprimens, claufis oculis > finito paroxyfmo refpiratio non 
amplius fonora fuit> friguit in paroxyfmo, fudoreque frigido 
perfundebatur* doleiite adhu-c brachio, trementeque 3 & quafi 
immobili: Sequenti die pedibusnon atoplius infiftit 3 iisquafi 
refolutisj increfcuntparoxyfmi, le&o conatur egredi, niutat 
perverse litum, omnium poftea ignarus. Jamque ab initio 
morbi nullam vocem emifit clariorem > aureloquentis ori ad- 
movenda 3 fiquidem animi ejus fenfa parentes fcire vellent; 
dormiens facillimerefpirat, tum fubito coepit attolli abdomen 
capite pedibusque le&o innitentibus opiftotoni in formam? ut 
vel duo fimul Viri fubillius corpore potuiffent rependo tran- 
fire > cum paulo ante rigiditate dire&a tetanum obtuliflet 
triftibus parentum oculis> pollicc curvato vix ulla vi extra- 
hendo 3 tenuis tum urina erat, quar biduo antea fedimentum 
©btulerat. 1. Febr. plusquam tnginta una no&e <paroxyfmi 
eandem exhibuere triftiflimam fcenam> fatis in intervallis valet: 
dormivit poftea o&o horis continuis > fpuma ex ore agitur in 
paroxyfmo, qui increfcunt adhuc, ut Viris opus fit robuftis 
pluribus, qui corporis capitisque lmpediant aLUfiones violen- 
tas, fpafmodici motus variant> nunc rigidusinfurgit, nunc m 
arcum contrahitur globumque quafi format. Frequentiffimi 
3. Febr. paroxyfmi, in intervallo multa de monte confcenden- 
do memorat, bonam nocSrem quatuor peifimi dics fequuntur, 
nune agitantur membra, nunc tetanus conlpicmir , aegro mox 
pedibus , mox eodem momento capiti mfiftente , mox in 
arcum curvato ac formante opifthotonum, gyris celerrirnis, ea 
& violentia & pertinacia> utfeptem gyros capite in le&Linifixo 
elatis protenfisque in aerem pedibus trochi inftar unaferie eifi- 
ceret abfolveretque> ac duravit hoc malum ea frcquentia& 
violentia> ut totum calcitrando ledum laceraret> ufuique ul- 

Dd 3 seriori 



2i4 Ohfervatio XCIX. 



tehori rcdderet ineptum. Abeo tempore remedia averiatuseft, 
donec tandem poft fumigationes quasdam uterentur emctic© 
fortiflimo, poftea atroces paroxyfmi tandem ceflarunt, aiii ve- 
rb fucceftere tremoribus manuum pnecipue conipicui. Ite- 
rum tamen ftib Martii finem Lunaerp qfaadraturam paroxyfmo 
mentis ufum auferente tentatus eft, fubfequa tali oblivione, ut 
mentis quoque compos omnium oblivifceretur qui ipfum 
paulo antc inviferant. Circa illa tempora fubito voci clarnas 
rediit, ut fonora illa magis quam ante morbum fieret ; dehinc 
re&e fatis valuit donec binis antc afcenf Feft. diebus fibi per- 
fuaderet aliquem fibi violenter detraxifle tcgumentum lcCti , 
^lc manum aliquam fibi eompreflifle oculos, quod co magtd 
parentes terruit, cum in ipfo morbi principio aliquam faicini 
iufpicionem parentes in feminam quandam eonjcciflcnt, 
Materque ejus, femina & prudens & honefta, cum altera dic 
lettum petens, vigilans , oransque clara voce, fentiret in utro- 
que fe brachio duabus quafi manibus violcnter tangi ac con- 
itringi , indcque pra? terrore excbmaret, mane in quovis bra- 
chio con f piceret quatuor inrpreflbrum digitorum co in loco 
maculas coerulefcentes durantes, at fine dolore, per feptima- 
nis quinques horum vero quicquid fit 3 tpuer eodem manc tre-J 
meas le&um cogitur petCre, akeraquc die cpilepticis motibus 
ternbili vi corripitur, rccurrcntibus ultra tiiginta \iccs cadem 
die, capite miferrimeaUifionecontufo^adtaqiieharcfiibula per 
hebdomadem integram; kerum dehinc ufus eft emetico vio- 
Iea'to,>ic tandem reftitukur , haitenusque, anno ad finem ja» 
vergenre fat bene valet. 



OBSERVATIO XCIX 

Dn. D. Eliae Camerani. 

Deliriorum ac Spajmorum internorumfingu- 

laris combinatio. 

T/Ir Juvenis viginti&quodexcedit annorumperfcalas aicen- 

* dens, cum jara fummum attigiflet earum gradum , nefcic 

qu 









2 



Deliriortm ac Spajmorum internorum finguhrh &c. 1 1 y 

uapcdis in togam prselongam involutione praecipiti retror- 
iim dcvolvitur kpfu> caputque graviter fatis aeque ac totum 
corpus allidit ; dclatus in hypocauftum> variisque excitanti- 
busadeliquio diuturno refociUatur^ molefte quidem nodtercv 
fed fine magnis tamen fymptomatibus transegit, cum vero 
boris matutinis graviora minari videretur tam praccps ac vio- 
lentus Iapfus> Chirurgus vocatus abrafis capillis capitis omnem 
ambiuim probe examinans nihil lsefionis manifefta^ aut infignis 
potuit deprehendere, redire potius videbantur diffipatae quafi 
tanto & terrore & lapfus impetu vires> fed cum in vado cilc 
viderentur res #gri> incepere tamen vefperi primae poft lapfum 
diei obfervari fymptomata graviora > qto cum ad decimum 
jam usque, per vices affligant diem non definunt effe fufpe&a* 
licet in intervallis a?ger fatis fit alacris, extra le&um dcgat> at- 
que appetitu non deftituatur -> funt vero fufpe&a illa mala> fin- 
gulares quaedam vel deliquiorum vel deliriorum Ipecies > quae 
pfum cum e fomno evigilat potiffimum corripiunt> ita ut fen~ 
:iat etiam appropinquans malum, moneatque adftantes de 
Daliamo narilkis fuis cito admovcndo> cum deliquium (vel 
[i mavis interna? convulfiones ) inftet. Praefcripferat Medicus 
.primo vocatus convenientia probataque remedia, juffi 3 cnm & 
'neum de ancipiti malo peteretur judicium> fimilia iftis 5 atque 
ilia quaedam adhibere remedia nervina > ex Liq* C. C. fuc- 
:inat. pulv. epil. mirab. Mynf Pannonic rubr.- nitr. cafto- 
eatis &c. admixto Iargius> urina monente> cortice peruviano; 
•emifere hinc paroxyfmi> quos & cohibere poterat aut retar- 
lare fomno refiftendo. Poft tertiam a lapfu feptimanam, ac^ 
:effibus iftis perdies complnres cefiantibus > huc rheda ve- 
lus rediit, lipothymia inititiere correpms> unde exacerbata 
>mnia> unaquc die paroxyfmos tres\fuftinuit> trium quemvis 
iorarum> qui deliquium adeo non refercbant, nt potius ma- 
:ima aftionum varietate ha&enus iuferint fatis feriarum,loque- 
>?.tur concinne de rebus Thcologicis (quafi qui in fomno lo~ 
[ueretur, recitat ftibinde verfiis ex Triftibus Ovidiij jubet can- 

tare> 



ii 6 Obfervatio XCIX. Deliriorum ac Spasmorum &c. 
tare 5 & certas quidem aptasque cantiones, cantat cum adftanti- 
bus, loquitur vero & multa de certo centenariorum fibi -in- 
cumbentium pondere, quorum aliqui jam a corpore fuo fint 
devoluti, refpiciens forte in iftis>phantafi# turbis criticorum 
numerum dierum , qui ipfi a Chirurgo in malo tam fufpe&d 
fuerattanquamattentione dignus commendatus, paucis multa 
ac mirabilia agit 3 ac ioquitur , videturque agnofcere adftantes 
ta&u, adeo ut nodos tunicarum tangendo , manus marfupii* 
immittendcb indeque varia extrahendo ac contre&ando diftin- 
gueret fuos, cumque in tali paroxyfmo diu manus exereret, 
quserensaliquid, omnesque obvios repelleret, incepere offcrre 
ipfi ex numerofa bibliotheca libros, quos omnes, cujuscunJ 
ctiam fuerint formar, tangendo agnovit 3 nominavitque 3 reddcns 
eos> tandem juflkMedicus adftans (non claufos folum oculos 
aegri, fed & capitis tegumento obte&os conftanter ha&enus vi- 
dens, audiensque per hora? fpatium Graeca & Hebraa ctfi non 
connexa oraculi velut in modunrpatheticc prolata) adftantem 
virginem , aegro chariorem ? offerre poft alios repulfos ma- 
num fuam ; lllam vero , tangendo , rcperto tandem in digito 
auriculari annulo, retinuk parum & acquievit, lento dehinc 
gradu mentis compos redditus,fenfibusque, reftitutus, inquo- 
vis enim paroxyfmi fine fenfiin ad fe rediit, poft horx, imo 
longius, hunc brevius intervallum, omnium a fe geftorum 
#que ignarus acfi dormiviffet, quorum quidem paroxyfmo- 
rum ingcns ftiit numerus; poterat tamen & illos cohibere aut 
differre eorum accesfionem , impediendo fomnum, eique re- 
fiftendo , femper enim adoriebantur evigilantem. Pnonbus 
veroremediis nervinis ac cortice potisfimum paucos intradiei 
fuit reftitutus, homo caetera hypochondnacus infigms, affe- 
ftuum vehementia, ira potisfimum ac amore vehementer agi- 

tatus. * 

{Jubinga Augnftam Vina. a. 

I2 t Nftvembr. A. 1719- »#*• ) 

OBSE& 



Obfervatio C. DeV entribus nionftroRs , &c* 217 

OBSEWATIO C 

Dn. D. Sylv. «Samuclis Anhornii de Hartwifs. 

T>e Ventribus monfirofis, ConceptioneTuba- 

ria &* extraordinaria Hydropk Jpecie. 
L pLures ab annis compluribus , medicam manum folicita- 
* runt & Juniores, & quse aetatem attigerunt, qua folennc 
foeminis tributum expendi^parcius &minus regulariterconfue- 
vit, quibus ceu Utero ferentibus venter fenfim extumuit , va- 
rium fuit quod varise fatum expertae funt. Plurimae mali in- 
crefcentis mole, tabida? tandem occubuerunt. Id prodigii ob- 
tigit Curforis noftri publici Glint£ii foeminae, tricenaria? , quas 
per plures annos^prsegrandi ventris farcina,fibi & aiiis terrori 
exiftens, ex alUfo vehemente in terram lapidibus ftratam ab^ 
domine, mox enormi quantitate urinse profusa, omni tampe- 
dum quam ventris tumore liberata , hucusque incolumis 
vivit. 

IL Plurimum analogise cum recenfito cafu habuiffe tu- 
morem quem Amplifs. Dni. Confulis noftri Nepos, Juvenis 
i7.annorum fesquianni tempore nutrivit, quipoftquam ex Ar- 
thritide vaga toto corpore fubtumidus, pluries Anafarca , per 
lotii quantitatem redditam curatus, tandem ventris Sarcinaae- 
crefcente pro Afcitico habitus,admedicamenta vero naufeans, 
diufibi reli&us eft , extuberante fenfim, & lympha pellucentc 
umbilico, ciim ad pugni altitudinem afcendiffet, fimplex cu- 
ticulae pertufio propofitaett,quam formidulofus Patiens decli- 
navit tamdiu, donec umbilicusfuafponteruptus,una & perpe- 
tua fe unda exonerans, feri menfuras circiter quindecim , iinc 
virium difpendio profudiffet, exhinc collapfo ventre, paruni 
ultra edu&um eft , impofitis per intervalla fomentis, largius 
urinaprofluxit, & brevi fanato vulnere pro opificio addifcen- 
do ad Magiftrum reverfus indies firmiore talo incedere vifus 
:ft, poftmenfium duorum decurfumfpiritus difficilior redditus 
Qbferv.AcadKC.CenUX. Ee efl* 



Obfervatio C 



eft, & noviftagminis ferofi mdicia, denuo illum ledto addixe- 
re, tumor ventris increvit, & turgens in exftarrte umbilico aqua- 
rum copia, diffra&is rurfum foribus, cum impetu foras erupit> 
& integram fitulam ut prius, fero obfcure flavo explevit, curn- 
tus iterum, terrium extumuit, extabuit fimul, & profufo fimi^ 
Jiter latice fatis cesfit. 

Cadaverfe&ione luftratum nihil feri in abdomine conti- 
nuit, cutiscum carne mufculofa admguinapradertim ceu folle 
inflata mediantibus veiiculis fero madentibus cohaerebat, inter 
Auplicaturam Peritonaet aliquid feri, vixLibram excedentisde- 
lituit. Peritonsei facies interna pluribus tubulis lymphaticis 
ceunodulis ghndnlofis, linrpidam presfi plorantibus, confi- 
turn fuit, & hdem indubiam feat, ex hoc fonte prodiifte de- 
pluvium, quod graviore onuftum depofito onere per vices 
novoftagmme colle&um fit, inteftina bene fana comparue- 
runt, heparplures corniptionis notas habuit, & magnitudine 
excedens , pallefcens , & digitis preffum in amurcam diffolu- 
bile;puImones dextri lateris corrupti ftierunt, & Pericardium 
ne guttulam feri continuit. 

III. Honefta Civis Machseropoei Locheri uxor, a fup- 
presfis Catameniis 5 o» ^etatis fuae anno, yrseter quod ventre 
fenfim turgidior, nihil molefticr fentiens,& cxin fegravidam in- 
dubie autumans, ex qno motum infantis nullum percepit & 
fua fe fpe deiufam vidit, auxilia ubi potuit qu<efivit, nihil fuit 
quo diminui ventris moles poterat, urina affiimptis & quanti- 
tate& qualitaterefpcndit,pedes omnistumorisexpcrtes^refpi-, 
xatio liberrima, nec coloris faciei nec virium defe&us notaba- 
tur, licet ftupendum tuberis pondus fecum ubique geftaret, at 
viribus praevaluit morbus, marcefcebat caro mufculofa,venter 
rimasegit,& tantus illum dolor torfit, ut apertionem abdomi- 
nis multa prece folicitarit, dum vero affe&us non tam Afciti- 
dis quarn tumoris Tubarii fa<cie compareret, ex fimplici Para- 
centefi haud quid auxilii fponderi poterat. Tubas fe&ionis 
«>pe evacuationem reformidabat. Paracentefin afciticis quan- 

doque 



De Ventribus movflrofis^ Conceptione i ubaria &c. 2 19 

doque cum lblaminc adminiitr acam expetiit, id datum eftpre- 
cibus, fimplicem abdominis cum Ianceola pertufionem tenta- 
tam, tantumque lotii quantum ad fublevandam onere fatis vi- 
fum fuerit, per intervalla extra&um iri; jun&a Prognofi, fic 
quidem levamentum ad plufculos dies, ne minimam vero re- 
ftitutionis fpem conc;piendam effe, in omnem eventum para^ 
tisfima admaturari auxilium cupivit, gratificatum eft , &per 
Chirurgum ZollicofFerum extra&ae funt mane&vefperiferi fla- 
vefcentis librae circiter fex,multumab iSLgradepradicato leva- 
mine, e vulnere tamen uteunque folerter munito, non minus 
per no&em profufum, ac binis deligationibus emiffum fuit, 
mane ab extra&a turunda^ liquor turbidus fubcruentus magna 
vi prolihit, tertio die verum turbamentum Tubarium vereca- 
daverofum tantoimpetu perrepetitasexplofiones excretumeft> 
ut vel minutae fpatio patina duarum menfurarum adimpleretur, 
exhinc retinen nulla potuitarte, quin & adpofita linteamina& 
le&um oppido cum foetore intollerabiU madefcerent, ex qua- 
vis detra&ionc major notatus eft impetus, & ceu ex vafe bene 
obturato mufti fermentantisexplofivaproruptio,quantumcunc^ 
autem colliquamenti foecum vini semuli & mephitim fpirantis 
detraheretur, neminrmum diminutus, audtus potius eft ventris 
tumor, interea vires elanguere,febris.delinum,fpasmus accef- 
fit, & fexto die Fati legem fubiitj, pedor non ttomacho feren- 
dus, fateor, cadaveris luftrationem prohibuit. 

Plures iniuper praecipuarum urbis Familiarum fimiliter 
affe&ae occubuere, calamitatis noftra particeps fa&us eft Dn. 
Praefes, Magnif. Dn, Lucas Schrockius, fuis nos confiliis quan- 
doque beavit , infauftus fuit omnis conatus inTubis colScilam 
colluviem , per folita primarum viarum excernicula, evacuan- 
di , ut mirum non fit elufiffe ha&enus & elufurum in pofterum 
fore, hofce folertisfimorum Medicorum conatusPharmacis in- 
expugnabilem morbum, his ftimulis motus decrevi, qua prima 
licitumfuentoccafione, per\profundam in Tubae cavum pene- 
trantem incifionem^ aut fimul evacuare coacervata liquamina, 

Ee 2 aut 



22o Obfervatio C. 



aut inje&o adfundum vinculo tubae baiin conftringere, & cul- 
tro refe&um folliculum extrahere, idinftituti minusdifplicuifle 
Dno Praefidi, in fuis 19. Junii 1698. ad me datis fequentibus 
teftatum dedit: Qu£ de Hydrope faccato refers fi per feftio-, 
wem aliquando curam experiri darctur-> res effet memoratu 
digna* 7iec defelici eventu prorfus dejperandum> modbferum 
won pluribus inclufum veficulis irritam reddat curationem % 
qualis in&grota ame Ephem. N. C Dec. 2, ann. 2. obferv. 23J. 
memoratusfuit, in quo equidemfi non plures, duas tamen mi* 
nimum adeffe veficas> taBu explorare potueram , & adftan- 
tibus indicaveramh aculeos haec mihi addidere, rem qua dati 
occafione experiundi. 

IV. Anno 1713. vere Venerabilis fenis , Excellentifs. Dni. \ 
Adriani Ziegleri, Med. Dodi in Abbatiscellenfium pago pri- 
mario Celebernmi , Le&isfima Filia, poftquam inpnmo tho- 
ro plures abortus, feptimo menfefingulos, pafla eflet, exfe-| 
cundo matrimoniofilium ftato temporepeperitfanum,hucus-! 
que fuperftitem , in puerperio parum fluxifle lochia advertit, 
venter turgidior manfit, magis infuper elatus, poftquam e puer-' 
perio cgrefla eft, detumefeentiamexipe&avitexMenftum flu- 1 
xu, qui promotus eft obviis primum, dein fortionbus Emena-' 
gogis,adhibito Optimi Dni. Parentis, Fratris, & ex forore Ne- 
potis, Celeberrimorum Medicorum confilio, nihil conquifita 1 
quaecunque auxilia ad fublevandam onere valuere, ego poftre-i 
nium vocatus,tumoremfaccatum, non nifi profunda lncifione,! 
& colle&i ex foetu corrupto liquaminis evacuatione auffcren-' 
dum, perfuadere conatus fum moeftisfimoParenti, perNo-l 
bilifs. Nepotem, Dn. Dodr. Grabium, Medicum eximium, & 
maxirne fagacem , argumentum fuppeditarunt au&ontas Dni. 
Praefidis &ftimuliExcellentifs, Dni. Do&. Pfiften Schaflrhufien- 
fis Medici & Chirurgi exercitatisfimi, qui utnon mani ratioci- 
nio ied experimentis furfultum demonftratum daret propofi- 
tum, epiftolam CyprianiMcd. & Profefs. Anat. & Chirurg. in 
Acadcm. Franeq. Publ. quam ad Amplrfs. Thomam Milhngton 

Medi- 



De Ventrihus mon flrojls^ Conceptione Tubaria &>c. 111 
Medicum RegiumLondinenfcm de Foetu poft XXI. menfes ex 
uteri Tuba matre falva & fuperftite excifo,amice communica- 
vit, ubiVirClarifs. p,m. 42. & feqq. cafum addit noftris, quas 
recenfuimus & dabimus ultra,plane confimilem,nobis quan- 
tum animi fuit tantum luminis fubminiftravit prolixior mate- 
rise in hoc Schediafmate didu&io> ut commendare totis viri- 
bus, incertum in cafu defperato medendi genus haud deftite- 
rim j ut verb Celeberrimo Medicorum Tigurinorum Collcgio 
ad deliberandum tradita res eft, hanc procedendi viam ab- 
horruifle vifi 3 Curam per fimplicem abdominis pertufionem, 
& alluviei per canaliculum amplioris mcatus in huncfinem fa- 
bricati 5 ab Excellentifs. Dn. Do<ft. Lavatero cum fucceflu in 
ufum vocati , eduftionem commendarunt. Dum deeertata 
inter nos res eft* Chirurgus paganus acceffit, certam ex Para- 
centefi reftitutionem addu&is recentibus fic curatarum cxem * 
plisj promittens, pollicitationibus fidens aiires praebuit garru- 
lo, & infcio Vencrabili Dno. Parcnte & Excell. D. D. Grabio* 
qui curam ipfius per multa cum Viris Celeberrimis colloquia^ 
usque impigram geffit, curam tantopere ja&itatam admifit , 
& felici, ut iperavit ominc tentatam 3 fuis denuntiari curavit, 
detrafto primis diebus fluidiore fero, fucceflit turbida , foecu- 
lenta vifcidior miftura,quaedifficultercx vulnereftri&iore pro- 
diens, digitis quandoque extrahi debuit, ficplureshebdoma- 
das pacatius ac fpcratum eft, egit, donec diminuto effluvio, & 
craffiore turbamento intus computrefcente , lenta tabe cum 
aphtis faucium quavisarte inexpugnabilibus,tertio menfe poft 
fa&am ventris perforationern, coniumeretur 3 ut autem pridem 
folicitata cadaveris luftratio, hsec quae ratione magisquam ex- 
perimentis probata, ha&enusconftitere,detegiflet plenisfime; 
ob diftantiam tamen plunum horarumj obitus non prius ac 
poft fepulturam mihi innotuit. 

Non tulit hic caius, qui ut defifteretur propofito abfter- 
ruifle poflet, imo magis calcar admovit 3 operationem quam 
Clarifs. Cyprianus propoiuit aliquando experiri 3 hanc etenim 

Ee 3 in 



222 Obfervatlo C 



in defun&a noftra dextre inftitutam, quin tehciter luccdiura 
fuiffet, nec fupra laudatus Excell. D. D. Grabius difTenfit. 

V. Pauco abhinc tempore alia confimili affe&u laborans 
fe mihi curanda obtulit, honefta Paftoris Abbatiscellani uxor 
Barbara Hausammin 26. annos nata, quarex fecundo puerpc- 
rio ventrem geftabat quafi denuo parturicns , dum probc la- 
<ftaflet parum de hoc folicita, abla&ato infante, menfibus fti- 
mulandis, ceu quod purgamenti uterini poft puerperium fub- 
ftiteritexpurgandi intentafuit, licet Menfcs fuss periodis haud 
fegnius redderet, au<5ta nihilominus cft abdominis moles, & 
in eam altitudincm excrevit, ut fuperato partiis exfpe&atA 
tempore, monftri qtudalihaud obfcure compareret; itum dm 
ad Obftetrices , Agy rtas, Carnifices, Circum foraneos & quam- 1 
cunque infamem medendo plebeculam. Solatium ex ampullis 
& fesquipedahbus promisfis tantum quandoque fuit , ut ex 
Drafticis utraque via vel animam ejicientibus, fe plurimiimi 
fublevatam crederet, ad me delatus lumor eft; quam ftupcndi; 
tumoris non minus admirabihs Cura: fucceffus in hac rnulie- 
re, qua? iri urbe ad Arborcm Felicem juxta lacum Bodami- 
cum iita Chirurgi cujusdam Dm« Benfel ex Suevia hcbdoma- 
datim accedentis opera utebatur, dum ego m acdes Mcrcatu- 
ra longe lateque Celebratisiimi Dni. Albrechti b. m. vocatus 
medicabar , vifendi cupidine motus oftenti, dum mccum dc- 
liberarem, accerfitum me audio, & en ! ventris emplaftns un- 
dique muniti vere monftrofi, curam omnem inampla promif- 
forum fpeha&enus hfcfifle & ne minimam faufti fuccefsus 110-: 
tam adfuifie, quin deteriora indies exfpeci-anda eiTe, non fuit 
quod non periuafum me reddcrct; annus elabitur & vix cutis, 
osfibus hseret, accedit ad me cum marito folicitus Pater curam 
quam vel nuncupato fe&ionis nomine Patiens abhorruit, jam 
ejusdem nomine mftanter expetunt. S. Gallum deportari cu- 
ratum & promiiTum eft quicquid per vires liceret tentatumiri, 
miieranda facie tabe propemodum confe&a, fola ventris far- 
cina turgens incesfit, fpiritus minus difticiliserat,non tusfisad- 

fuit, 



De Ventribus monftrojisi CoftceptioneTubaria &c. 2 2$ 

fuit, nec pedum tumor notatus eft 3 precibus inftitit fua serumna 
quocunque id fieri modo posfit 5 liberari, parata funt quse ad 
fecandum cum Tuba abdomenex methodo Cypriana requiri 
videbantur> dics operationi diduseft Aprilis 1714. folertisfi- 
mus quem habemus Chirurgicarum operationum gnarum , 
Urbis Tnbunus Dn. Sylvefter Hiller y incifionem fub umbilici 
latere finiftro, profunde adafto cultello perfccit, vix mediae 
longitudinem palm^eprogrcflus^ dum ceuundansfretumlyrn- 
pham plena unda extruderetj deftitit ultrafecando, ventris ut 
ajebat elatere deficiente, vel metu potius, ne inter operandum 
Patiens periret, limpida primum lympha, mox turbidior cru- 
enta prodiit menfurarum circiter decem 5 vix potuit flu&ibus 
moles opponi, per quaevis munimina juxta turundam ichor 
penetravit, fub vefperam emiffum eft materiae craffo feculentae 
mucaginofae quantum prodiit > venter exin collapfus facculis 
herbarum aromatico- balfamicarum in vino & aqua co&is, per 
bihoria repetitis* fuit munitus, fingulis deligationibus quic- 
quid fuit colliquamenti ichorofi evacuatum eft> interdum vix 
libra? fexta pars obtineri potuit> & fequentis hebdomada? die- 
bus ad §#• diminuta eft y fbetens aliquantum at gangranofi 
feti fphacelati nihil fpirans^ interim segra ex primis diebus no- 
tabiliter elanguit, fitiit, febricitavit, no&es infomnes egit, & 
quaecunque iufpe&i eventus figna de fe dedit, quae fingula 
timidius pera£te operationis effe&us fuere, fe&ione etenim 
prolixiore fi pro hypothefiCypriana, reftagnanti inTuba fuc- 
co nutritio &foetus in colliquamentum refoluti reliqtriis, fimul 
exitus conceffus & in Tuba reftitantes quisquilise fpongia 
exterfe fuiffcnt, plurimum hocminus dcxtrae operationis 'pe- 
riculum caveri potuiffet. Interim .SLgra refici analepticis opus 
habuit> fervor febnlis contemperatus e Miftura aquarum cum 
praecipitantibus, antep:lepticis& mixtura fimpl parata^ nec non 
hauitu ex herbis traumaticis m. & v. exhibito , & potu ex de- 
co&o CC. rad. chin. &pafful. pro lubitu conceffo, fimul ac 
cepit corpus modico madore perfundi 3 virium incrementum 

cuni 



224 Obfervatlo C. 

cum fymptomatum remiflione pcrceptum cft. Cura ad fecim- 
di menfisfinem pratra&a, faniem vulnus ex quavis deligatio- 
ne plorabat, vulneris deligatione negle&a, anxietas mulierem 
corripuit, donecmateriae exitus concederetur, venterdiu pro- 
tuberare vifus ad conta&um fenfibilis perftitit, corpore tamen 
& viribus infigniter au&a, dum menfesperiodice prodirent, 
vix annus elabitur, & en ! fubfiftentibus catameniis fymptomata 
gravidis familiaria experitur, de graviditate nondubia, folusn 
de partu anxiafuit, metuens ne conatuum vi uteri pars l^efa 
deterius aliquod damnum acceptura fit, commode tamen & 
gettavit & felici partu exclufit filium nulla labe notatum, queiji 
fuo lacte prope annum nutrivit, fiftula ventris quo fuerat ftatu 
perfeverante, mater veto prope miraculum corpulenta & ve- 
geta, paucis abhinc menfibus, febre epidemica,ut ruri affolet 
fieri,curarinegle<5ta,vitam finiit. 

VI. Huic illuftranda? novo expcrimento hiftoriae occa« 
fionem nonnuperfuppeditaffetDn.Joh. Conradi FrankiiR< 
thenburgenfis fegmentarii,nunc ad Arborem Felicem Inquili- 
ni, Leftiffima Uxor Lindavia oriunda, cui ex abortu iterat< 
cum febre erratica, cardialgia, uteriftragulatu, afthmate&c. 
diu collu&andum fuit, nihil non intentatum reliquit ad fc 
morbo vindicandanr, ventncolior fa&a» an hoc hyfterico pa« 
themati vel graviditati adfcnbcret ambigua, & Mcdicis & Im- 
poftoribus paflim fc credidit, poftquam dies partus longiim 
exceffit, modoutTympanitica modo Afckica, perperam ubi- 
que tra&ata fuit. Curam per fe&ionem abhorruit, & mari- 
tum fub juramenti lege obteftata cft, ne poft mortem iti mali 
caufam inquiri permittat, fic ventris ad praxordia affurgentis 
mole fra&a, tabida tandcm occubuit. 

VII. Spe fua quandoque fruftrari , & noftrum de rebi 
abditis judicium fallax effe & inccrtum, fecundum Divi Hip- 
procr. eftatum Aph. S. i. a. i. riM >t$i<n$ yjtAt-nl experimur 
in rebus quibus ceu maximc exploratis atque compertis omnem 
fidem tnbuimus; id mihi cum muliere Traga Abbatiscellenfi 

Bar- 



De Ventrihus monflrojis^ Conceptiowe Tubaria &c. 11% 

Barbara Sondregger, qu# annos 36. nata, a tertii partus fui 
ijiedio geftationis, ventrem infolito augeri & feptimo menfc 
ceu trigeminorum molem geftarct fimul & pedes & genitalia 
extumefcere fenfit, ex impetrato a me fale polychrefto, fe- 
cunda portione haufta , copiam aquarum una cum foetu ex- 
clufit. Puerperii dies tolerabiles fuerunt, plurimum tumo- 
ris primis diebus difparuit, lochia parcius fiuxerunt, & abdo- 
men perpetim tumidius permanfit , ex puerperio prodicns 
negotiis rufticis curandis vires fufficiebant, anno elapfo, 
ex affurgente magis magisquc abdominis mole aliisquc 
fignis fe denub gravidam foetu augurabatur, feptimo menfc 
fimul cum ventre & pedibus & genitalibus extumuit , mihi 
forte ibidem transeunti narratur , quid fibi ultimo pai tu ac- 
ciderit , & ejusdem falis ufus defideratur. Diaph. cf cum 
arcano duplicato remixtum trado, & fic tempus partus ex- 
fpe&andum commendo, hoc dum transiit, fpe falfa opem de- 
nuo a me petiit. Tumor ut quidem ftupendus ventrem oc- 
cupavit, non tamen cache&icus color , non dyfpnoea, non 
pedum oedema, nec unnse fuppresfio notata eft, ut proin de 
alius indolis , ac ex conceptione tubaria proveniente tu- 
more , ne minima mihi infederit fufpicio. In hoc nadus 
fum mihi confentientem Eximium loci Medicum , D. Do- 
ctorem Zellveger, non erat affe&us cujus indicia evidentius 
cum hoc noftro convenirent; multo medicaminum appa- 
ratu pugnare , non viis ad everrendum Tub*e colliquamen- 
tum patentibus , haud libuit. Sale tamen polychretto ten- 
tatum eft, fi quid boni pcr exturbantia exfpe&andum fit, 
alvus commota eft, at idem tumor permanfit. Incifio 
abdominis ceu unicum mali remedium propofitum eft, au- 
res Clinica praebuit, exemplo fuperius memorara, conter- 
raneae fuae commota , maritus permittere recufavit , fic rc 
anni fpatio adhuc protra&a , inani opera oberratum eft ubi- 
que i redierunt ad me denuo, prodigiose interira tumor ex- 
Qbferv. Acacl N, C. Cent. IX. " Ff crevit, 



2i5 Obfervatlo C. 



crevit, cui fidem nifi dvloifi^ nemo dediffet 5 commen- 
furatus fafcia fesquiquadrantem ulna* ventris crasfities ex- 
cedebat mulieris ftaturam > & quod hadtenus fpretum erat 
medendi genus ^ jam precibus expetitum eft, ut vero re fic 
ftante incifio tentaretur (fphacelo haud dubie tubam fic fi- 
mul evacuatam e veftigio excipiente ) dudum eft ancipiti 
deliberatione agitatum, vicit tandem curiofitas 5 veram ftu- 
pendi affe&us caufam exquirendi aeque 5 ac commiferatio 
jnifcram tanto onere levandi, praefertim dum vires confta- 
rent, & vitalibus aeque ac animalibus rite defungeretur. 
St. Gallum ut deveheretur curavi 5 quod temporc hyemali 
alto nive tedta terra > commode accidit > & in le&o trahae 
impofito praeftitum eft 5 accesfit 5 dubium an animo vel 
corpore major , fcilicet utcunque res ceflerit 5 fe fe DEO & 
Medicis totam devovens, vix latitudinem fores habebant 
pro ingreffu fufficientem 5 non fuerunt ex plerisque praeci- 
puis familiis , qui non & muneribus & alimentis beneiicos 
fe ipfi praeftarent 3 turba quin etiam oftenti fpectatorum 
ex disfito advolavit 3 quorum nemo non per hypocaufturn 
incedentem* ventre ex prsecordiis ad genua propendente , 
& vafis cruore turgentibus confperfo , cum ftupore cerne- 
ret, dilatum eft in miferae folatium tempus operationis fta- 
tutum, dum & quseftum fic faceret , & lautioris alimenti 
ufu vires augerentur, convocatis tandem qui mutuas ope- 
ras conferrent? commiffum eft quicquid ad curae momen- 
tum conferrc videbatur peritisfimo apud noftrates Opera-i 
tori > Domino Tribuno Sylveftro Hillero 5 & prsevia deli- 
beratione cum Excellent. Collegis DD. Hoeggero , Hillc- 
ro & Filio meo 3 conclufum eft > elevata pro vinbus ven- 
tris mole > prolixa incifione ad latus lineae albae per inte- 
gumenta mufculofa ad usque peritona?um penetrare 5 aper- 
to dein peritoaaei momento experiri feu ftagminis lympha- 

tici 



De Ventribus monftro(is> Conceptione Tubaria &c. i tj 

tici in abdomine , feu Tuba? protuberantis prafentiam , pro 

ftagmine afcitico minus folicitos nos [fecit , facies pro cor* 

pore emaciatisfimo coloratior , refpiratio libera , genitalia 

& pedestumoris expertes, urinae largior proventus, &mi* 

nus vitiofa , unde id maxirae deliberatum inter nos eft, qua 

ratione Tuba feu foetu feu colliquamento corrupti foetus 

gravida , hoc onere levata, (fi infuper peculiares adhuc ve- 

iicas & folliculos , feu etiam tubera & abfceffus foveat , ut 

Magnifico Domino Prafidi amice commonere placuit , & 

in Ephem. N. C. Decur. 2. ann. vj. p. 82* hiftoria exftat) 

prorfus everri , hoc Augiac ftabulum fine majore damno 

expurgari , gangrama & fphacelus arceri , & totius curse 

curfus prudenter perfici queat , in fingulis tritam ExcelL 

Cypriani viam profequi conclufum eft ; at quse nos opinio 

fefeliit! D. 11. Martii 1718« neceflario apparatu conftituto, 

prolixa incifione dete&um eft peritonseum , & hoc latiore 

vulnere fauciatum vim totam Cataclyfmi fimul tanta copia 

profudit, ut huic excipiendo non quae ad manus efient fi- 

tulae fufficerent , quin totum conclavis pavimentum Jym- 

pha profunde inundaretur ; quse alluvies colligi poterat , fi- 

tuias quinque implevit, quod noftratibus lesquiamphora 

eft, menfuras 54. capiens, ftupenda laticis fimul exantla- 

ti vis , at magis hoc fubiit mirari virium , vel animi defe- 

fium ne minimum obfervatum efTe , quin vulnere duabus 

futuris & balfamo herniotomis fpecifico debite mnnito , lae- 

tabundam & DEO pro immenfo beneficio gratias agen- 

tjem, in le&um deportatam efTej vere oftentum viderit qui- 

cunque viderit vacuas integumentorum lacinias ab utroquc 

latere in le&o repofitas ; refe&a jufculo & ventre linteis 

deco&o herbarum vulnerario - balfamicarum ebriis cuftodi- 

to , ut quieti ftuderet juffa eft. Somno placido peregit 

plurimum temporis & diei & no&is fubfequentis, multis- 

Ff z que 



328 Obfervatio C. 



que conteftata eft , fe a bicnnio pacatius non dormiiffe, 
tenui vi&u & euchylo utebatur , pro potu hordeatum bibit, 
mixtura analeptico - diaphoretica fubinde refociilata eft , 
mane & vefperi hauftum deco&i herbarum traumaticarum 
fumfit , unde blandus mador obfervatus eft , alvus fponte 
cificium fecit , urina largius ac unquam reddita eft , & quae- 
cunque exfpe&ari poterant , natura ad miferae confervatio- 
nem moliebatur, nec ullas nifi de laciniis integumentorura, 
quafi cor in profundum fecum rapientibus, quserelas movit> 
laciniis altius & ventri congrue locatis , plurimum levata 
<1b , inde & manifefte coibant , & linteis calido dcco&o 
imbutis involutae , tertio die plus tertia parte corrugata: vi- 
debantur , vulneris labia fuppurare ceperunt i id non afie- 
qui ratione potuimus, quod inteftina, profluxum qua data 
porta intentantia , nec unquam fe confpeftui obtulerint , d. 
15. Martii inquieta & anxia, no&em infomnem egit , non 
appetiit, fitiit &pulfus febrilis erat, d. 16. haufto fale an- 
tifebrili ex fl. fal. ammon. 9j. & nitr. t iat. 9fi. fudor obtine- 
ri non potuit , quod ferofi liquaminis fub deligatione efflu- 
xit, nihil corruptionis feu foetoris habuit, iterato ad vef- 
peram fale antifebrili, fortius per no&em febricitabat , & 
multa delirans protulit, d. 17. continuo foporofa non vel 
parum ad interrogata refpondit, urinam involuntaria red<- 
«lidit , nec quidquam curavit. Serofitates quae prius in 
abdomine depofitae , nunc in cerebri arcem excuffe funt , 
diaphoreticis antifebrilibus , cephalicis in - & externis nihil 
praftitum eft, d. 18. invalefcente lethargo fpiritus fuppresfi, 
yit» fifiem fecerunt. 



Nefas 



De Ventribus monftrojis> Conceptione Tubaria &c. 1 29 
Ncfas erat occafionem neglexiffe 3 in tanti caufam 
mali folertius inqiiifiviffe , in qua afferenda tantopere ab- 
erratum e(t , minusque conciliari potuit cum diuturno & 
omnem natune fphxram excedente tumore 3 totiusque fi- 
mul laticis profufione 5 inaudita corpotis & animi virium 
conftantia > libe&um urina? profluvium > dyfpnoeas in ere- 
fta & fedente abfentia 5 & alia quae cum Hydropifeos 
ordinariis fpeciebus & effe&ibus minus conveniebant ; ex- 
enteratio fa&a eft mutuas manus conferentibus amicisfimis 
Collegis 3 Excell. D. D. Zollicoffero & HiUero Poliatiis 3 
Hoeggero item & Filio meo Med. Do&oribus. Refe- 
dis iuturis poft operationem hiatui quo minus inteftina 
proruerent occludendo injedis, vulnus ad coftas usque 
& pubem produ&um eft > & integumenta pro more trans- 
verfim diffe&a funt 3 dum vero dubiis nos explicare quse- 
fitum 3 fcrupuli occurrunt novis erroribus nos implicantes > 
totum enim abdominis cavum 3 firmo operimento conte- 
ftum y ne veftigium inteftini vel vifceris confpiciendum 
pttfbuit , ex periton^o 3 quod eum mufculofo integu- 
raento ar&e erat unitum 3 hinc inde 5 pracipue a parte 
anteriore plura tubercula glandulofa 3 fabae adinftar ma- 
jora & minora 5 extuberabant D qua? preffa limpidam lym- 
pham plorabantj in cavitate vix §j* feri refidua fuit, cor- 
ruptionis ex gangrama vel fphacelo labes minima notaba- 
tur 3 foetor detcrior cadaverofo non adfuit 3 dicfto operi- 
mento per medium diffedto^ confpe&a funt inteftina & 
iingula imi ventris vifcera 5 fuo quodvis loco recubantia 
Tarta & omnis notabilis labis expertia. Uterus cum ad- 
penfis Tubis multum exinanitus & pmer morem parvus. 
Solum hepatis parenchyma flaccidum fuit & turgidius 5 tu- 
nica illa feu operimentum quod afferis inftar vifceribus 
profunde incubuit > ut ne ocuJatisfimus vifceris praefentiam 

Ffj augu- 



2jo Obfervatio C. De Ventribus monftrofis , &c. 

augurari potuiffet;» nosque primo afpeftu vere attonitos 
fecit 5 verum fuit Epiploon s quod fubflavum , tota fui 
fubftantia aequaliter ubique induratum , pennam anfennam 
proxime craffum , & a fundo ventriculi ad latera cum ver- 
tebris dorfi , inferius cum offe pubis connexum erat , ut 
fic miro naturse lufu inteftina quafi pariete coriaceo mu~ 
nita fero inundari neutiquam potuerint 5 dum equidem re- 
liqu* cavitates & finus fcatente lympha aftatim 
turgerent. 




OBSER-